1o σώμα στρατού “Azov”
Σε ένα από τα τελευταία κείμενα που είχα γράψει για την Ουκρανία, είχα παρομοιάσει την προέλαση των ρωσικών δυνάμεων με την κίνηση μιας μηχανής.i Δεν ήταν τόσο η ταχύτητα με την οποία εξελισσόταν η προώθηση των Ρώσων. Πιο πολύ αναφερόμουν στη σταθερότητα που έχει η κίνηση των ρωσικών στρατευμάτων προς τα εμπρός, στην επιτυχή έκβαση του επαναλαμβανόμενου μοτίβου των ρωσικών επιθέσεων σε όλα τα μέτωπα του πολέμου. Παράλληλα, η κίνηση αυτή έχει κάτι το ακαταμάχητο, μιας και οι Ουκρανοί δείχνουν μια έκδηλη αδυναμία να διοργανώσουν κάποια αντεπίθεση, να αποκρούσουν αποφασιστικά τις προωθήσεις των ρωσικών μονάδων, και πολύ περισσότερο, να ανακαταλάβουν τα χαμένα εδάφη. Από τότε, φαίνεται ότι τα πράγματα για την Ουκρανία έχουν χειροτερέψει ακόμα περισσότερο. Η προέλαση στο Ντονέτσκ συνεχίζεται ακάθεκτη, καταβροχθίζοντας την μία στρατιωτική βάση των AFU μετά την άλλη, ενώ οι Ρώσσοι ανοίγουν τώρα καινούρια μέτωπα στο Ντνεπροπετρόβσκ και στο Χάρκοβο, ενώ έχουν περάσει ξανά στην επίθεση και σε μέτωπα όπως αυτό της Ζαπορίζια, που είχε μείνει ανενεργό για σχεδόν δύο χρόνια. Οι ριψοκίνδυνες αποφάσεις που έλαβε στα προηγούμενα στάδια του πολέμου ο αρχιστράτηγος των AFU Sirskyi φαίνεται ότι πλέον έχουν οδηγήσει τον ουκρανικό στρατό στα πρόθυρα της διάλυσης και τον έχουν αποδιοργανώσει σε τέτοιον βαθμό, που να μην είναι πια σε θέση να προτάξει αξιόμαχη άμυνα σε οποιοδήποτε σημείο του μετώπου. Για του λόγου το αληθές, να αναφέρουμε εδώ ότι ο ρωσικός στρατός μέχρι τώρα είχε να επιδείξει την κατάληψη ενός μεγάλου αστικού κέντρου για κάθε χρόνο που διαρκεί ο πόλεμος. Η Μαριούπολη κυριεύτηκε το 2022, το Μπάχμουτ το ’23 και η Αβντεέβκα το 2024. Η επιτάχυνση της δυναμικής του πολέμου αποτυπώνεται ανάγλυφα απ’ το γεγονός ότι προτού ακόμα τελειώσει το 2025, οι Ρώσοι έχουν ισοπεδώσει όλες τις πόλεις-φρούρια που βρήκαν διαδοχικά στο δρόμο τους (Τσάσιβ-Γιαρ, Τορέτσκ, Κουράκοβο), ενώ αυτές τις μέρες ολοκληρώνουν την κατάληψη μιας από τις σημαντικότερες οχυρωμένες θέσεις των ουκρανικών δυνάμεων στην περιοχή του Ντονέτσκ. Μιλάμε φυσικά για τα δίδυμα φρούρια του Pokrovsk και του Myrnograd, όπου περίπου δύο χιλιάδες ουκρανοί στρατιώτες βρίσκονται περικυκλωμένοι. Οι ρωσικές ομάδες κρούσης έχουν ήδη επιβάλει τον απόλυτο έλεγχο τους σε όλο το Pokrovsk και σφίγγουν σιγά, σιγά τον κλοιό γύρω απ’ το Myrnograd, πλησιάζοντας απ’ όλες τις μεριές, πιέζοντας ασφυκτικά τους ουκρανούς που κρύβονται στα υπόγεια των κτηρίων και στους ορόφους των αχανών, βομβαρδισμένων πολυκατοικιών της σοβιετικής εποχής. Όπως έχουν τα πράγματα, είναι σαφές ότι δεν υπάρχει οδός διαφυγής για τους παγιδευμένους στρατιώτες των AFU. Οποιαδήποτε σκέψη για μια συντεταγμένη υποχώρηση προς το Χρίσινε στα βορειοδυτικά είναι ουτοπική, αφού οι εμπροσθοφυλακές της βόρειας και της νότιας στρατιάς των Ρώσων συναντήθηκαν στη διασταύρωση των μοναδικών δύο δρόμων που περνούν απ’ την περιοχή (Τ0515 και Τ0504) και πλέον οι δυνάμεις τους έχουν φυσική παρουσία σε όλη την περίμετρο γύρω απ’ την πολιορκημένη πόλη. Το μόνο που μπορούν να διακινδυνεύσουν τα ουκρανικά στρατεύματα, είναι να δοκιμάσουν να αποδράσουν σε μικρές ομάδες, ή ακόμη κι ένας, ένας, μήπως και περάσουν απαρατήρητοι από τα drones και τις ρωσικές περιπόλους που κατακλύζουν την περιοχή. Άλλοι, φαίνεται ότι έχουν επιλέξει να αντισταθούν, στήνοντας ενέδρες στους επιτιθέμενους και πιάνοντας αιχμάλωτους