Οι ελίτ δεν θα σώσουν τον πλανήτη

Οι ελίτ δεν θα σώσουν τον πλανήτη

Του Τζεφ Σπάροου

Στο COP26, οι παγκόσμιες ελίτ έκαναν μακροσκελείς κηρύγματα σχετικά με τη μείωση της βλάβης που προκάλεσαν οι ίδιοι. Οι άνθρωποι που πλουτίζουν καταστρέφοντας τον πλανήτη δεν θα είναι ποτέ αυτοί που θα τον σώσουν.

Από το 1995, τα Ηνωμένα Έθνη διοργανώνουν τακτικά συνόδους κορυφής για το κλίμα, υποτίθεται ότι θα διευκολύνουν τη συνεργασία μεταξύ των εθνών για τον περιορισμό των εκπομπών. Στοιχεία από το Κέντρο Έρευνας για το Κλίμα δείχνουν ότι οι πολιτικοί πάντα συνοδεύονταν από σημαντική επιχειρηματική παρουσία σε αυτές τις εκδηλώσεις και ορισμένοι σημαντικοί ρυπαίνων έστειλαν αντιπροσωπείες μεγαλύτερες από ολόκληρα έθνη.

Κατά κάποιο τρόπο, η 26η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP26) αντιπροσωπεύει απλώς περισσότερα από τα ίδια. Άλλωστε, είναι μια εκδήλωση που επισήμως χορηγείται από τους Scottish Power, National Grid, SSE, Hitachi, Microsoft, NatWest, GSK, Reckitt, Unilever και Sainsbury’s.

Ωστόσο, μια από τις κύριες πτυχές που διακρίνει αυτό το συνέδριο από τα προηγούμενα είναι ότι, με την ευκαιρία αυτή, πολλές περισσότερες εταιρείες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι κερδοφόρες. Για το λόγο αυτό, ο πρώην Αυστραλός διαπραγματευτής Richie Merzian χαρακτήρισε την COP26 «εμπορική έκθεση» για την κλιματική αλλαγή.

Με αυξανόμενη συχνότητα, οι σχολιαστές ενθουσιάζονται με την προοπτική μεγάλων εταιρειών να υιοθετήσουν νέες τεχνολογίες για να βγάλουν τον πλανήτη από μια κλιματική καταστροφή. Αλλά ας μην ξεγελιόμαστε: οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν πρόκειται να σώσουν τον κόσμο.

Ζήτημα κατανάλωσης

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι εταιρείες της ελίτ λένε συχνά ψέματα χρησιμοποιώντας περιβαλλοντική ρητορική για να «φτιάξουν» την εικόνα τους, σε αυτό που είναι γνωστό ως greenwashing (πράσινο ξέπλυμα). Είναι κάτι πολύ βαθύτερο από αυτό.

Ο καπιταλισμός δεν μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται. Η τυφλή επιδίωξή της κοινονικής ελίτ για κέρδη οδηγεί σε καταστροφή, αλλά ακόμα κι έτσι το σύστημα θα συνεχίσει να μυρίζεται ευκαιρίες για επέκταση, αδιαφορώντας για την εμπειρία του παρελθόντος ή τις μελλοντικές συνέπειες. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και μέτρα που θα μπορούσαν να αμβλύνουν την περιβαλλοντική κρίση γίνονται αμέσως όπλα κατά του πλανήτη.

Για παράδειγμα, τα πάνελ που παράγουν ηλιακή ενέργεια έχουν βελτιωθεί με αξιοσημείωτο ρυθμό, προσφέροντας μια δελεαστική ματιά ενός μέλλοντος που τροφοδοτείται από την απεριόριστη ενέργεια του ήλιου. Η πρόοδος στην ανανεώσιμη ενέργεια και τις συναφείς τεχνολογίες (όπως η αποθήκευση μπαταριών) θα διαδραματίσει τεράστιο ρόλο σε οποιαδήποτε σοβαρή απάντηση στην περιβαλλοντική κρίση.

Ωστόσο, οι ερευνητές Richard York και Shannon Elizabeth Bell προειδοποιούν ότι ο καπιταλισμός έχει ήδη περάσει από πολλές προηγούμενες ενεργειακές μεταβάσεις: από τα βιοκαύσιμα (όπως το ξύλο) στον άνθρακα, από τον άνθρακα στο πετρέλαιο, από το πετρέλαιο στο φυσικό αέριο και τώρα, ενδεχομένως, από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Προειδοποιούν ότι καμία καθιερωμένη πηγή ενέργειας δεν έχει υποστεί συνεχή πτώση απλώς και μόνο επειδή είναι διαθέσιμη μια νέα. Το πιο συνηθισμένο είναι ότι, αντί να αντικατασταθεί η παλαιότερη πηγή, η νέα χρησιμοποιείται αμέσως για να εντείνει την ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, καταλήγει σε μεγαλύτερη παγκόσμια χρήση ενέργειας.

