Pax barbarica
“Η σύσκεψη δεν πήγε καλά. Οι Ρωμαίοι απεσταλμένοι είπαν στην Τεύτα, βασίλισσα της Ιλλυρίας, για ποιόν λόγο βρίσκονταν εκεί και ανέλυσαν τα προφανή παράπονα τους: η πειρατεία των υπηκόων της στην Αδριατική, τη θάλασσα που βρίσκεται ανάμεσα στην Ιλλυρία και την Ιταλία, χειροτέρευε συνεχώς, μέχρι που μερικοί Ιταλοί έμποροι σκοτώθηκαν και οι αναφορές έφτασαν στη Ρώμη. Εξήγησαν πως είχαν έρθει για να ζητήσουν από τη βασίλισσα να χαλιναγωγήσει τους υπηκόους της και να εξασφαλίσει πως δεν θα ξανασυνέβαιναν τέτοια περιστατικά […] Καθώς η Τεύτα άκουγε, δεν έκανε καμία απόπειρα να κρύψει την περιφρόνηση της […] Στην έλλειψη διπλωματικότητας όμως οι Ρωμαίοι απάντησαν με τον ίδιο τρόπο. Ο νεαρότερος Κορουνκάνιος έχασε την ψυχραιμία του και προειδοποίησε την Τεύτα πως αν η άρνηση της να περιορίσει τους υπηκόους της αποτελούσε συνήθη ιλλυρική πρακτική, μπορεί οι Ρωμαίοι να έρχονταν και να άλλαζαν τον τρόπο που γίνονταν τα πράγματα εκεί”.
Robin Warefield, Η Κατάκτηση της Ελλάδας από τους Ρωμαίους
Όταν οι Ρωμαίοι αιχμαλώτιζαν έναν απ’ τους αρχηγούς των λαών που είχαν καθυποτάξει στην μάχη, δεν τον σκότωναν αλλά συνήθιζαν να τον μεταφέρουν ζωντανό στη Ρώμη. Εκεί, ο έκπτωτος ηγέτης ήταν υποχρεωμένος να παρελάσει στους δρόμους της πόλης απογυμνωμένος απ’ τα αξιώματα του και αλυσοδεμένος σαν κοινός σκλάβος, προς τιμή του θριαμβευτή στρατηγού, αλλά και προς τέρψη των εξαθλιωμένων πληβείων της πόλης, που για λίγο μπορούσαν να αισθάνονται κι εκείνοι ότι βρίσκονταν με το μέρος των νικητών. Η μοίρα του Μαδούρο φαίνεται ότι θα είναι ίδια με εκείνη του Ιουγούρθα της Νουμιδίας, του Περσέα της Μακεδονίας, ή των ηττημένων φυλάρχων των “βάρβαρων” γερμανικών φυλών. Την μία μέρα υποδεχόταν με κάθε επισημότητα τους διπλωματικούς απεσταλμένους του Σι-Τζιν-Πινγκ και κουβέντιαζε μαζί τους νέες στρατηγικές συμφωνίες στους τομείς της βιομηχανίας, της εξόρυξης πετρελαίου και του εμπορίου. Την επόμενη, πέφτει στα χέρια των ειδικών δυνάμεων ΔΕΛΤΑ και σύρεται στις ΗΠΑ σιδηροδέσμιος, συνοδευόμενος από πράκτορες της δίωξης ναρκωτικών για να δικαστεί σαν κοινός εγκληματίας. Ο θρίαμβος του Τραμπ δεν θα τελεστεί στη Via Sacra, όπως γινόταν με τους ύπατους στην αρχαία Ρώμη, αλλά μπροστά στις κάμερες και τα φλας των μεγάλων δικτύων της διεθνούς προπαγάνδας. Οι μάσκες έπεσαν και το μήνυμα της αποκτηνωμένης γενοκτονικής καπιταλιστικής διεθνούς είναι ξεκάθαρο. Δεν υπάρχει καμία αφηρημένη ηθική αρχή, κανένας νομικός κανόνας, κανένας θεσμός ή μηχανισμός συλλογικής ασφάλειας που να είναι σε θέση σήμερα να προστατέψει τον αδύναμο από τις βλέψεις και τις ορέξεις του ισχυρού. Νόμος είναι η θέληση του ηγεμόνα. Αυτό είναι το μήνυμα που θέλει να μεταδώσει προς όλες τις κατευθύνσεις η Αυτοκρατορία, όταν μεταχειρίζεται τον Μαδούρο σαν μια φιγούρα εκτός νόμου, σαν έναν αποστάτη.