τους αντίπαλους στρατιώτες, για να τους χρησιμοποιήσουν έπειτα ως διαπραγματευτικό χαρτί, προκειμένου να αποσπάσουν εγγυήσεις απ’ τους Ρώσους για την ασφάλεια τους. Εγκαταλελειμμένοι και ξεχασμένοι για μια ακόμη φορά απ’ το επιτελείο τους, οι φουκαράδες υπερασπιστές του Myrnograd είναι υποχρεωμένοι να αυτοσχεδιάσουν. Η κάθε ομάδα καλείται να βρει η ίδια τον τρόπο που θα τη βοηθήσει να βγει ζωντανή από αυτή τη νέα κρεατομηχανή που έστησαν επιδέξια οι Ρώσοι στο Pokrovsk. Όλα αυτά βέβαια συνεπάγονται ότι οι Ουκρανοί θα υποχρεωθούν να αφήσουν πίσω τους όλο τον βαρύ οπλισμό και όλα τα θωρακισμένα οχήματα που είχαν συγκεντρώσει σε αυτή την πόλη – φρούριο, η οποία μαζί με το Pokrovsk , λειτουργούσε ως κέντρο επιμελητείας και ανεφοδιασμού για ολόκληρη την ουκρανική γραμμή άμυνας του Ντονέτσκ.
Πρόκειται για μια στρατηγική ήττα και μια καταστροφή άνευ προηγουμένου για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, που είχαν να υποστούν τέτοια καθολική περικύκλωση από το 2022 και την μάχη της Μαριούπολης. Και σε αυτή την περίπτωση, οι ανώνυμοι Ουκρανοί στρατιώτες φαίνεται ότι πληρώνουν το τίμημα για τις εμμονικές αντιλήψεις του Sikskyi και των στρατηγών του, οι οποίοι εξακολουθούν να μην δίνουν εντολές για υποχώρηση και αναδίπλωση των στρατευμάτων τους όταν αυτό είναι ακόμα εφικτό. Η ανώτατη διοίκηση των AFU επιμένει σε μια αυτοκτονική άρνηση να παραχωρήσει έστω και μια σπιθαμή γης στους Ρώσους, ακόμη κι αν αυτή είναι αντικειμενικά χαμένη. Αντ’ αυτού, απαιτεί από τους στρατιώτες να διατηρήσουν τις θέσεις τους με κάθε κόστος, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει την ολοκληρωτική περικύκλωση και τον αφανισμό τους. Ένας λόγος που εξηγεί αυτή τη συμπεριφορά του γενικού επιτελείου είναι η ανάγκη που υπάρχει να κερδηθεί χρόνος και να επιβραδυνθεί η προέλαση των Ρώσων, ώστε να οργανωθεί η άμυνα των AFU στα μετόπισθεν. Ωστόσο, αν αυτό το σκεπτικό θα μπορούσε να ευσταθεί για τη Ζαπορίζια, ή για ένα απ’ τα νέα μέτωπα του πολέμου που αναφέραμε προηγουμένως, ολόκληρη η επαρχία του Ντονέτσκ είναι ένα τεράστιο στρατόπεδο, γεμάτο από χαρακώματα, οχυρωμένες αμυντικές θέσεις, καταφύγια και πολυβολεία, αφού ο πόλεμος μαίνεται εκεί απ’ το 2014. Κατά την άποψη μου, η τάση του Sirskyi να θυσιάζει το πεζικό του οφείλεται στο γεγονός ότι εξακολουθεί να είναι προσκολλημένος στη φαντασίωση της άμυνας μέσα απ’ την επίθεση. Μια μέθοδος που είναι συνυφασμένη με τον μύθο που περιβάλλει τον Sirskyi ως ρηξικέλευθης στρατιωτικής ιδιοφυίας και υποτίθεται ότι συνδυάζει την αποσυμφόρηση της πίεσης στα σημεία του μετώπου που κινδυνεύουν να καταρρεύσουν υπό το βάρος της ρωσικής πίεσης, με τα πολιτικά και διπλωματικά οφέλη που απορρέουν απ’ την εικόνα μιας Ουκρανίας που βρίσκεται πάντοτε “στην επίθεση”. Ακόμα κι όταν χάνει την μία μάχη μετά την άλλη. Το πιο τρανό παράδειγμα αυτή της καταστροφικής στρατηγικής είναι βέβαια η αυτοκτονική επιδρομή στο Kursk, που είχε σαν διακηρυγμένο στόχο την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στο Ντονέτσκ, μέσω της μετακίνησης σημαντικών δυνάμεων των Ρώσων ώστε να αποκρουστεί η επίθεση. Η παρανοϊκή εμμονή με τη δημιουργία ενός προγεφυρώματος στο Krinky της Χερσώνας εγγράφεται επίσης σε αυτή τη λογική της “άμυνας μέσα απ’ την επίθεση” και στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες πεζοναύτες, που οι συμπολεμιστές τους ακόμη αναρωτιούνται για ποιον λόγο θυσιάστηκαν.
