O Κροπότκιν, η αλληλοβοήθεια και η πανδημία

O Κροπότκιν, η αλληλοβοήθεια και η πανδημία

ή πως ο σπουδαίος αναρχικός θεωρητικός μας βοηθά να εξηγήσουμε γιατί νιώθουμε την ανάγκη να βοηθήσουμε ο ένας το άλλον, κατά την διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού.

(Το άρθρο αποτελεί μετάφραση του συντάκτη, το πρωτότυπο βρίσκεται ΕΔΩ. Ο συντάκτης δεν ταυτίζεται απόλυτα με τα συμπεράσματα και τα προτάγματα του αρθρογράφου του πρωτότυπου, ειδικά με το πρόταγμα για εγγυημένο βασικό εισόδημα ως κομμάτι του αγώνα για την κοινωνική αλλαγή, όπως τίθεται στην τελευταία παράγραφο)

Εθελοντής στην Ουάσιγκτον βοηθάει στην προετοιμασία πακέτων φαγητού για ανθρώπους που έμειναν άνεργοι εξαιτίας της πανδημίας

Τα κενά ράφια των σούπερ μάρκετ και οι πανικόβλητες κυβερνητικές ενημερώσεις έχουν γίνει οι καθοριστικές εικόνες της κρίσης του κορονοϊού. Όμως, η ανταπόκριση της κοινότητας, ωστόσο, μπορεί να είναι ένα πιο διαρκές χαρακτηριστικό. Ο ιός και η επιβολή της κοινωνικής απομόνωσης προκάλεσαν αβεβαιότητα και άγχος. Ωστόσο, έχει προκύψει επίσης μια σειρά από τοπικά δίκτυα βασισμένα στην αλληλοβοήθεια που λειτουργούν εθελοντικά.

Πολλοί από τους ανθρώπους που εμπλέκονται σε αυτές τις ομάδες γνωρίζουν ότι ο όρος « αλληλοβοήθεια » έγινε διάσημος από τον αναρχικό του 19ου αιώνα, Πιότρ Κροπότκιν. Τον χρησιμοποίησε για να επιτεθεί στους Κοινωνικούς Δαρβινιστές που περιέγραψαν τη φύση ως ανταγωνιστική μάχη μεταξύ  ατόμων με εγωιστικά κίνητρα. Το “Survival of the fittest” (η επιβίωση του ικανότερου/ισχυρότερου) έγινε το σλόγκαν τους και χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ ανθρώπων, φυλών και κρατών. Αυτός ο τρόπος σκέψης κανονικοποίησε την επιθετικότητα ως μια φυσική απάντηση στην έλλειψη (αγαθών).

Στο παρόν πλαίσιο, το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι η μάχη για την απόκτηση του τελευταίου μπουκαλιού αντισηπτικού χεριών ή ρολού χαρτιού τουαλέτας είναι μια προγραμματισμένη, αναπόφευκτη αντίδραση. Εάν μόνο οι ισχυρότεροι επιβιώνουν, τότε όλοι οι άλλοι εκτός από εμάς θα πρέπει να θεωρούνται αντίπαλοι ή ακόμα και εχθροί και έχουμε κάθε δίκιο να λαμβάνουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα για να προστατευθούμε ενάντια σε αυτούς.

Αν και ο Κροπότκιν δέχτηκε ότι ο ανταγωνισμός ήταν ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν τη βιολογική ικανότητα, το επιχείρημά του ήταν ότι η συνεργασία – ή η αλληλοβοήθεια – ήταν εξίσου σημαντική.

Ως ηθική ιδέα, η αλληλοβοήθεια περιγράφει τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι άνθρωποι για να βοηθήσουν τους άλλους χωρίς να αναζητούν ανταμοιβή. Ευδοκιμεί σε μια τοπική, εθελοντική οργάνωση. Το Lifeboat Association (Σύνδεσμος Ναυαγοσωστικών Σκαφών), που ιδρύθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο από τον William Hillary για να υποστηρίξει την ίδρυση ενός εθνικού θεσμού για τη διάσωση των θυμάτων ναυαγίων, ήταν ένα παράδειγμα της ηθικής αυτο-οργάνωσης που είχε κατά νου ο Κροπότκιν.

Ο Χίλαρι κάλεσε τον βασιλιά το 1825 να υποστηρίξει το έργο του, εξηγώντας ότι στόχος του ήταν να βοηθήσει «ανθρώπους και σκάφη κάθε έθνους, είτε σε ειρήνη είτε σε πόλεμο». Ο σκοπός του ήταν ταυτόχρονα «ατομικός, εθνικός και παγκόσμιος». Φαντάστηκε ότι η ίδρυση μιας βρετανικής ένωσης θα ενέπνεε την ίδρυση αδελφών οργανώσεων σε όλο τον κόσμο.