Ο δημόσιος εξευτελισμός του Μαδούρο είναι μια υπενθύμιση προς όλους όσους παρακολουθούν από μακριά, ότι ένας απλός οδηγός λεωφορείου μπορεί κάποτε να αναρριχηθεί στα ανώτερα αξιώματα της χώρας του, αλλά οι προνομιούχοι μπουρζουάδες, οι “νόμιμοι ιδιοκτήτες” αυτής της κοινωνίας, δεν θα ησυχάσουν ποτέ αν δεν ανατρέψουν αυτή την διαστρέβλωση των “φυσικών” ιεραρχιών της αγοράς. Η Αυτοκρατορία κομπάζει για τη συντριπτική τεχνολογική υπεροχή που τάχα της επέτρεψε να φέρει σε πέρας την εγκληματική στρατιωτική επιχείρηση της, ωστόσο όλα δείχνουν ότι τον πρώτο λόγο για την έκβαση της απαγωγής είχε η προδοσία που προήλθε μέσα απ’ τον στενό κύκλο του προέδρου. Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς το γεγονός ότι οι ΗΠΑ μπόρεσαν να προσεγγίσουν τη στρατιωτική βάση όπου είχε καταφύγει ο Μαδούρο με ελικόπτερα black hawk, τα οποία είναι κατεξοχήν ευάλωτα τόσο στα συστήματα αεράμυνας που διαθέτει η Βενεζουέλα (πχ. τα ρωσικά Buk), όσο και στους φορητούς αντιαεροπορικούς πυραύλους με τους οποίους είναι εξοπλισμένες οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας;
Ο παρανοϊκός αυτοκράτορας από την μία δηλώνει ότι η κεραυνοβόλα στρατιωτική επέμβαση στο Καράκας δεν ήταν παρά η σύλληψη ενός ποινικού εγκληματία, με την απαραίτητη συνδρομή του στρατού. Από την άλλη, δηλώνει υπερφίαλα ότι οι ΗΠΑ θα “κάνουν κουμάντο” στη Βενεζουέλα, μέχρι να βρεθεί η διάδοχή κατάσταση που θα αναλάβει να κυβερνήσει τη χώρα ως εντεταλμένος τοποτηρητής των συμφερόντων του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Αναρωτιέται κανείς αν η συλλογική Δύση έχει πια απωλέσει την ικανότητα να αναλύει κοινωνικά και να κατανοεί τους αντιπάλους της. Οι δεξαμενές σκέψεις, όπως το FDD, το Heritage Foyndation, ή το Carnegie Endownment, που βρίσκονται κοντά στα θεσμικά κέντρα λήψης αποφάσεων κι απαρτίζονται απο οργανικούς διανοούμενους του συστήματος, πιο πολύ παράγουν ιδεολογία και λιγότερο λειτουργούν ως αμερόληπτοι συμβουλάτορες του συμπλέγματος της κρατικής εξουσίας. Οι “εμπειρογνώμονες” στις ΗΠΑ μιλούν για μια χειρουργική επιχείρηση αποκεφαλισμού ενός εχθρικού καθεστώτος, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι το μπολιβαριανό καθεστώς δεν είναι η προσωπική δικτατορία ενός ανθρώπου, αλλά έχει από πίσω του ένα ολόκληρο ταξικό κίνημα με διευρυμένη και αφοσιωμένη κοινωνική βάση. Παρά τις δομικές αντιφάσεις και τις ανεπάρκειες του, ο τσαβισμός υλοποίησε την ριζική αναδιανομή του κοινωνικού εισοδήματος προς όφελος των κατώτερων τάξεων. Χρησιμοποίησε τα εισοδήματα από τις πωλήσεις του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές για να χρηματοδοτήσει κοινωνικά προγράμματα και να βγάλει μια τεράστια μερίδα του υπο-προλεταριάτου από τις συνθήκες ακραίας φτώχειας μέσα στις οποίες ζούσαν μέχρι τότε.
