Η κρυφή δύναμη του αλγόριθμου.
Του Μαραντόγλη
Η τωρινή εποχή θεωρείται από αρκετούς ως μια δύσκολη στην πλοήγηση πληροφορίας. Πολλά κανάλια, site, ειδησεογραφικά, blogspot, πάσης φύσεως τρόποι να ενημερωθεί κάποιος για ένα θέμα. Μέσα σε αυτό το χάος, έχει μεγαλώσει η αντίληψη ότι υπάρχει περισσότερη ελευθερία λόγου και των ΜΜΕ. Άλλωστε, οποιοσδήποτε μπορεί να γράψει κάτι, να το ανεβάσει στο ίντερνετ, και μέσω των κρυφών “αλγοριθμικών” διαδικασιών να φτάσει να γίνει “viral”. Αυτό είναι μια αντίληψη που παραδόξως κάποιος θα περίμενε τα κλασσικά ΜΜΕ, δηλαδή κανάλια/εφημερίδες, να μην δέχονται, εφόσον θα πηγαίνει κόντρα στην δικιά τους αυθεντία περί πληροφορίας και δημοσιογραφίας. Αν ο κόσμος αρχίσει να εμπιστεύεται κάποια site και κάποια blogspot και κάποια group στα social media, χάνεται πολύ το πόσο δύναμη έχουν εν τέλει τα ΜΜΕ.
Η αλήθεια είναι ότι μέχρι ένα βαθμό, υπάρχει αυτή η κόντρα, αλλά όχι σε επίπεδα που φαίνεται. Είναι μια μάχη που παρόλο που συμβαίνει (και κυρίως στις ΗΠΑ μεταξύ silicon valley και παλιών ΜΜΕ), δεν έχει αφήσει ούτε για μια στιγμή να πέσει η βασική άμυνα του συστήματος όσον αφορά την πληροφορία. Μπορεί κάποιος να σκεφτεί “γιατί να μας ενδιαφέρει τι γίνεται στις ΗΠΑ;”. Βλέπεις, το “ελληνικό” facebook, όπως και το ελληνικό twitter (ή Χ, να ‘χαμε να λέγαμε δηλαδή), και οποιαδήποτε μορφή άλλης ελληνικής σφαίρας social media, επάγεται στους κανόνες των ΗΠΑ. Ο ίδιος αλγόριθμος είναι, και οι ίδιες αποφάσεις για το πως θα λειτουργήσει ο αλγόριθμος και η πλατφόρμα. Αυτό απλά αφήνει τους πολιτικούς φορείς που θέλουν να χρησιμοποιήσουν τα social media, χωρίς σχεδόν καμία επιρροή σε αυτές τις αποφάσεις, να αναγκαστούν να “παίξουν μπάλα” σε ξένο πεδίο. Αντιθέτως, τα ΜΜΕ, όπως και οι εφημερίδες, δεν είναι αναγκασμένες να συμβιβαστούν, ούτε να καταλάβουν ξένες συνθήκες. Το τι κάνει το FOX news ή το BBC, δεν επηρεάζει σε (μεγάλο) βαθμό το πως λειτουργεί το ΣΚΑΙ και ο Mega, μπορούν μόνο να προκαλέσουν ενδιαφέρον ή “έμπνευση” για αντίστοιχες τακτικές.
Η κόντρα μεταξύ τους υπάρχει αλλά όπως προαναφέρθηκε η βασική άμυνα του συστήματος (και των ΜΜΕ και των social media) δεν έχει πέσει.
Η βασική άμυνα, η κρυφή δύναμη του ίντερνετ, των ΜΜΕ και σε μεγαλύτερο βαθμό (για λόγους που θα εξηγηθούν) του αλγορίθμου, είναι ο καθορισμός επικαιρότητας. Τα ΜΜΕ δεν σου λένε τι άποψη να έχεις πλέον, σου λένε όμως για τι να μιλάς, και με τι να ασχοληθείς. Φτώχια; Όχι, ας ασχοληθούμε με κάτι που θα προκαλέσει εντυπώσεις, όπως μια αδιανόητα αισχρή δολοφονία (συνήθως με υποκείμενο έναν μετανάστη), που παρόλο που όντως μπορεί να είναι ένα άσχημο γεγονός, παραφουσκώνεται η αξία του, το πόσα μπορούν εν τέλει να ειπωθούν τριγύρω από αυτό, και το σε πόσα σημεία κολλάει. Τέμπη; Όχι, ας ασχοληθούμε με το γεγονός ότι υπάρχει μια φαινομενική κόντρα μεταξύ δυο ομίλων ποδοσφαίρου. Καταστολή; Ορίστε, ας ασχοληθούμε με το “woke”, οτιδήποτε και αν είναι αυτό, μια έννοια που έχει καταβροχθίσει κυρίως τις θεματικές στο ίντερνετ και έχει καταφέρει να ανυψώσει σαν κύριο αφήγημα μέχρι και κόμμα στην Ευρωβουλή (Φωνή Λογικής).