Σε πολλές περιπτώσεις, η προσθήκη νέων πηγών έχει πράγματι αυξήσει την κατανάλωση προηγούμενων τύπων ενέργειας. Η υιοθέτηση ορυκτών καυσίμων οδήγησε, σε σχετικούς όρους, σε μείωση των βιοκαυσίμων. Ωστόσο, σε απόλυτες τιμές, η χρήση λαδιού σε φορτηγά υλοτομίας και πριονιστήρια ενέτεινε σημαντικά την αποψίλωση των δασών, οδηγώντας σε καθαρή αύξηση της χρήσης ξύλου. Ομοίως, η άνοδος του πετρελαίου δεν μείωσε το εμπόριο φαλαινοέλαιου, αλλά μάλλον ενθάρρυνε μια δραματική εντατικοποίηση του κυνηγιού, εν μέρει επειδή τα φαλαινοθηρικά πλοία έγιναν πολύ πιο αποτελεσματικά και εν μέρει επειδή η βιομηχανία ανέπτυξε νέες χρήσεις (όπως στη μαργαρίνη) για τα προϊόντα σας.

Μένει να δούμε αν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σημαντική στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όσον αφορά τη νέα δυναμικότητα, με επένδυση που υπερβαίνει αυτή των ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, διεθνώς, το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια και άλλες ενέργειες έχει αλλάξει πολύ αργά. Η κατανάλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει αυξηθεί, αλλά η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο. Δεν υπάρχει μυστήριο για τους λόγους που οδήγησαν σε αυτό.

Το 1865, ο William Stanley Jevons δημοσίευσε ένα βιβλίο με τίτλο The Coal Question . Το κύριο ερώτημα επικεντρώθηκε στην απάντηση της Βρετανίας στην ταχεία εξάντληση των αποθεμάτων άνθρακα της, αλλά το βιβλίο έρχεται στην μνήμη μας περισσότερο σήμερα για την «απόρριψη των ισχυρισμών του Jevons ότι η ενεργειακή απόδοση με γνώμονα την τεχνολογία θα μείωνε τις ελλείψεις:» Είναι μια πλήρης σύγχυση ιδεών να υποθέσουμε ότι η οικονομική χρήση καυσίμου ισοδυναμεί με μείωση της κατανάλωσης. Η αλήθεια είναι ακριβώς το αντίθετο.

Αυτό που εννοούσε ήταν ότι η αποτελεσματικότητα μειώνει την τιμή και συνεπώς ενθαρρύνει τη χρήση, οδηγώντας σε ανάκαμψη που αναιρεί την υποτιθέμενη εξοικονόμηση. Το λεγόμενο «Jevons Paradox» έχει αποδειχτεί ξανά και ξανά τα τελευταία χρόνια. Ένα πεζό παράδειγμα είναι αυτό των ψυγείων, των οποίων οι βελτιώσεις στα νέα μοντέλα δεν αντιστοιχούν σε μείωση του παγκόσμιου περιβαλλοντικού αντίκτυπου των οικιακών συσκευών, αλλά προάγουν μια τεράστια άνθηση στη βιομηχανία και, μαζί με αυτό, μια τεράστια συνολική αύξηση του ποσού κατανάλωση ενέργειας όσο και στην παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα. Καθώς το κεφάλαιο πρέπει να επεκταθεί, οι τεχνολογίες που αφηρημένα θα πρέπει να μειώνουν τη χρήση των πόρων γίνονται η βάση για μια αναδιοργάνωση που επιτρέπει τη νέα συσσώρευση.

Η πρώτη γενιά χρηστών υπολογιστών θα θυμάται τον ισχυρισμό ότι η χρήση οθονών θα καθιστούσε περιττό το χαρτί, κάτι που δεν συνέβη, καθώς η μηχανογράφηση παρείχε νέες αγορές για την προμήθεια εκτυπωτών για το σπίτι και το γραφείο.

Με τον ίδιο τρόπο, η εφεύρεση των συνθετικών εναλλακτικών δεν σήμαινε ότι δεν χρησιμοποιούνται πλέον φυσικές ίνες, αλλά ότι η παραγωγή τους επεκτάθηκε μαζικά παράλληλα με τις νέες επιλογές.

Οι λάτρεις του «πράσινου καπιταλισμού» επιμένουν ότι καθώς οι οικονομίες ωριμάζουν, το «υλικό τους αποτύπωμα» – το μέτρο των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων – μειώνεται. Στην ψηφιακή εποχή, λένε, η τεχνολογική πρόοδος αποσυνδέει την καπιταλιστική ανάπτυξη από την οικολογική ζημιά, επιτρέποντας στο σύστημα να επεκταθεί με ασφάλεια στο άπειρο.

