Μετά τη “γιορτή”. Και τώρα που έσβησαν τα φώτα από το κιτς πανηγύρι που διοργάνωσε η νεοφιλελεύθερη χούντα για τα 200 χρόνια της “ανεξαρτησίας” του ελλαδικού κράτους, μετά τις βαρύγδουπες διακηρύξεις περί της αδιάσπαστης ιστορικής συνέχειας του έθνους εν μέσω κιμά γαρίδας, ξεπεσμένων γαλαζοαίματων καλεσμένων και μιας φάλτσας σοπράνο, επανερχόμαστε χωρίς χρονοτριβή στην αμείλικτη πραγματικότητα του κοινωνικού πολέμου που έχει κηρύξει στους προλετάριους η ταξική αυτή κυβέρνηση. Είναι σχεδόν σοκαριστικός ο βαθμός κατά τον οποίο η επίσημη κρατική προπαγάνδα περί εθνικής “ενότητας” και “ομοψυχίας” έρχεται σε αντίθεση με τα καθημερινά πεπραγμένα του Κράτους. Είναι επίσης αξιοπερίεργο πώς μια τόσο μειοψηφική κοινωνική τάση, όπως αυτή που συσπειρώνεται γύρω από το ακροδεξιό πολιτικό σχήμα της ΝΔ, επαναλαμβάνει διαρκώς ότι με τις ενέργειες της εκπροσωπεί τα συμφέροντα και τις επιθυμίες της μεγάλης πλειονότητας της κοινωνίας. Σε αυτό το σημείο η alt-right διακυβέρνηση της ΝΔ δεν διαφοροποιείται σε τίποτα από την πολιτική μεθοδολογία των νεο-εθνικιστικών κυβερνήσεων που κατέλαβαν την εξουσία στις ΗΠΑ, στην Ουγγαρία ή την Βραζιλία.
Ο νεοφιλελεύθερος κοσμοπολιτισμός, μέσα σε συνθήκες γενικευμένης κατάρρευσης της διεθνοποιημένης οικονομίας της αγοράς, είναι σχεδόν αδύνατο να αποτελέσει τη συγκολλητική ιδεολογική ουσία που θα συγκρατήσει τις φυγόκεντρες ταξικές δυνάμεις που παράγονται δομικά και απειλούν να καταστρέψουν τον ελλαδικό καπιταλιστικό σχηματισμό. Στην Ελλάδα το εξωστρεφές μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης που επιβλήθηκε από την ΕΕ, όχι μόνο δεν παρήγαγε μια ευμεγέθη, ικανοποιημένη μεσαία τάξη, ικανή να σηκώσει το βάρος μιας συναινετικής διακυβέρνησης στο επίπεδο της θεσμικής πολιτικής, αλλά κατέληξε στην άτυπη χρεοκοπία του οικονομικού συστήματος και στην προλεταριοποίηση ενός μεγάλου κομματιού της ήδη υπάρχουσας μεσαίας τάξης, την περίοδο απ΄ το 2010 και μετά.i Έτσι, δεν υπάρχει πλέον η ταξική βάση που θα υποστηρίξει με την υλική δύναμη της τη διάδοση και μεταφύτευση του νεοφιλελεύθερου φαντασιακού στις προλεταριακές μάζες. Επιπλέον, η πανδημία έχει επιδράσει καταλυτικά όχι μόνο στην προσωρινή αναστολή βασικών λειτουργιών της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, αλλά έχει επιφέρει και τη σταδιακή υποχώρηση της ιδεολογικής σαγήνης που είναι σε θέση να ασκήσει στα ετεροκαθοριζόμενα στρώματα με την μορφή της κυρίαρχης κρατικής ιδεολογίας.ii Μήπως η δομή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, η αδιάλειπτη και ανεμπόδιστη μαζική διακίνηση εμπορευμάτων και ανθρώπων από την μία άκρη του πλανήτη στην άλλη , δεν είναι ο κυριότερος παράγοντας που ευθύνεται για την ταχύτατη εξάπλωση της μολυσματικής αρρώστιας σε κάθε γωνιά της υφηλίου; Έτσι, ήταν πολύ εύκολο για τους νεομπουρζουάδες να εγκαταλείψουν την “αριστερή” πτέρυγα του νεοφιλελευθερισμού, με την έμφαση στην πολυπολιτισμικότητα, τα ανοιχτά σύνορα και την ατομική αυτοπραγμάτωση μέσω της κατανάλωσης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και να επανακάμψουν μαζικά στην ιδεολογική στρούγκα του συντηρητικού τρίπτυχου “πατρίς, θρησκεία, οικογένεια”. Δυστυχώς, με την ελληνική εκδοχή της alt-right, της οποίας φορέας είναι η ΝΔ, έχουμε τα χειρότερα και από τους δύο κόσμους.