Στον άξονα Pokrovsk-Myrnograd έχουμε λοιπόν μια επανάληψη αυτής της αδιανόητης ανθρωποσφαγής. Αντί το γενικό επιτελείο των AFU να δώσει την εντολή για γενικευμένη υποχώρηση, οι γαλονάδες διέταξαν τους παγιδευμένους στρατιώτες να παραμείνουν στις θέσεις τους και προσπάθησαν να τους απεγκλωβίσουν εξαπολύοντας μιαν αντεπίθεση 45 ολόκληρα χλμ(!!) βορειοανατολικά της επίμαχης περιοχής, επιστρατεύοντας ξανά σώματα των ειδικών δυνάμεων , όπως το Αζόφ, ή την ταξιαρχία της εθνοφρουράς, Chervona-Kalyna. Η ορθόδοξη στρατιωτική τακτική θα υπαγόρευε στους ιθύνοντες του ουκρανικού στρατού να ενισχύσουν αποφασιστικά τις δυνάμεις που βρίσκονται στις πτέρυγες, ώστε να δοθεί μια ευκαιρία στις μονάδες που βρίσκονται στο Myrnograd να αποχωρήσουν απ’ την πόλη μαζί με τον οπλισμό τους προτού αυτή πέσει σε ρωσικά χέρια. Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε ότι αυτοί που θα σταλούν για να διεισδύσουν στο “καζάνι” και να κρατήσουν τους Ρώσους μέχρι να διαφύγουν οι υπόλοιποι, είναι πολύ πιθανό ότι δεν θα επιβιώσουν, εφόσον είναι οι τελευταίοι που μένουν πίσω, κυκλωμένοι από παντού κι εκτεθειμένοι σε έναν ανελέητο καταιγισμό πυρών απ’ όλες τις κατευθύνσεις. Τη δική τους υποχώρηση δεν υπάρχει κανείς για να την προστατέψει. Έτσι, οι ουκρανοί αξιωματικοί προτιμούν να θυσιάσουν τα χαμηλής ποιότητας στρατεύματα της εθνοφρουράς, αντί να ρισκάρουν να υποστούν μαζικές απώλειες οι επίλεκτες μονάδες των AFU προκειμένου να σώσουν τις ζωές μερικών ανειδίκευτων κληρωτών.
Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να εστιάσουμε στη διαλεκτική αλληλεπίδραση που υπάρχει ανάμεσα στην ηγεμονική πολιτική ιδεολογία των κρατικών ελίτ και στον τρόπο με τον οποίο κινούνται, οργανώνονται και μάχονται οι δύο στρατοί στο πεδίο της μάχης. Στην πλευρά της Ουκρανίας, έχει επικρατήσει ένα ιεραρχικό μοντέλο καταμερισμού της εργασίας, που έχει ως καταστατικές αρχές του την υπερεξειδίκευση, την αποκέντρωση και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στα σώματα του στρατού. Το στράτευμα έχει χωριστεί σε δύο άτυπα επίπεδα, με το ανώτερο επίπεδο να συγκεντρώνει στις τάξεις του τους επίλεκτους και καλά οπλισμένους σχηματισμούς των μονάδων εδαφικής άμυνας (εθνοφρουρά), τις μηχανοκίνητες μονάδες του στρατού, τα πληρώματα που έχουν εκπαιδευτεί στον χειρισμό των νατοϊκών οπλικών συστημάτων και φυσικά τους επαγγελματίες καταδρομείς των ειδικών δυνάμεων του στρατού. Οι μονάδες αυτές έχουν “υψηλό πολιτικό κίνητρο” και πιστεύουν ακόμα σε κάποια μορφή νίκης επί της Ρωσίας. Πολλοί από αυτούς έχουν εκπαιδευτεί σύμφωνα με το νατοϊκό στρατιωτικό δόγμα κι έχουν αφομοιώσει τις δυτικές τεχνικές διεξαγωγής του πολέμου. Εξάλλου, είναι πια γνωστό ότι το Αζόφ και κάποιες ιδεολογικά συγγενείς παραστρατιωτικές ομάδες, υποβάλλονται μυστικά σε εκπαίδευση εδώ και περίπου δέκα χρόνια απ’ την CIA στις τεχνικές της αντιτρομοκρατίας και του ανταρτοπολέμου.ii Από την άλλη, έχουμε την μάζα των ανειδίκευτων κληρωτών και των επιστρατευμένων της εθνοφρουράς, που χρησιμεύουν περισσότερο για να γεμίζουν τα χαρακώματα, τα ορύγματα και τα οχυρωματικά έργα. Πρόκειται για στρατεύματα δεύτερης διαλογής, με ελλιπή εκπαίδευση και σχεδόν καθόλου εμπειρία, που αδυνατούν να προβάλλουν σοβαρή αντίσταση στα μπαρουτοκαπνισμένα ρωσικά στρατεύματα. Βλέπουμε ότι ο άτυπος πρακτικός διαχωρισμός στους κόλπους των AFU, συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με τη διάκριση ανάμεσα σε αυτούς που κατατάσσονται εθελοντικά στο στρατό κι ως εκ τούτου εντάσσονται στους ελίτ σχηματισμούς και σε εκείνους που πέφτουν θύματα της μαζικής πολεμικής κινητοποίησης του καθεστώτος. Που απάγονται ενώ περπατούν ανυποψίαστοι στον δρόμο και μεταφέρονται διά της βίας σε κάποιο στρατόπεδο, προτού πάρουν το δρόμο χωρίς επιστροφή για το μέτωπο. Παρά τα πογκρόμ αναγκαστικής επιστράτευσης που έχει εξαπολύσει το καθεστώς για να στελεχώσει αυτές τις μονάδες εδαφικής άμυνας, η εθνοφρουρά εξακολουθεί να πάσχει από έλλειψη μαχητών, αφού οι λιποταξίες έχουν πάρει διαστάσεις επιδημίας και οι απώλειες που υφίστανται αυτοί οι σχηματισμοί σε έμψυχο δυναμικό είναι τρομακτικές, παρ’ όλο που εκτελούν κυρίως αμυντικά καθήκοντα.iii Έτσι, ακόμα και οι πιο καλά οχυρωμένες αμυντικές θέσεις του ουκρανικού στρατού αδυνατούν να συγκρατήσουν τους Ρώσους, αφού η Teroborona δεν διαθέτει τους μαχητές που χρειάζονται για να τις στελεχώσει.
Η σχέση ανάμεσα στα δύο αυτά τμήματα του στρατεύματος ούτε λίγο, ούτε πολύ, συνοψίζεται από το αξίωμα ότι οι μεν πρέπει να πεθάνουν, για να ζήσουν οι άλλοι. Στην εθνοφρουρά ανατίθεται ο ρόλος της στατικής άμυνας, κρέας για τα κανόνια του ρωσικού πυροβολικού και για τα χιλιάδες drones που βουίζουν πάνω απ’ τα κεφάλια τους. Την ίδια στιγμή, οι επίλεκτοι πραιτοριανοί του καθεστώτος συνήθως λειτουργούν ως μια δύναμη ταχείας επέμβασης που βρίσκεται πάντα σε κίνηση για να βουλώνει τις τρύπες που εμφανίζονται κατά μήκος της γραμμής επαφής με τους Ρώσους. Σε αυτόν τον άτυπο αλλά πολύ χειροπιαστό διαχωρισμό, θα πρέπει να προσθέσουμε και το ατομιστικό στοιχείο μέσω του ανταγωνισμού που καλλιεργείται σκόπιμα ανάμεσα στις διαφορετικές μονάδες των AFU. Αν η διάκριση ανάμεσα στις φανατισμένες ελίτ μονάδες των μαχητών της εθνοφρουράς και την μάζα των ανειδίκευτων εφέδρων αντικατοπτρίζει τον καθετοποιημένο καταμερισμό εργασίας στο ουκρανικό στράτευμα, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις μονάδες του ίδιου επιπέδου είναι μια οριζόντια διάκριση που ενισχύει τη συντεχνιακή συνείδηση της κάθε ταξιαρχίας και ανάγει την επιδίωξη για διάκριση σε κινητήρια δύναμη για τις πολεμικές επιδόσεις των μαχητών. Ο κάθε ένοπλος σχηματισμός φέρει το δικό του χαρακτηριστικό έμβλημα, έχει το δικό του, ιδιαίτερο nom de guerre και ανταμείβεται για την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών του με την προμήθεια σύγχρονου οπλισμού, πρόσθετης ατομικής θωράκισης, κλπ. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι κάποιες μονάδες αφήνονται σκόπιμα να πολεμούν χωρίς οπλισμό, αλλά ότι τα “καλά” όπλα πάνε σε αυτούς που υποτίθεται θα φέρουν το βέλτιστο αποτέλεσμα, ότι κι αν σημαίνει αυτό.