Ωστόσο, αν και ορισμένες μεμονωμένες οικονομίες έχουν μειώσει την εξάρτησή τους από μη ανανεώσιμους πόρους, το έχουν κάνει γενικά αναθέτοντας σε εξωτερικούς συνεργάτες βρώμικες βιομηχανίες. Όπως λέει μια ανάλυση 179 μελετών που διεξήχθησαν μεταξύ 1990 και 2019, «δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία για τον τύπο της αποσύνδεσης που απαιτείται». Αντίθετα, τα υλικά που χρησιμοποιεί η παγκόσμια οικονομία ξεπέρασαν τους 100 δισεκατομμύρια τόνους ετησίως, ένα νέο και ανησυχητικό ρεκόρ, εντελώς αντίθετο με την «αποϋλοποίηση».

«Όχι μόνο δεν υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία που να υποστηρίζουν την ύπαρξη διαχωρισμού μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικών πιέσεων σε κλίμακα κοντά σε αυτήν που απαιτείται για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κατάρρευσης», εξηγεί μια σημαντική έκθεση του 2019 για το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος. , «Αλλά επίσης – και ίσως το πιο σημαντικό – φαίνεται απίθανο να συμβεί μια τέτοια διάσπαση στο μέλλον».

Εξετάστε τα ηλεκτρικά οχήματα (EV), έναν πολύ λιγότερο καταστροφικό τρόπο μεταφοράς από τους κινητήρες εσωτερικής καύσης. Όπως η ηλιακή ενέργεια, τα ηλεκτρικά ηλεκτρικά οχήματα θα διαδραματίσουν αναμφίβολα σημαντικό ρόλο σε ένα βιώσιμο μέλλον. Ωστόσο, στον καπιταλισμό έχουν εκμεταλλευτεί η αυτοκινητοβιομηχανία για τη διατήρηση και την επέκταση της αυτοκινητικής κουλτούρας. Αντί να μειώνουν τα απόβλητα και να αποσυνδέουν τις μεταφορές από εισροές υλικών, οι εταιρείες αυτοκινήτων βλέπουν ευκαιρίες να ανανεώσουν παλιές αγορές στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική και να ανοίξουν νέες σε μέρη όπως η Κίνα.

Η επιτυχία της στην πώληση ιδιωτικών οχημάτων υψηλής τεχνολογίας θα εμποδίσει συνεπώς βιώσιμες επιλογές όπως τα ποδήλατα και τα μέσα μαζικής μεταφοράς, θα ωθήσει τις πόλεις να διατηρήσουν σπάταλη υποδομή σχεδιασμένη γύρω από τα αυτοκίνητα και θα τροφοδοτήσει έναν καταστροφικό νέο αγώνα για την οικονομία. λίθιο, κοβάλτιο, νικέλιο, μαγγάνιο και άλλα σπάνια υλικά που χρειάζονται για μπαταρίες.

Ενάντια στον εταιρικό περιβαλλοντισμό

Εάν η τάση του καπιταλισμού να απαντά στις κρίσεις με περισσότερο καπιταλισμό δίνει στο σύστημα μια καταστροφική ώθηση, παρέχει επίσης στους ίδιους τους καπιταλιστές τη δυνατότητα να προστατευθούν από τις συνέπειες των πράξεών τους. Η εντατικοποίηση της εμπορευματοποίησης που προκύπτει από κάθε νέα συμφορά δημιουργεί ευκαιρίες για όσους έχουν διαθέσιμο πλούτο να διασφαλίσουν ότι η ζωή τους και των αγαπημένων τους θα παραμείνει λίγο πολύ αναλλοίωτη.

Μπορεί ο πλανήτης να ζεσταίνεται αφόρητα, αλλά αν έχετε χρήματα, μπορείτε ακόμα να ζήσετε με κλιματισμό σε ένα ωραίο μέρος. Εν μέσω μαζικής εξαφάνισης, τα πολυτελή οικολογικά θέρετρα και οι ιδιωτικοί ζωολογικοί κήποι επιτρέπουν στους πλούσιους να δουν τίγρεις, ουρακοτάγκους και ελέφαντες. Οπότε ούτε μια επικείμενη αποκάλυψη δεν θα τους παρακινήσει, από μόνη της, να αλλάξουν πορεία.

Η τεχνολογία για την πρόληψη της κλιματικής αλλαγής υπάρχει, και γίνεται όλο και καλύτερη. Αυτό που δεν έχουμε είναι ένα κοινωνικό σύστημα που μας επιτρέπει να την χρησιμοποιούμε.

Η αποτυχία των παγκόσμιων ηγετών να επιτύχουν ουσιαστικά πολιτικά αποτελέσματα στο COP26 θα δώσει στους «πράσινους» επιχειρηματίες περισσότερο χώρο για να λειτουργήσουν ως ουσιαστική εναλλακτική. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό οι ακτιβιστές να μην πέσουν στην παγίδα του εταιρικού περιβαλλοντισμού, αλλά να οικοδομήσουν ένα ανεξάρτητο κίνημα που δίνει προτεραιότητα στις ανθρώπινες ανάγκες έναντι της καπιταλιστικής λογικής.

[*] Το παραπάνω άρθρο είναι ένα επεξεργασμένο απόσπασμα από το Crimes Against Nature: Capitalism and Global Heating .

jacobinlat.com/2021/11/09/las-elites-no-salvaran-al-planeta/