Από την μία, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν εξελληνισμένο “Μπολσοναρισμό” που έχει σαν κινητήρια δύναμη του μια παρανοϊκή κομμουνιστοφαγία, έναν ταξικό ρατσισμό που φυσικοποιεί την ταξική ανισότητα και τις κοινωνικά κατασκευασμένες ιεραρχίες, και μια μονοδιάστατη εμμονή με το ιδεολόγημα του “νόμου και της τάξης”, σαν το απαραίτητο συμπλήρωμα για τις πολιτικές κανιβαλισμού που προωθεί το νεοφιλελεύθερο μπλοκ εξουσίας. Έτσι, έχουμε το παράδοξο ότι μια κυβέρνηση που, σύμφωνα ακόμα και με τις επίσημες στατιστικές, έχει τα χέρια της βαμμένα με το αίμα χιλιάδων συνανθρώπων μας, εφόσον οι μισοί από τους ασθενείς με covid έχασαν τη ζωή τους χωρίς ποτέ να λάβουν την ενδεδειγμένη ιατρική φροντίδα κάνοντας εισαγωγή σε κάποια από τις δυσεύρετες ΜΕΘ, να αποκαλεί “κατά συρροή δολοφόνο” τον Κουφοντίνα, ανεξάρτητα πώς τοποθετείται κανείς πολιτικά απέναντι στη δράση του πρώην αντάρτη πόλεων.iii Εδώ μάλλον ταιριάζει το γνωστό απόφθεγμα του Ροστάν, ο οποίος έλεγε ότι “αν σκοτώσεις έναν άνθρωπο, είσαι δολοφόνος. Αν σκοτώσεις χιλιάδες , είσαι κατακτητής”, ή κυβέρνηση στην αντιπροσωπευτική “δημοκρατία”, θα συμπληρώναμε εμείς. Ειδωμένη απ’ αυτή τη σκοπιά, η κυβερνητική διαχείριση της πανδημίας μοιάζει με μια πελώρια άσκηση κοινωνικού δαρβινισμού που έχει σαν στόχο την αποψίλωση των κατώτερων τάξεων από τα πλεονάζοντα τμήματα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν με όρους φτηνής εργατικής δύναμης (ηλικιωμένοι). Παράλληλα, με εργαλείο την επιβολή επαναλαμβανόμενων καθολικών lock-down, μπήκε σε κίνηση μια διαδικασία “φυσικής επιλογής” στο οικονομικό πεδίο που εξοντώνει σταδιακά την μικρή ιδιοκτησία προς όφελος των πολυεθνικών κι εγχώριων εταιρικών κολοσσών.iv
Από την άλλη, το αυταρχικό αυτό μοντέλο διακυβέρνησης φαίνεται ότι εναρμονίζεται απόλυτα με τις απαιτήσεις για περαιτέρω ενσωμάτωση του χρεοκοπημένου ελληνικού καπιταλισμού στις αποικιοκρατικές περιφερειακές δομές της ΕΕ. Ενώ η ακροδεξιά στροφή στην Ουγγαρία, την Ιταλία και την Πολωνία έχει επισύρει την οργή της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών, η οποία έχει αναγάγει τις κυβερνήσεις του Όρμπαν και του Μοραβιέτσκι σε έχθρους της “δημοκρατίας”, η κυβέρνηση Μητσοτάκη απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης του διευθυντηρίου της ΕΕ, εφόσον συνεχίζει να διεκπεραιώνει με κάθε τρόπο την εμβάθυνση της διαδικασίας αγοραιοποίησης της ελλαδικής κοινωνίας και την εκχώρηση των εγχώριων πλουτοπαραγωγκών πόρων στο υπερεθνικό (κατά κύριο λόγο) κεφάλαιο. Είναι μάλιστα απόλυτη η εξάρτηση του νεοφιλελεύθερου μπλοκ εξουσίας απ’ το διεθνές κεφάλαιο, αφού η ντόπια αστική τάξη δεν διαθέτει ούτε την οικονομική ευρωστία, ούτε την ιδεολογική πυγμή για να φέρει σε πέρας τούτο το τεράστιο έργο της συστημικής αναδιάρθρωσης. Και, ίσως το σημαντικότερο στοιχείο, δεν διαθέτει πλέον την εγχώρια καταναλωτική βάση που θα χρηματοδοτήσει με την αγοραστική δύναμη της, τις απαραίτητες διαδικασίες μετασχηματισμού για την υπαγωγή του συνόλου των λειτουργιών της κοινωνικής αναπαραγωγής στους σιδερένιους νομους της οικονομίας της αγοράς. Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που , εν μέσω πλήρους έξαρσης του κορονοϊού στην Ελλάδα, με χιλιάδες κρούσματα και δεκάδες νεκρούς να καταγράφονται καθημερινά, ένας εντελώς αποκομμένος απ’ την πραγματικότητα υπουργός τουρισμού καλεί τα προνομιούχα στρώματα των καπιταλιστικών μητροπόλεων να επισκεφτούν μαζικά την Ελλάδα, κηρύσσοντας ανέμελα μέσα στη γενική φρίκη της πανδημίας, την έναρξη της τουριστικής σεζόν! Τι κι αν πεθάνουν μερικές χιλιάδες ιθαγενών, όταν οι τουρίστες έχουν πλέον επιστρέψει στις χώρες τους; Μέσα στον μονόδρομο της καπιταλιστικής διεθνοποίησης δεν υπάρχει εναλλακτική.