Τέλος, σε ότι αφορά το ζήτημα της αποκέντρωσης, η διοικητική δομή των AFU είναι ένας ακόμη παράγοντας που ευνοεί την πολυδιάσπαση, αφού οι περισσότερες μονάδες υπάγονται απευθείας στο γενικό επιτελείο, χωρίς ενδιάμεσες βαθμίδες διοίκησης. Πράγματι, αν ανατρέξει κανείς στο οργανόγραμμα του ουκρανικού στρατού θα παρατηρήσει ότι ανάμεσα στο γενικό επιτελείο, που είναι μια σταθερή δομή της στρατιωτικής ιεραρχίας, και τους αξιωματικούς που έχουν την ευθύνη για τις μονάδες στο μέτωπο, υπάρχουν μονάχα η Τακτική Επιχειρησιακή Διοίκηση (OTU) και η Στρατηγική Επιχειρησιακή Διοίκηση (OSUV). Δύο προσωρινές βαθμίδες που δύναται να αλλάξουν ή ακόμα και καταργηθούν, ανάλογα με τις ανάγκες του στρατεύματος και τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης.iv Το μοντέλο αυτό προτιμήθηκε επειδή υποτίθεται ότι ευνοεί την πρωτοβουλία που προέρχεται “από κάτω”, δηλαδή απ’ τους διοικητές που ηγούνται των μάχιμων σχηματισμών κι έχουν εμπειρία από πρώτο χέρι σχετικά με τις συνθήκες στο πεδίο της μάχης. Επιπλέον, αυτή η ευέλικτη οργάνωση προοριζόταν να καταπολεμήσει τα γραφειοκρατικά κατάλοιπα του παλαιού συστήματος οργάνωσης που είχε κληρονομήσει ο ουκρανικός στρατός από τη σοβιετική περίοδο. Με άλλα λόγια, θα εισήγαγε τον στρατό στη νέα εποχή του μαχητικού ουκρανισμού, που συνεπάγεται την καθολική απόρριψη οποιασδήποτε σοβιετικής πολιτισμικής επιρροής και θα τον ευθυγράμμιζε με τον νέο τρόπο σκέψης της ουκρανικής κοινωνίας. Όλα αυτά ακούγονται σίγουρα πολύ εντυπωσιακά και δείχνουν το βάθος της πολιτισμικής μεταμόρφωσης και της ρήξης με το παρελθόν που επιχειρήθηκε στην Ουκρανία απ’ το 2014 και μετά. Παρ’ όλα αυτά, στην πράξη αποδείχτηκε ότι η αναδιάρθρωση των AFU σε ένα μωσαϊκό από ξεχωριστές μονάδες υπέσκαψε τελικά την ενότητα του στρατού και υπονόμευσε την ικανότητα του να πολεμάει ως μια ενιαία δύναμη, με κοινή συλλογική σκέψη και θέληση. Οι κατώτεροι αξιωματικοί κατέληξαν τελικά να διοικούν τις μονάδες τους σαν προσωπικά φέουδα, πράγμα που άνοιξε τις πύλες σε κάθε είδους διαφθορά, ενώ οι υπερβολικές αρμοδιότητες που μάζεψε στα χέρια του ο Sirskyi αντί για αποκέντρωση, επέφεραν τελικά έναν ακραίο συγκεντρωτισμό.