Η εμπιστοσύνη του κόσμου στα ΜΜΕ έχει πέσει σε μεγάλο βαθμό και τα ΜΜΕ δεν είναι χαζά (προφανώς), και ξέρουν πως να εξελιχθούν αντίστοιχα ώστε να μπορέσουν να περάσουν την ατζέντα τους. Στο βιβλίο “Manufacturing Consent” (1988) του Noam Chomsky, υπάρχει μια έννοια που λέγεται ο “φρουρός της πύλης”, εννοώντας τον ρόλο του ατόμου που καθόριζε το τι εν τέλει θα παρουσιαστεί στα δελτία και στα άρθρα και τι όχι. Ο φρουρός της πύλης ήταν και είναι, σημαντικός ρόλος και έχει πολύ παραπάνω δύναμη απ’ ότι φαίνεται. Παρόλα αυτά, ο Chomsky έγραψε αυτό το βιβλίο πριν το internet (ή καλύτερα, την καθημερινή χρήση του) και τα social media, και αναλύει μια άλλη εποχή media, μια εποχή όπου η πληροφορία πουλιέται από δημοσιογραφικούς κολοσσούς σε άλλες μικρότερες εταιρίες, ουσιαστικά καθορίζοντας τον έλεγχο της πληροφορίας και τι αναφέρεται στην κοινή σφαίρα, προσθέτοντας ακόμα μεγαλύτερο βάρος και δύναμη στον φρουρό. Τον ρόλο λοιπόν του φρουρού τον έχουν αφήσει σε έναν βαθμό οι προϊστάμενοι του BBC και του κάθε καναλιού αλλά τον έχει αναλάβει ο αλγόριθμος κάνοντας το πολύ πιο αποδοτικά, άμεσα, φθηνότερα, και το πιο σημαντικό, χωρίς να αφήνει ίχνη υποψίας. Ένα σκάνδαλο κατηγορίας ότι “θάβεται” μια είδηση είναι αρκετό για να προκαλέσει εντυπώσεις. Το συνεχόμενο πνίξιμο του αλγορίθμου σε οτιδήποτε δεν θεωρεί “σωστό”, είναι κάτι που όχι μόνο δεν βλέπουμε σαν σκάνδαλο αλλά κάτι που οριακά δεν καταλαβαίνουμε είτε ότι συμβαίνει είτε τι είναι.
Οι αλγόριθμοι, οι περισσότεροι σε αυτήν την κατηγορία που μιλάμε άλλωστε, δεν είναι “ντερμινιστικοί”, δηλαδή δεν θα βγάλουν πάντα το ίδιο αποτέλεσμα αν τους τρέξεις 100 φορές. Είναι αλγόριθμοι “πιθανότητας”. Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό, αν ανοίξει κάποιος καποιο social media και κάνει refresh 5-6 φορές, ο ίδιος αλγόριθμος τρέχει, τα ίδια ποστ φορτώνει, αλλά επιλέγει “τυχαία” σχεδόν με τι σειρά, και ποια θα εμφανιστούν. Εξαιτίας αυτού και φυσικά του ότι δεν είναι ένας απόλυτος έλεγχος (διότι οι αλγόριθμοι αυτοί είναι αρκετά χαοτικοί), που και που υπάρχουν πράγματα που ξεφεύγουν από τον έλεγχο και καταφέρνουν να γίνουν viral.
Το ποσοστό όμως είναι τόσο μικρό και η αντίληψη που δημιουργείται στον κόσμο μέσω των άλλων ποστ έχει μεγαλύτερη βαρύτητα.
