Ο βασιλιάς απέθανε, ζήτω ο βασιλιάς.
Αν κρίνουμε τον εκλιπόντα με όρους νεοκλασικών οικονομικών, ο Κώστας Σημίτης ήταν ένας εξαιρετικός κυβερνήτης, αφού επί των ημερών της πολιτικής ηγεμονίας του τόσο οι βασικοί δείκτες των δημόσιων οικονομικών όσο και το μέγεθος της ιδιωτικής οικονομίας βελτιώθηκαν εμφατικά. Αν συνεχίσουμε με την ίδια νεοκλασική υπόθεση, θα αναβιβάσουμε μάλιστα τον εκλιπόντα στο πάνθεον των ελαχίστων εκείνων μορφών του νεοελληνικού κράτους, μαζί με τον Τρικούπη και τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που έθεσαν τους όρους υλικού εκσυγχρονισμού της ελληνικής οικονομίας· την ίδια ώρα που οι διάδοχοί τους αποδείχθηκαν κατά κανόνα ανίκανοι, καταδικάζοντας την εγχώρια κοινωνική οικονομία σε έναν φαύλο κύκλο διαρκών κρίσεων.
Αν όμως, αναζητώντας λιγάκι την αλήθεια, αποσυρθούμε από την εκθαμβωτική παραπλάνηση της νεοκλασικής οικονομικής ορθοδοξίας, που επιμένει να ταυτίζει φετιχιστικά και αμφιμονοσήμαντα τις οικονομικές α ξ ί ε ς με τις αγοραίες αποτιμήσεις τους (γιατί άραγε;), θα διαπιστώσουμε πως το εκσυχρονιστικό εγχείρημα του Σημίτη όχι μόνο δεν μετασχημάτισε την παραγωγική βάση, στην κατεύθυνση μεγιστοποίησης των αξιών της, αλλά αντίστροφα, αποτέλεσε ένα τερατώδες πείραμα αποβιομηχάνισης, ρευστοποίησης και επανεπένδυσης σε τομείς χαμηλής έως μηδενικής προστιθέμενης αξίας. Ο φετιχισμός της τιμής έναντι της αξίας, η αδυναμία να ξεχωρίσεις αυτά τα δύο οδηγεί, σαν αόρατος θεός της τραγωδίας, τους “ήρωες” από τον Όλυμπο στην ανεξέλικτη πτώση στα Τάρταρα.
Βλέπετε μπορείς να κλείνεις τα εργοστάσια “γιατί δεν είναι ανταγωνιστικά”, να μην καλλιεργείς τη γη σου γιατί σε συμφέρει να ανοίξεις rooms to let, μπορείς να εκποιείς την κλωστοϋφαντουργία, την βιοτεχνία και την μεταποίηση, και να “πετάς” όλα τα κεφάλαια στις υπηρεσίες και την χρηματοπιστωτική μόχλευση, αυτή την ταχυδακτυλουργική μαγεία που —υποτίθεται— πολλαπλασιάζει το χρήμα (αφού η τράπεζα δανείζει 10 φορές τα χρήματά σου, δημιουργώντας νέο χρήμα πάνω στο τίποτα), μπορείς να πουλάς το τρακτέρ σου για να “επενδύεις” σε μια μετοχή που “πάει καλά”, αδιαφορώντας για το ότι η πραγματική κερδοφορία της εταιρίας είναι το ένα χιλιοστό της κεφαλαιακής της αποτίμησης, και να παίζεις τάβλι στο καφενείο μασώντας τσιχλόφουσκες, αλλά όταν η απάτη του φετιχισμού της αξίας σκάσει και όλοι τρομαγμένοι ζητήσουν να πληρωθούν ταυτόχρονα, όταν αποκαλυφθεί πως όλα αυτά δεν είναι αξίες αλλά αέρας κοπανιστός, μην κλαίγεσαι που δεν θα έχεις πια τίποτα, ούτε να φας.