Από την άλλη, ο ρωσικός στρατός μοιάζει πιο πολύ με έναν στρατό μυρμηγκιών. Οι μονάδες δύσκολα ξεχωρίζουν η μία από την άλλη, μιας και όλες αποτελούν υποδιαιρέσεις της ίδιας άχρωμης διοικητικής υπερδομής. Ποιος μπορεί αλήθεια να θυμηθεί τη διαφορά που έχει η 15η ταξιαρχία του 8ου συντάγματος πεζικού, από την 8η ταξιαρχία του 15ου συντάγματος; Η ομοιογένεια στην περιβολή και στον οπλισμό είναι απαράβατος κανόνας, ενώ και η κατανομή των πόρων ανάμεσα στις στρατιές που πολεμούν στο Κέντρο, τον Βορρά και τη Δύση εγγυάται την ισότητα στις επιχειρησιακές δυνατότητες του κάθε σώματος και την πλήρη εναλλαξιμότητα στους ρόλους που τους έχουν ανατεθεί. Έτσι, όταν οι Ουκρανοί είχαν την φαεινή ιδέα να εισβάλλουν στο Kursk για να εξασθενήσουν υποτίθεται τις δυνάμεις των Ρώσων στο Ντονέτσκ, η στρατιά του Βορρά μπόρεσε να ενεργήσει αυτόνομα και να κινητοποιήσει σχετικά γρήγορα τις δικές της εφεδρείες για να αποκρούσει την επιδρομή χωρίς τη συνδρομή της στρατιάς του Κέντρου. Γενικά, ο τρόπος που λειτουργεί ο ρωσικός στρατός δημιουργεί την αίσθηση ότι συμπεριφέρεται σαν ένας τεράστιος συλλογικός οργανισμός, όπου το κάθε μέρος υπηρετεί το σύνολο κι επιτελεί τον ρόλο του ώστε να προχωράει μπροστά ολόκληρο το σώμα. Αν υπάρχει κάποιο είδος ανταγωνισμού μεταξύ των στρατιωτών, αυτός επικεντρώνεται πιο πολύ στο τοπικιστικό στοιχείο ή στην εθνοτική καταγωγή της κάθε ταξιαρχίας, σε ένα στράτευμα που είναι άλλωστε από τη φύση του πολυεθνικό. Μόνο στα συντάγματα των ανθρακωρύχων του Ντονέτσκ έχει επιτραπεί να έχουν τις δικές τους ιδιαίτερες ονομασίες και λάβαρα, σαν φόρο τιμής για τον λαϊκό ξεσηκωμό του 2014 κόντρα στη χούντα του Μαϊντάν.
Οι Ουκρανοί, καθώς και οι νατοϊκοί τους σύμβουλοι, είχαν πολλάκις ειρωνευτεί την δυσκίνητη παραδοσιακή δομή του ρωσικού στρατού. Για εκείνους, η ρωσική στρατιωτική γραφειοκρατία συμβόλιζε αυτό ακριβώς απ’ το οποίο πολεμούσαν για να απαλλαγούν. Μια αρτηριοσκληρωτική και παρασιτική ιεραρχία που αδυνατούσε να μάθει, να αφομοιώσει γνώση και να εξελιχθεί. Τα πρώτα δείγματα γραφής των δύο στρατών στο πεδίο έδειχναν να επιβεβαιώνουν την αντίληψη των “ουκρανιστών”. Τον Μάρτη του ’23, το Newsweek κυκλοφόρησε ένα άρθρο με τίτλο “Οι Ρωσικές επίλεκτες δυνάμεις μπορεί και να μην είναι τόσο επίλεκτες”, ενώ σύμφωνα με το ευυπόληπτο The Atlantic, οι Ρώσοι στρατιωτικοί ήταν “ανίκανοι” και “ηλίθιοι”.v Στην πραγματικότητα, αυτές οι “ψύχραιμες εκτιμήσεις” εκ μέρους των δυτικών εμπειρογνωμόνων δεν περιγράφουν τόσο την πραγματική κατάσταση του στρατού της Ρωσίας, όσο αποδεικνύουν την παντελή ανικανότητα της συλλογικής Δύσης να σκεφτεί και να αναλύσει τη Ρωσία, έξω και πέρα από τα ρατσιστικά στερεότυπα της πιο χοντροκομμένης ρωσοφοβίας.vi Αυτό τουλάχιστον αποδεικνύεται από την μεταγενέστερη εξέλιξη του πολέμου και την ριζική αναθεώρηση της τακτικής, όσο και της στρατηγικής του ρωσικού στρατού στο πεδίο της μάχης. Για παράδειγμα, οι επιθέσεις με αργοκίνητες μηχανοκίνητες φάλαγγες, που αποτέλεσαν το σήμα κατατεθέν του ρωσικού modus operandi στις αρχές του πολέμου και αποδείχτηκαν εύκολη λεία για τους χειροκίνητους πυραύλους Javelin των AFU, ανήκουν πια στο παρελθόν. Το ίδιο ισχύει και για τις κατά μέτωπο επιθέσεις σε πόλεις-φρούρια, όπως το Μπαχμούτ, που κόστισαν τη ζωή σε χιλιάδες Ρώσους στρατιώτες και μετέτρεψαν δεκάδες αστικά κέντρα σε σωρούς από ερείπια.
