Μαθήματα πειρατικής ιστορίας, του Δήμου Βοσινάκη

Μαθήματα πειρατικής ιστορίας, του Δήμου Βοσινάκη

-) Είναι πασίγνωστο ότι η πειρατεία είναι ένα πανάρχαιο φαινόμενο που συνδέεται με την έναρξη της ανθρώπινης δραστηριότητας στη θάλασσα. Σε γενικές γραμμές, η πειρατεία είναι η λήστευση πλοίων και πόλεων από ένοπλες και οργανωμένες ναυτικές ομάδες. Πειρατής θεωρείται όποιος κάνει επίθεση σε άλλο πλοίο ή ακτή στη στεριά με σκοπό το πλιάτσικο. Αν ρίξουμε μια ματιά στη Μεσόγειο Θάλασσα θα αντιληφθούμε ότι προσφέρεται για μεγάλες πειρατικές στιγμές. Πολλές χώρες, μεγάλα λιμάνια, χιλιάδες μικρά νησιά που χρησιμεύουν σαν ορμητήρια ή αραξοβόλια και αρκετά σημεία διαφυγής. Στη Μεσόγειο η πειρατεία απέκτησε μαζικά χαρακτηριστικά και χρησιμοποιήθηκε από όλους τους λαούς της περιοχής. Από τους Ιλλύριους και τους Κίλικες μέχρι τους Έλληνες οι οποίοι ανέκαθεν τα κατάφερναν καλά στη θάλασσα. Ναι φίλε αναγνώστη, οι Έλληνες εκτός από τη φιλοσοφία και τις τέχνες ευθύνονται και για κάποιους από τους πιο τρομερούς πειρατές του κόσμου.

-) Κατά καιρούς, η ηγεμονία κάποιων ισχυρών δυνάμεων (Αιγύπτιοι, Μινωίτες, Αθηναίοι) σε ευρύτερα τμήματα της Μεσογείου κατάφερνε να περιορίσει προσωρινά τις πειρατικές δραστηριότητες, αλλά αυτές δεν σταμάτησαν ποτέ. Η πειρατεία, εκτός των άλλων, ήταν μία εξαιρετικά επικερδής δραστηριότητα. Το πειρατικό πλοίο ανήκε σε ιδιώτες, συνήθως συνεταίρους, οι οποίοι το ναύλωναν και πλήρωναν τους αξιωματικούς του και κρατούσαν τα κλοπιμαία αφού πρώτα έδιναν μία αποζημίωση στο πλήρωμα. Οι κουρσάροι ήταν κάτι άλλο: Ήταν ιδιοκτήτες του πλοίου και είχαν έγγραφες εντολές ή άδειες λεηλασίας από κάποια κυβερνητική εξουσία, ώστε να μπορούν να επιτεθούν σε πλοία εχθρικής χώρας. Σε καιρό πολέμου, το κάθε πλοίο μπορούσε να επιτεθεί σε αντίπαλο πλοίο. Με συντηρητικές εκτιμήσεις, από το 1500 και μετά πρέπει να γινόταν της πουτάνας το κάγκελο από πειρατιλίκια, πεσίματα και ναυτικά μπάχαλα στην όμορφη Μεσόγειο.

-) Ο Όρουτς Ρέις, από τον οποίο πήρε το όνομα του το γνωστό ερευνητικό πλοίο της Τουρκίας, ήταν ελληνοαλβανικής καταγωγής. Γεννήθηκε στη Λέσβο το 1474 και ήταν γιος του Οθωμανού αξιωματούχου αλβανικής καταγωγής Yakup Ağa και της Κατερίνας, μιας Ελληνίδας από τη Λέσβο. Ο Όρουτς ασχολήθηκε από μικρός με τη θάλασσα, έγινε ναυτικός και στη συνέχεια μπέης (κυβερνήτης) του Αλγερίου επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο πιο διάσημος στόχος επιδρομών στη Μεσόγειο εκείνα τα χρόνια ήταν η ακτή της Βερβερίας, μια ζώνη 1.400 ναυτικών μιλίων από την Τρίπολη της Λιβύης στα ανατολικά, μέχρι το Ραµπάτ του Μαρόκο στην ατλαντική ακτή της Αφρικής στα δυτικά. Έγινε γνωστός όταν μετέφερε μεγάλους αριθμούς Μουσουλμάνων και Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία στη βόρεια Αφρική. Σκοτώθηκε σε μάχη κατά των Ισπανών στο Εγιαλέτι του Αλγερίου.