Δεν φταίει φυσικά ο Σημίτης για την απάτη της οικονομίας. Ο γερο-Κάρολος μάς έμαθε πως ο καπιταλισμός ξεπερνά τις κρίσεις του μεταθέτοντάς τες σε ανώτερο επίπεδο. Έτσι, μια κρίση παραγωγής (όπως είχαμε με το τέλος της δεκαετίας του 70) μετατίθεται χρονικά σε κρίση δημόσιου χρέους, αφού τα κράτη, αναλαμβάνουν να σώσουν το κεφάλαιο “κοινωνικοποιώντας” τις ζημίες. Μια αύξηση του δημόσιου χρέους μετατίθεται σε στασιμοπληθωρισμό, που “τρώει” ή μετριάζει τεχνηέντως το αλματώδες χρέος, μεταθέτοντας για μια ακόμα φορά την κρίση στο μέλλον ή στον επόμενο ή στον μεθεπόμενο μαλάκα (λέγε με Γιωργάκη) που θα παίξει τον ρόλο του εξιλαστήριου θύματος καθώς δεν είχε καταλάβει πως στα νεοκλασικά οικονομικά όλα έχουν πλάκα, μπορείς να μεταθέτεις επ’ αόριστον μια κρίση στο μέλλον με νέο χρέος, έως ότου αυξηθούν τα ασφάλιστρα κινδύνου. Βλέπεις οι “παίχτες” στη σύγχρονη οικονομία της μετάθεσης δια του χρέους είναι σαν νεαρόκοσμο σε ένα πάρτυ με ψυχεδελικά ναρκωτικά που όλοι νομίζουν πως είναι υπερήρωες έως ότου κάποιος αποφασίσει να πηδήξει από το μπαλκόνι του τρίτου γιατί νομίζει ότι είναι ο superman… και τότε όλοι τραγικά συνειδητοποιούν πως είναι απλά μαστουρωμένοι.
Από αυτή την άποψη ο Τρικούπης και ο Βενιζέλος ήταν πολύ πιο άτυχοι από τον Κώστα Σημίτη, αφού είχαν την ατυχία το δικό τους εκσυχρονιστικό εγχείρημα να σκάσει στα χέρια τους και οι δυο να χρεοκοπήσουν, ο πρώτος το 1893 και ο δεύτερο το 1932. Αμφότεροι είχαν την ατυχία να μην διαθέτουν μια goldman sachs με ένα μαγικό swap να μεταθέσει το χρέος για λίγο αργότερα ή μια ΕΚΤ βρε αδελφέ να εγγυηθεί για λίγο τα κουρελόχαρτα που εξέδιδαν ως χρεόγραφα του δημοσίου, ώστε τον μουτζούρη να φάνε οι επόμενοι.
Για να είμαστε δίκαιοι. Δεν ισχυρίζομαι πως ο εκλιπών ήταν ένας κοινός απατεώνας, ένας “αρχιερέας της διαπλοκής” όπως τον κατηγόρησαν, ένας κυνικός πρώην σοσιαλιστής, νεοφώτιστος στην νεοφιλελεύθερη μηχανική της μόχλευσης, που κυβέρνησε με μοναδικό στόχο να αποδομήσει την παραγωγική οικονομία και να μεταφέρει τεράστια τμήματα πλούτου και θεσμικής ισχύος στα χέρια όλο και λιγότερων, οικοδομώντας μια νέα, ανεξέλεγκτη οικονομική και πολιτική ολιγαρχία.
Αν και αυτό έκανε α ν τ ι κ ε ι μ ε ν ι κ ά, ο Κώστας Σημίτης πίστευε ειλικρινά, όπως όλοι οι σοσιαλιστές της εποχής του που μαγεύτηκαν από τα νεοκλασικά οικονομικά της απάτης, θεωρώντας ξεπερασμένες τις παλαιές μαρξικές αλήθειες (τι να την κάνουμε την Αλήθεια όταν είναι άσχημη;), πίστευε λοιπόν ειλικρινά πως ο βίαιος μετασχηματισμός του χαρακτήρα της εγχώριας παραγωγής από αγροτοβιοτεχνικός σε υπηρεσίες, με “δημιουργική” ρευστοποίηση (έτσι ονομάστηκε το “ξεπούλημα”) όλων των παραγωγικών μονάδων, με επιταχυντή και καταλύτη τις δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές (μέσω φτηνού δημόσιου δανεισμού), δεν θα είχε ως αποτέλεσμα μ ό ν ο βραχυπρόθεσμα πολύ υψηλότερες αποδόσεις κεφαλαίου αλλά θα επέφερε και έναν ριζικό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας: από μια οικονομία εντάσεως εργασίας σε μια οικονομία εντάσεως κεφαλαίου.
Με άλλα λόγια, ο εκλιπών πίστευε, και με αυτό το πιστεύω στράτευσε μαζί του, παρότι κάθε άλλο παρά χαρισματικός ηγέτης ήταν, ένα μεγάλο κομμάτι των παραγωγικών στρωμάτων και της εργατικής τάξης, πως ο εκσυγχρονισμός του θα μετέτρεπε την ελληνική οικονομία σε μια θάλασσα εταιριών υψηλής τεχνολογίας, καινοτομίας και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, συμπαρασύροντας μαζί με την κερδοφορία του κεφαλαίου ΚΑΙ την σημαντική αύξηση των μισθών και του βιοτικού επιπέδου της εργατικής και μεσαίας τάξης.