Η Ουκρανία επένδυσε σε ένα “τείχος από drones” για την άμυνα της και ο ρωσικός στρατός προσάρμοσε ανάλογα τις τακτικές που εφαρμόζει στο πεδίο της μάχης. Τα αστικά κέντρα πλέον περικυκλώνονται, δεν διεμβολίζονται. Οι κεντρικές οδικές αρτηρίες καταλαμβάνονται και μπλοκάρονται, προκαλώντας έμφραγμα στις μονάδες των AFU που είχαν οχυρωθεί στις πόλεις και είχαν προετοιμαστεί για έναν παρατεταμένο αστικό πόλεμο. Η τροφοδοσία τους διακόπτεται και τότε είναι υποχρεωμένες να βγουν στα ανοιχτά και να πολεμήσουν, έτσι ώστε να μην ξεμείνουν από πυρομαχικά και προμήθειες. Οι Ρώσοι τότε περνούν στην αντεπίθεση, κινητοποιώντας μικρές κι ευκίνητες ομάδες κρούσης, που αποτελούνται από ολιγάριθμους στρατιώτες και δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές από τα μάτια της ουκρανικής αντικατασκοπείας που παρακολουθούν από ψηλά. Η μία μετά την άλλη, οι μικρές αυτές ομάδες διεισδύουν ανάμεσα στις γραμμές των Ουκρανών, που είναι υπερβολικά διασκορπισμένοι σε ένα μέτωπο με συνολική έκταση πάνω από 1.000 χλμ, πλαγιοκοπούν τις θέσεις τους, ή επιτίθενται απ’ τα νώτα και τις καταλαμβάνουν. Κάπως έτσι, ο ρωσικός στρατός που κάποτε κυρίευε μία μεγάλη πόλη για κάθε χρόνο του πολέμου, βρίσκεται σήμερα να έχει καταλάβει μέσα σε λίγες μόλις εβδομάδες δύο απ’ τις κυριότερες πόλεις-φρούρια της τελευταίας γραμμής άμυνας των AFU στο Ντονέτσκ (Ποκρόφσκ, Σεβέρσκ), να έχει ολοκληρώσει την κατάληψη του Κουπιάνσκ στο Χάρκοβο, ενώ ετοιμάζεται να κυριεύσει και το Χουλιαϊπόλε, την πόλη όπου γεννήθηκε ο Μαχνό στη Ζαπορίζια και παλιά πρωτεύουσα της Μαχνοβτσίνα.
Η Ουκρανία έχει εναποθέσει τις τελευταίες ελπίδες της για μια θεαματική αντιστροφή της τύχης της σε αυτή τη σύγκρουση, στην μεταρρύθμιση του στρατού που εξήγγειλε πρόσφατα ο Ζελένσκυ.vii Οι ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας πρόκειται να αναδιοργανωθούν και να υιοθετήσουν το νατοϊκό μοντέλο των Σωμάτων Στρατού (Army Corps), με το Τάγμα Αζόφ να βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της αναδιάρθρωσης και να λειτουργεί ως πρότυπο για τις υπόλοιπες μονάδες. Πιο συγκεκριμένα, το Τάγμα Αζόφ, που πρόσφατα είχε αναβαθμιστεί σε Σύνταγμα Αζόφ λόγω της αύξησης των μελών του, θα μετατραπεί τώρα σε 1ο Σώμα Στρατού Αζόφ, με αρχηγό τον Denys Prokopenko, που προάχθηκε στο βαθμό του “συνταγματάρχη”.viii Για όσους έχουν ασθενή μνήμη, ο Prokopenko ήταν ο διοικητής της μονάδας του Αζόφ που πολέμησε τους Ρώσους στην Μαριούπολη κι αιχμαλωτίστηκε τελικά απ’ τον ρώσικο στρατό μετά την πολιορκία του Αζοφστάλ. Παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για έναν διαβόητο ναζιστή, οι Ρώσοι δέχτηκαν να τον ανταλλάξουν, μιας και ήταν ένας κρατούμενος υψηλής πολιτικής υπεραξίας. Εξάλλου, πίσω στο Κίεβο, οι Αζοφίτες απειλούσαν ότι θα πάρουν το κεφάλι του Ζελένσκυ, αν εκείνος δεν ενεργούσε γρήγορα κι αποφασιστικά για να διασώσει τις ζωές των αρχηγών και των συντρόφων τους, που ο ουκρανικός στρατός είχε εγκαταλείψει όταν οι Ρώσοι κύκλωσαν την Μαριούπολη. Η Ρωσία αντάλλαξε τελικά τους μαχητές του Αζόφ με τον ολιγάρχη Medvechuk, απόφαση που προκάλεσε μια θύελλα από αντιδράσεις στους κόλπους της κοινότητας των ρώσων στρατιωτικών μπλόγκερ και των αναλυτών του διαδικτύου. Η Ρωσία τώρα πληρώνει το τίμημα για την επιλογή αυτή, αφού ο Prokopenko είναι και πάλι στις επάλξεις και αναλαμβάνει τη διοίκηση του νέου σώματος, στο οποίο θα ενταχτεί επίσης η αφρόκρεμα των πιο σκληροπυρηνικών ένοπλων ναζιστικών σχηματισμών, όπως είναι οι ταξιαρχίες Lyubart, Chervona-Kalyna και Kara-Dag, αλλά και η ταξιαρχία Bureviy, που αποτελείται από πρώην μέλη της προεδρικής φρουράς του Ζελένσκυ.ix