Αυτό, να προστεθεί εδώ, ότι είναι διαφορετικής φύσεως από τον κλασσικό αποπροσανατολιστικό μηχανισμό των ΜΜΕ που αφορούν τηλεπερσόνες, celebrities και τα σχετικά. Ο κόσμος γνωρίζει σε μεγάλο βαθμό ότι αυτά υπάρχουν εκεί για αποπροσανατολισμό και ξέρει να βλέπει πίσω από μια τόση απλή πλεκτάνη. Και πάνω σε αυτό ακριβώς είναι που πατάει αυτός ο μηχανισμός, στο γεγονός ότι υπάρχει αντίληψη ότι ο κόσμος μπορεί να καταλάβει τι είναι “προπαγάνδα” και τι όχι.
Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει άμεσος έλεγχος των αλγορίθμων από κάποιον πολιτικό φορέα στον ελλαδικό χώρο, φυσικά και έχουν βρεθεί τρόποι με τους οποίους εκμεταλλεύονται τους αλγορίθμους και το τι μπορεί να προσφέρουν. Η πιο συχνή τακτική που υπάρχει, είναι αυτή παρουσίασης άκυρων λογαριασμών, μη συνδεδεμένων με πολιτικά κόμματα (άμεσα), σαν “καθημερινοί πολίτες” ή σελίδες/ομάδες οι οποίες έχουν έναν πιο άκυρο χαρακτήρα, αλλά που και που ενεργοποιούνται για να πετάξουν το θέμα της επικαιρότητας. Έστω και καμιά 50-60 προφίλ με αρκετούς ακόλουθους να ενεργοποιηθούν ταυτόχρονα και να παρουσιάσουν το ίδιο θέμα με τα ίδια hashtags, ο αλγόριθμος καθορίζει ότι αυτό είναι επικαιρότητα άρα αρχίζει να το εμφανίζει στα “προτεινόμενα” (που σχεδόν πλέον όλες οι πλατφόρμες έχουν), δηλαδή την κατηγορία προφίλ που δεν ακολουθείς αλλά ίσως σε “ενδιαφέρουν”, ουσιαστικά παρουσιάζοντας στον κόσμο ότι αυτό είναι αυτό για το οποίο μιλάει η κοινωνία. Τα κλασσικά ΜΜΕ επίσης το χρησιμοποιούν σαν αφήγημα, πατώντας πάνω σε φράσεις όπως “χαμός στο ίντερνετ”, “έγινε viral” και τα σχετικά, παρουσιάζοντας ότι τον έλεγχο της πληροφορίας τον έχει πλέον η κοινωνία και αυτή καθορίζει τι είναι σημαντικό, όχι οι πολιτικοί θεσμοί.
Αυτό μας αφήνει να πρέπει να κατανοήσουμε πως εμείς επεξεργαζόμαστε αυτήν την συνθήκη, και με ποιον σκοπό. Η αλήθεια είναι ότι αυτό είναι ένα δύσκολο πεδίο, διότι μόνο και μόνο ο τρόπος που “σπας” τον αλγόριθμο, είναι ακριβός, δύσκολος, αλλά το πιο σημαντικό από όλα, ανήθικος. Από το να στηθούν πολλά “μποτάκια” που να γράφουν το ίδιο μήνυμα, μέχρι την δημιουργία “ψεύτικων” λογαριασμών που παρουσιάζονται σαν “καθημερινοί πολίτες”, η κατάσταση μπάζει από αρκετά σημεία από πολιτικής άποψης. Δυστυχώς όμως, οι εταιρίες τεχνολογίες είναι στο απυρόβλητο και προστατεύονται σχεδόν καθολικά από οποιαδήποτε “επίθεση” τεχνολογικού χαρακτήρα.
Σαν εργατικό αντιεξουσιαστικό κίνημα πρέπει με κάποιον τρόπο να μπούμε σε αυτό το πεδίο, χωρίς να αφήσουμε πίσω τα πολιτικά μας χαρακτηριστικά και το τι κάνουμε και γιατί. Πρέπει να βρούμε τρόπο να καθορίσουμε την επικαιρότητα του ίντερνετ με τα πραγματικά ζητήματα που αφορούν την κοινωνία και τα προβλήματα που βιώνει.
Αυτό το άρθρο δυστυχώς δεν έχει να προσφέρει λύσεις αλλά ελπίζω να δημιουργήσει διάλογο και τελικά τακτικές για το πως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε όλη αυτήν την συνθήκη υπέρ μας αντί να παλεύουμε με μια παλιά αντίληψη του πως κινείται η επικαιρότητα και να χάνουμε έδαφος.