Στη Βραζιλία, οι οπαδοί του Μπολσονάρο διατείνονται ότι μιλούν εξ ονόματος ολόκληρου του “έθνους”. Παρ’ όλα αυτά, είναι πρόθυμοι να εξοστρακίσουν από αυτό που εκείνοι θεωρούν ότι αποτελεί τον “υγιή” κορμό της βραζιλιάνικης κοινωνίας τους Αριστερούς, τους μαύρους, τους αυτόχθονες του Αμαζονίου, τις γυναίκες, τους ομοφυλόφιλους και τους εξαθλιωμένους κατοίκους των παραγκουπόλεων. Το πολιτικό μήνυμα τους για “εθνική ενότητα” είναι στην πραγματικότητα μια απροκάλυπτη κήρυξη πολέμου των λευκών, εύπορων στρωμάτων της Βραζιλίας ενάντια σε οποιονδήποτε δεν είναι σαν κι αυτούς, οποιονδήποτε δεν ανήκει στην τάξη τους. Στο ίδιο εμφυλιοπολεμικό μήκος κύματος, η ΝΔ τείνει να συγκεντρώσει στις τάξεις της το σύνολο των δεξιόστροφων κοινωνικών δυνάμεων. Αυτό το πετυχαίνει αναπαράγοντας τεχνητά ιδεολογικά δίπολα ανάμεσα στην “ψεκασμένη” αμόρφωτη πλέμπα και τους νομιμόφρονες που συμμορφωνονται προς τας υποδείξεις, τους επαγγελματίες ταραχοποιούς και τους φιλήσυχους πολίτες, τους εθνικόφρονες πατριώτες και τα εθνομηδενιστικά στοιχεία που δείχνουν έμπρακτα αλληλεγγύη στους μετανάστες.
Επικεφαλής του νεοφιλελεύθερου μπλοκ εξουσίας τίθεται η απελπιστικά μειοψηφική κοινωνική φιγούρα του νεο-μπουρζουά (ας μην ξεχνάμε οτι η κυβέρνηση της ΝΔ εκλέχτηκε με τις ψήφους μόλις του 20% του καταγεγραμμένου εκλογικού σώματος), κάποτε αγέρωχου κοσμοπολίτη, αλλά πλέον αναβαπτισμένου στα θολά ιδεολογικά νερά του τρισχιλιόχρονου ελληνοχριστιανικού πολιτισμού. Η ολοένα και συχνότερη χρήση της ωμής βίας των αποκτηνωμένων μπάτσων σαν τον μοναδικό τρόπο αλληλεπίδρασης της κρατικής εξουσίας όχι μόνο με το ανταγωνιστικό κίνημα, αλλά με την κοινωνία συνολικά, καταδεικνύει τον μειοψηφικό χαρακτήρα του πολιτικού και οικονομικού “προγράμματος” που έχει αναλάβει να φέρει σε πέρας η ακροδεξιά κλίκα που κυβερνάει. Όπως μάλιστα αποκάλυψε πρόσφατα η καθηγήτρια εγκληματολογίας Α. Τσουκαλά, μέσα στις σχολές της αστυνομίας κυριαρχεί πλέον ανοιχτά η μισανθρωπική, φασιστική ιδεολογία.v Όπως και να ‘χει, η τυφλή προσφυγή στην φυσική βία και τον καταναγκασμό είναι ένδειξη αδυναμίας και όχι δύναμης του καθεστώτος. Και φυσικά το κοινό γνώρισμα ανάμεσα στα καθεστώτα του Μπολσονάρο και του Μητσοτάκη είναι η ετοιμότητα και των δύο να προσφέρουν γη και ύδωρ στο πολυεθνικό και εγχώριο κεφάλαιο, σε χτυπητή αντίφαση με την μεγαλεπίβολη εθνικιστική ρητορική τους.