-) Ο μικρότερος αδερφός του Όρουτς, που είχε και αυτός ελληνική καταγωγή, ήταν το καμάρι των πειρατών, ο ηγέτης των λήσταρχων, ο Μέσι των κουρσάρων και γητευτής της θάλασσας Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. Τον έβγαλε στο πειρατιλίκι ο αδερφός του και γρήγορα έδειξε τις αξεπέραστες αρπακτικές ικανότητές του. Στόχος του ήταν κυρίως τα νησιά των Κυκλάδων και οι ακτές της Αφρικής. Από εκεί ξεκινούσε τις επιχειρήσεις του και εφορμούσε εναντίον ισπανικών πολεμικών και εμπορικών πλοίων ενώ χτυπούσε και παπικές γαλέρες. Τα κατορθώματα και το φωτεινό πνεύμα του Μπαρμπαρόσα (κοκκινογένης) ανάγκασαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία να συνεργαστεί μαζί του σε κορυφαίο επίπεδο. Ο Μπαρμπαρόσα πούλησε την ψυχή του για τα λεφτά και την εξουσία και τελικά έγινε οργανωτής του οθωμανικού στόλου με τον βαθμό του ναυάρχου. Προηγουμένως, είχε καταφέρει να γίνει σουλτάνος του Αλγερίου και μπεηλέρμπεης (Αρχιμπέης) του Αιγαίου, ένα από τα μεγαλύτερα οθωμανικά αξιώματα. Το μαυσωλείο του είναι στο πανέμορφο Besiktas της Κωνσταντινούπολης, το μέρος από όπου ξεκινούσε τις επιδρομές του, όπως και το επιβλητικό του άγαλμα.

-) Δύο αιώνες μετά τη δράση του Μπαρμπαρόσα η πειρατεία συνέχισε να ανθίζει στο Αιγαίο. Νησιά όπως η Μύκονος, η Κίμωλος, η Μήλος και η Πάρος γνώρισαν οικονομική ανάπτυξη εξαιτίας των εμπορευμάτων και των κλοπιμαίων που διακινούσαν οι πειρατές. Η πειρατεία στο Αιγαίο δεν σταμάτησε ούτε μετά το 1821 γιατί οι Έλληνες πειρατές δεν έδειχναν καμία διάθεση να πειθαρχήσουν σε οποιαδήποτε μορφή οργανωμένου κράτους. Ο Γιάννης Αγγελικούσης, ένας από τους κορυφαίους εφοπλιστές στον κόσμο, αποκάλυψε πριν λίγα χρόνια την πειρατική καταγωγή του. Η οικογένειά του καταγόταν από τη χωριό Καρδαμύλη της Μάνης, όμως στα μέσα του 18ου αιώνα μετακινήθηκε στη βόρεια Χίο, όπου ίδρυσε το χωριό Καρδάμυλα. Ο λόγος για τη «μετακόμιση» αυτή, όπως παραδέχτηκε ο ίδιος, ήταν η πειρατεία και οι επιθέσεις κατά πλοίων που ταξίδευαν από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Μεσόγειο.

-) Δυστυχώς, η τεράστια ιστορία της Ελλάδας στην πειρατεία εξακολουθεί να είναι θέμα ταμπού στην Ελλάδα γιατί υπάρχει πλεόνασμα υποκρισίας και ψευτο-ηθικής. Μερικοί από τους πιο γνωστούς Έλληνες πειρατές ήταν ο Ιωάννης Καψής, ο Λυμπεράκης Γερακάρης, οι Στεφανόπουλοι, ο Κωνσταντής Καλαμάτας. Περισσότερα, μπορείτε να μάθετε στην εξαιρετική τριλογία της Αλεξάνδρας Κραντονέλλη “Ιστορία της Πειρατείας” από τις εκδόσεις Εστία.