Στον Κροπότκιν άρεσε ο “Σύνδεσμος Ναυαγοσωστικών Σκαφών” επειδή βασιζόταν στην «συνεργασία…τον ενθουσιασμό… τις τοπικές γνώσεις». Έσωζε όλους όσους κινδύνευαν και επειδή βασιζόταν στην τοπική δράση, θα μπορούσε να αναπαραχθεί εύκολα και αλλού. Ήταν ένα πρότυπο για μια παγκόσμια δικτύωση για την οικοδόμηση της αλληλεγγύης.

Η συνεργασία σε μια εποχή κρίσης

Αυτό είναι το πνεύμα που βλέπουμε στα δίκτυα υποστήριξης που αναδύονται καθώς οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν την πανδημία του κοροναϊού. Γείτονες που βοηθούν τους γείτονες τους. Όσοι μπορούν να βγαίνουν από τα σπίτια τους συλλέγουν ιατρικές συνταγές και βασικές προμήθειες για τους ευάλωτους. Η δικτύωση ομάδων μεταξύ μικρότερων και μεγαλύτερων πόλεων συγκεντρώνει πόρους έτσι ώστε κανείς να μην μείνει ξεκέμαστος.

Η κοινοτική υποστήριξη υπήρξε ανέκαθεν βασική πτυχή της ανθρώπινης κοινωνικής ζωής. Μια έρευνα που εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κάνουν τις διάφορες καθημερινές εργασίες τους, δείχνει ότι πολύ περισσότερος χρόνος από ό, τι θα μπορούσαμε να φανταστούμε ξοδεύεται στην απλήρωτη κοινοτική υποστήριξη. Η αλληλοβοήθεια και η συνεργασία – όπως γείτονες που φροντίζουν ο ένας τα παιδιά του άλλου ή βοηθούν ο ένας τον άλλον να φτιάξουν τα αυτοκίνητά τους – διατρέχουν την κοινωνία. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η προοπτική του κέρδους παρακινεί τη συμπεριφορά μας.

Προτομή του Κροπότκιν από το σπίτι-μουσείο του αναρχικού στοχαστή στο Dmitrov της Ρωσίας

Η αλληλοβοήθεια παρατηρείται συχνά σε περιόδους κρίσης ή φρικτής καταστροφής – για παράδειγμα, μετά τον Τυφώνα Sandy στις ΗΠΑ και την πυρκαγιά του Grenfell στο Λονδίνο. Η επανεμφάνισή της σήμερα επαληθεύει τις παρατηρήσεις του Kροπότκιν σχετικά με την δυναμική της καθημερινής αλληλεγγύης. Το ερώτημα που ο ίδιος θα έθετε είναι: Πώς μπορούμε να επεκτείνουμε αυτές τις πρακτικές για να επανεξετάσουμε την κοινωνική μας οργάνωση;

Ο Κροπότκιν χαρακτήρισε τον Σύνδεσμο Ναυαγοσωστικών Σκαφών ως «εντελώς αυθόρμητο». Αυτό δεν σημαίνει πως πίστευε ότι ήταν κάτι το απρογραμμάτιστο. Αυτό σημαίνει ότι δεν ήταν κάτι που υποχρεώθηκε από το νόμο. Η εμπιστοσύνη και η έμπρακτη δράση ήταν ουσιώδη στοιχεία στο όραμα του Κροπότκιν για έναν κόσμο που ανακατασκευάζεται μέσω της συνεργασίας και του σεβασμού στην τοπικής αυτοδιάθεσης.

Με τους πόρους να φτάνουν στα όριά τους, κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο βασίζονται σε δίκτυα αλληλοβοήθειας για να βοηθήσουν εκείνους που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, ψωνίζοντας για αυτούς που είναι απομονωμένοι ή στέλνοντας εικονικά μηνύματα υποστήριξης για να αποτρέψουν την ηθική κατάπτωση.

Ίσως, λοιπόν, να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε το πώς να διατηρήσουμε την οργάνωση κοινοτικής βάσης στον μετά-τον-κορονοϊό κόσμο .

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ της πολιτικής της αλληλοβοήθειας και των νεοφιλελεύθερων σχεδίων που αποσκοπούν στην ιδιωτικοποίηση κυβερνητικών υπηρεσιών. Ο Κροπότκιν δεν ήθελε να αναλάβουν την ευθύνη των κυβερνητικών υπηρεσιών οι μεγάλες εταιρείες ή απένταροι εθελοντές . Ο στόχος του ήταν να επιτεθεί στις υπάρχουσες δομές ισχύος. Η αλληλοβοήθεια ευδοκιμεί σε συνθήκες ισότητας και είναι απαραίτητο κομμάτι μιας αναρχικής κίνησης προς την αποκεντρωμένη ομοσπονδία.

Εάν η λιτότητα του “business as usual”, επιστρέψει μετά την κρίση, το εύφορο έδαφος της αλληλοβοήθειας μπορεί να αποστραγγιστεί. Αντίθετα, η διατήρηση και επέκταση του βασικού εισοδήματος μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση και την προώθηση της από-τα-κάτω κοινωνικής αλλαγής μακροπρόθεσμα.