Παράλληλα, το πρόγραμμα του τσαβισμού περιλάμβανε και τη θέσμιση θεσμών παράλληλης διακυβέρνησης από-τα-κάτω, τις μπολιβαριανές συνελεύσεις γειτονιάς, στις οποίες το κράτος έχει μετακυλήσει σημαντικές αρμοδιότητες σε ότι αφορά τη διαχείριση των κοινοτικών πόρων, αλλά και τον σχεδιασμό και την εκτέλεση έργων υποδομής που βελτιώνουν τη συλλογική ζωή της κοινότητας.i Η λειτουργία αυτών των αμεσοδημοκρατικών δομών έχει δώσει μια άνευ προηγουμένου δύναμη στις υποβαθμισμένες κοινότητες των προλετάριων της Βενεζουέλας να αποφασίζουν οι ίδιοι για τα πράγματα που τους αφορούν άμεσα. Αποτελούν τον βασικό λόγο που το μπολιβαριανό κίνημα έχει επιδείξει τέτοια ανθεκτικότητα στις επανειλημμένες απόπειρες των νεομπουρζουάδων να παλινορθώσουν την προηγούμενη τάξη πραγμάτων με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεση τους. Από αυτή την άποψη, είναι μάλλον αφελές να πιστεύει κανείς ότι όλα αυτά τα εκατομμύρια των προλετάριων θα δεχτούν μοιρολατρικά την επιβολή μιας δωσιλογικής κυβέρνησης-μαριονέτας, που θα έχει σαν μοναδικό της στόχο την αποκατάσταση των προνομίων των αστών και την επαναφορά των ετεροκαθοριζόμενων στρωμάτων στο καθεστώς του παρία και του κοινωνικού απόβλητου. Ούτε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι πολύ από αυτούς τους “απόβλητους” είναι οπλισμένοι, ενώ μπορούν να υπολογίζουν και στην υποστήριξη μερίδας του στρατού.
Τέλος, δεν γίνεται να μην αναφερθώ εδώ στην άποψη που εκφράζει μια ορισμένη ορθοδοξία του αναρχικού χώρου και καταφεύγει σε απολιθωμένα στερεότυπα της εποχής της Τρίτης Διεθνούς κι έναν βολικό ισαποστακισμό. Η άποψη αυτή εξομοιώνει την επιδρομή των ΗΠΑ με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και ξεκινώντας από αυτή την αφετηρία μιλάει για ένα “νέο μοίρασμα του κόσμου” μεταξύ των ιμπεριαλισμών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας. Όσο υπερεπαναστατικά κι αν ακούγονται όλα αυτά, στην πραγματικότητα συνιστούν μια εντελώς εσφαλμένη ερμηνεία αναφορικά με τις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στο επίπεδο της γεωπολιτικής. Αρχικά, μια απλή μελέτη των εμπειρικών οικονομικών δεδομένων αρκεί για να διαλύσει την ψευδαίσθηση της ρωσικής υπερδύναμης που συμμετέχει επί ίσοις όροις σε έναν διεθνή ανταγωνισμό με τις υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές καπιταλιστικές δυνάμεις. Για να το πούμε διαφορετικά, οι οικονομικοί μηχανισμοί που παράγουν αντικειμενικά τη ροπή του καπιταλιστικού συστήματος για μια φυγή προς τα εμπρός, μέσω της επέκτασης των εξωτερικών συνόρων του και της αφομοίωσης νέων αγορών, πολύ απλά δεν υφίσταται στην περίπτωση της μετασοβιετικής Ρωσίας.ii