Η συγκέντρωση της δύναμης σε όλα τα επίπεδα την οποία επιφέρει η εφαρμογή του νεοφιλελεύθερου προγράμματος της ΝΔ, καθιστά εξ ορισμού προβληματική την εδραίωση της πολιτισμικής ηγεμονίας του νεοφιλελεύθερου κοινωνικού παραδείγματος, εφόσον η διαδικασία αυτή φαίνεται να ανταποκρίνεται στα ταξικά συμφέροντα και τις συλλογικές επιθυμίες ενός ολοένα και πιο συρρικνωμένου κοινωνικού υποκειμένου. Αυτό δυνητικά θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα πεδία παρέμβασης για το ταξικό κίνημα. Η συστημική αναδιάρθρωση αφήνει ένα μεγάλο κομμάτι της μικροαστικής και της παραδοσιακής, ρεφορμιστικής εργατικής τάξης έξω απ’ το μεγάλο φαγοπότι του “Γενναίου Νέου Κόσμου” που επιθυμεί να οικοδομήσει η νεοφιλελέ ακροδεξιά. Αναδύονται με αυτόν τον τρόπο εκ νέου οι αντικειμενικές ιστορικές προϋποθέσεις για μια ρήξη μιας μεγάλης μερίδας της κοινωνικής ολότητας με τους θεσμούς που αναπαράγουν την πολιτική και οικονομική ετερονομία. Οι δυνάμεις της ταξικής αυτονομίας θα μπορούσαν να συνευρεθούν δημιουργικά με αυτά τα κομμάτια της κοινωνίας, να συγκροτήσουν γραμμές φυγής από την καταθλιπτική πραγματικότητα του θανατο-καπιταλισμού. Ωστόσο, πέρα απ’ την μαζικοποίηση των αντιστάσεων στην κοινωνική διάλυση που δρομολογεί μεθοδικά η κυβέρνηση, οι προλετάριοι θα πρεπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να δώσουν στη συλλογική δράση τους έναν θετικό χαρακτήρα μόνιμης και μη-αναστρέψιμης κοινωνικής αλλαγής. Κοντολογίς, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να πειραματιζόμαστε με συλλογικά προτάγματα για τον ριζικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Ο ετερόκλητος χαρακτήρας των κοινωνικών ομάδων που αναμένεται να προστεθούν στις μάζες του αποκλεισμένου πλεονάζοντος πληθυσμού τα επόμενα χρόνια, καθιστά μια τέτοια σύμπραξη δύσκολη εξ ορισμού, ακόμα και συγκρουσιακή. Ωστόσο, μου φαίνεται ότι είναι ακριβώς δουλειά του πολιτικοποιημένου κομματιού του ανταγωνιστικού κινήματος να προτείνει τους οργανωτικούς όρους και το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οι ετερόκλητες αυτές υπο-ολότητες θα μπορέσουν να συναντηθούν, να επιλύσουν τις διαφορές τους και τελικά να συναρμόσουν ελεύθερα τη δράση τους σε ένα ενιαίο μέτωπο. Ένα αυτόνομο κίνημα για την αντισυστημική κοινωνική αλλαγή.
Σημειώσεις
i. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ένταξη στην ΕΕ δεν αποτέλεσε στρατηγική επιλογή της ελληνικής αστικής τάξης. Για περισσότερα, Τ. Φωτόπουλος, Εξαρτημένη Ανάπτυξη (Κουκίδα).
ii. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι οδηγούμαστε προς ένα οριστικό τέλος της καπιταλιστικής διεθνοποίησης. Άποψη μου είναι ότι μόνο κάποιες όψεις αυτού που κάποτε συνέθετε την παγκόσμια κοινότητα των προνομιούχων του νεοφιλελευθερισμού οδεύουν προς μόνιμη κατάργηση. Για μια ενδιαφέρουσα ανάλυση, Δ. Τσίρκας, Θα φέρει ο κροονοϊός το τέλος του νεοφιλελευθερισμού;, https://thepressproject.gr/tha-feri-o-koronoios-to-telos-tou-neofileleftherismou/.
iii. Θάνατοι εκτός ΜΕΘ: Η πικρή αλήθεια με αριθμούς, https://www.iatronet.gr/eidiseis-nea/epistimi-zwi/news/60041/thanatoi-ektos-meth-i-pikri-alitheia-me-arithmoys.html.
iv https://water-waste.gr/site/%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%AD%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%B5-%CE%BF-%CE%BA%CE%BF%CF%81%CF%89%CE%BD%CE%BF%CF%8A%CF%8C%CF%82-%CF%84/.
iv. Δόκιμοι στη Σχολή της ΕΛΑΣ: Είμαστε φασίστες, υπάρχει πρόβλημα;, https://www.kar.org.gr/2021/03/12/dokimoi-sti-scholi-tis-elas-eimaste-fasistes-yparchei-provlima/.