Απέτυχε οικτρά. Όχι μόνο γιατί επικεντρώθηκε, ως καλός λογιστής, μόνο στην μαγεία των δημοσιοικονομικών δεικτών, αδιαφορώντας για την πραγματική κατεύθυνση των επενδύσεων, αλλά κυρίως γιατί βάσισε το εγχείρημά του στην εγχώρια παρασιτική ολιγαρχία, μια δράκα αρπακτικών που ενώ πριμοδότησε αφειδώς με δημόσιου πλούτο και ανεξάντλητη ρευστότητα, αδιαφόρησε επιδεικτικά για την δυναμική επένδυση σε τομείς υψηλής ανταγωνιστικότητας και προστιθέμενης αξίας, ρευστοποιώντας τα κέρδη της αυτοστιγμεί σε φορολογικούς παραδείσους.
Θα ήταν, βέβαια, ανόητο να κατηγορήσουμε τους λύκους γιατί δεν είναι χορτοφάγοι ή να ελπίζουμε πως οι παρασιτικοί ολιγάρχες, που διαβιούν ως παλαιοί φεουδάρχες, θα γίνουν κάποτε πρωτοπόροι εφευρέτες και επιχειρηματίες. Αυτά είναι παραμύθια της Χαλιμάς που δεν βρίσκουν επιβεβαίωση ούτε καν στην Μέκκα του δυτικού προτεσταντικού καπιταλισμού. Το ερώτημα είναι σε ποιους επιλέγεις να επενδύσεις, ποιους επιλέγεις να χρηματοδοτήσεις, και σε αυτό το “ποιους” ο Κώστας Σημίτης, με καθαρά καπιταλιστικούς όρους, απέτυχε οικτρά…
Οι διθύραμβοι της σημερινή κυβέρνησης για τον εκλιπόντα δεν είναι τυχαίοι. Αν και προέρχεται τυπικά από το δεύτερο ιστορικό κόμμα της μεταπολίτευσης, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη θα μπορούσε να θεωρηθεί η ιδεολογική συνέχεια των κυβερνήσεων του Κώστα Σημίτη. Δεν είναι μόνο το γεγονός πως το μισό σχεδόν υπουργικό συμβούλιο, αλλά και μεγάλο τμήμα του τεχνοκρατικού επιτελείου, αποτελείται από υπουργούς των κυβερνήσεων Σημίτη, αλλά κυρίως γιατί επί της ουσίας ακολουθεί την πολιτική του σε όλους του τομείς.
Με μια (μικρή) διαφορά. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει αυταπάτες. Δεν πιστεύει σε κανέναν παραγωγικό εκσυγχρονισμό ούτε ενδιαφέρεται για κανέναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Πρόκειται για έναν απολύτως κυνικό, μακιαβελικό ηγεμόνα, που διαχειρίστηκε 70 δισεκατομμύρια ευρώ χωρίς να κάνει μισό έργο υποδομής, διαμοιράζοντας τερατώδες τμήμα του εθνικού και (κυρίως) του ιδιωτικού πλούτου στην κερδοφορία του κεφαλαίου, εξασφαλίζοντας τη μαφιόζικη διόγκωση της οικογενειακής του περιουσίας αλλά και τη διαρκή στήριξη της παρασιτικής ολιγαρχίας. Δεν είναι ζήτημα προσωπική ηθικής. Ο Μητσοτάκης είναι η φυσική συνέχεια του Σημίτη, προσαρμοσμένος στις αξιακές αναγκαιότητες μια διεθνούς αγοράς των μονοπωλίων, των χρηματοπιστωτικών αρπακτικών και των μοντέλων ολιγαρχικής διακυβέρνησης.
Και μια πρόβλεψη. Αν η περίοδος Σημίτη οδήγησε στην υπερδεκαετή κρίση των μνημονίων, μια διαδικασία δια της οποία ένα μεγάλο τμήμα του δημόσιου και κυρίως του ιδιωτικού πλούτου πέρασε στο κεφάλαιο (κοινώς, όπως σε κάθε κρίση, οι πλούσιοι γίνανε πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι), η περίοδος Μητσοτάκη θα οδηγήσει σε έναν αντίστοιχο κύκλο, ακόμα μεγαλύτερης έντασης. Ο ίδιος, φυσικά, θα έχει αποχωρίσει, αφήνοντας τον μουντζούρη στον επόμενο χρήσιμο ηλίθιο.
Όσο συνεχίζουμε να μιλάμε για τιμές και όχι για αξίες, όσο, υπό το βάρος της νεοκλασικής απάτης, δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε το πραγματικό από το αληθινό, όσο η οικονομική ιδεολογία αποσπά τις συναινέσεις των φτωχών, είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε τα ίδια και τα ίδια· έναν διαρκή φαύλο κύκλο χωρίς φινάλε.
«Ο βασιλιάς απέθανε, ζήτω ο βασιλιάς»