Στη θεωρία, το μέγεθος ενός σώματος στρατού ανέρχεται σε 20 – 45.000 άνδρες, ωστόσο ο διακηρυγμένος στόχος της ηγεσίας του Αζόφ είναι να φτάσει τους 80.000 άνδρες, μέσω της ενατικής στρατολόγησης, αλλά και της απορρόφησης μικρότερων εθνικιστικών μονάδων της εθνοφρουράς. Η διοίκηση των ταξιαρχιών θα ενοποιηθεί και θα καθετοποιηθεί, με τον Prokopenko να έχει τον τελευταίο λόγο για την αξιοποίηση τους, την κατανομή των ρόλων και την αρμονική συνεργασία τους στο πεδίο της μάχης. Αντί λοιπόν για μια αξιοπρεπή συνθηκολόγηση, ο Ζελένσκυ φαίνεται πως έχει στο μυαλό του να εξασφαλίσει την κυριαρχία του στην πολιτική ζωή της Ουκρανίας και την επόμενη μέρα, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη φρουρά των πραιτοριανών του. Κάποιοι μάλιστα συνέκριναν τη γιγάντωση του Αζόφ, από μια παρέα νεοναζί χουλιγκάνων σε μια πανίσχυρη στρατιωτική δύναμη, με τη ραγδαία άνοδο των SS στη χιτλερική Γερμανία.x Όπως και το Αζόφ, τα SS ιδρύθηκαν για να αποτελέσουν την προσωπική φρουρά του Χίτλερ και να τον προστατέψουν από τις επιθέσεις των κομμουνιστών και, σε μικρότερο βαθμό, των αριστερών. Άλλο ένα κοινό σημείο είναι ότι και οι δύο οργανώσεις αναπτύχθηκαν παράλληλα με τον επίσημο στρατό και παίρνουν τις διαταγές τους απευθείας απ’ τα πολιτικά όργανα του κρατικού μηχανισμού, χωρίς να υπάγονται στην ανώτατη στρατιωτική διοίκηση. Τέλος, όπως τα SS λάμβαναν τη χρηματοδότηση τους από τον προϋπολογισμό της αστυνομίας, έτσι και τα κονδύλια για την συντήρηση και τον εξοπλισμό του Αζόφ προέρχονται απ’ τους πόρους του υπουργείου εσωτερικών υποθέσεων της Ουκρανίας.xi
Καλό θα ήταν να αναρωτηθούμε λοιπόν τι πρόκειται να συμβεί τώρα που το φάσμα μιας συντριπτικής ήττας προβάλλει απειλητικό για την Ουκρανία. Ποιους θα κατηγορήσει για την συντριβή αυτός ο οπλισμένος μέχρι τα δόντια ναζιστικός όχλος; Ποιος θα είναι άραγε το εξιλαστήριο θύμα στη δική τους εκδοχή της “πισώπλατης μαχαιριάς”; Όταν έρθει εκείνη η ώρα, τότε δεν θα είναι μόνο η Ρωσία, αλλά ολόκληρη η Ευρώπη που θα κληθεί να πληρώσει το τίμημα για το αυγό του φιδιού που βοήθησαν να εκκολαφθεί στην Ουκρανία.
i Chants de Maldoror, Η ασταμάτητη μηχανή.
ii Br. Marcetic, The CIA May Be Breeding Nazi Terror in Ukraine.
v El. Cook, Russia ‘Elite’ Units Might Not Be So Elite & T. Nichols, Russia’s Depraved Decadence.
vi J. Wahlang, Russophobia and the West, International Journal of Russian Studies.
viii Lord Ashcroft, The Rise of Azov: Ukrainian Unit Putin Tried to Smear, Kyiv Post.
ix 1st Azov Corps | MilitaryLand.net.
x Growth of Ukraine’s Azov Units Follow Path of Waffen-SS, Moon of Alabama.
xi Το Αζόφ είναι μονάδα που ανήκει στην εθνοφρουρά και όλο το σώμα της εθνοφρουράς βρίσκεται κάτω απ’ την αιγίδα του υπουργείου εσωτερικών υποθέσεων.