Ακόμη περισσότερο, ο M. Lebsky έχει δείξει ότι η απόφαση για την ανάληψη στρατιωτικής δράσης στην Ουκρανία δεν μπορεί να εξηγηθεί ικανοποιητικά με όρους αμιγώς πολιτικής οικονομίας, ή με απλοϊκά θεωρητικά σχήματα περί “ρωσικού ιμπεριαλισμού”. Αν θεωρήσουμε ότι οι ανάγκες κερδοφορίας του ρωσικού κεφαλαίου συνιστούν την κινητήρια δύναμη πίσω από την εξαπόλυση της εκστρατείας στην Ουκρανία, τότε θα παρατηρήσουμε ότι στην πραγματικότητα το ρωσικό κεφάλαιο υπέστη μια τεράστια απώλεια εσόδων εξαιτίας του πολέμου, που δεν είναι δυνατό να αναπληρωθεί ούτε στο ελάχιστο από την υποτιθέμενη εξασφάλιση ενός ρωσικού μονοπωλίου στις, ανύπαρκτες στην πραγματικότητα, “αγορές” του υποβαθμισμένου Ντονμπάς. Για να μιλήσουμε με αριθμούς το 2021, πριν ακόμα διακοπούν οι εμπορικές σχέσεις με την ΕΕ, η Ρωσία εισέπραξε μέσα σ’ έναν χρόνο 267 δισεκατομμύρια δολάρια από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου στις αγορές της Ευρώπης. Δηλαδή, σε έναν χρόνο η Ρωσία εισέπραξε από τις συναλλαγές της με την Ευρώπη περισσότερα χρήματα απ’ όσα είχε εισπράξει από την Ουκρανία μετά από 20 χρόνια αδιάλειπτων επενδύσεων στην οικονομία και τον παραγωγικό της τομέα.iii Το ίδιο μοτίβο επαναλμβάνεται και στους υπόλοιπους τομείς της ρωσικής οικονομίας. Θα αναφέρω εδώ ότι μονάχα το 2021, το εμπόριο με το μπλοκ της ΕΕ και τη Βρετανία αντιστοιχούσε στο 40% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της Ρ.Ο., τη στιγμή που το εμπόριο με τις πρώην χώρες της κοινοπολιτείας ανερχόταν σε 12,2% του συνόλου, ενώ η Ουκρανία δεν ευθυνόταν παρά μόνο για ένα ισχνό 1,6% των συνολικών αγαθών που διακινούνταν. Έτσι, αυτοί που εμμένουν στη θέση περί ρωσικού καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού, θα πρέπει να μας εξηγήσουν γιατί η καπιταλιστική άρχουσα τάξη στη Ρωσία προτίμησε να θυσιάσει το 40% της κερδοφορίας της που εκπήγαζε απ’ τις προηγμένες αγορές της Ευρώπης, για να κατοχυρώσει δικαιώματα αποκλειστικής εκμετάλλευσης σε μια ουσιαστικά ανύπαρκτη καπιταλιστική αγορά, που επιπροσθέτως μετά τον πόλεμο έχει πλέον αποκτήσει τριτοκοσμικά χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας, το να ισχυρίζεται κάποιος ότι η Βενεζουέλα και η Ουκρανία είναι το ίδιο πράγμα επειδή και στις δύο περιπτώσεις έχει γίνει χρήση στρατιωτικής βίας, είναι σαν να υποστηρίζει ότι η Βρετανία και η Μαδαγασκάρη δεν έχουν διαφορές επειδή είναι και οι δύο νησιά. Τι σχέση έχει αλήθεια η μπολιβαριανή εξέγερση των πληβείων, με τον νεοναζισμό του Αζόφ που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του καθεστώτος του Ζελένσκυ; Τι ρόλο παίζει η Βενεζουέλα στη διεθνή σύγκρουση ανάμεσα στην αποικιοκρατία και την αντιαποικιοκρατία; Ποιος είναι ο αντίστοιχος ρόλος της Ουκρανίας ως προκεχωρημένου φυλακίου του ΝΑΤΟ στην Ευρασία; Για ποιον λόγο η εγχώρια αναρχία αγνοεί επιδεικτικά την ύπαρξη των πληβειακών κοινοτήτων των ρωσόφωνων της ανατολικής και νότιας Ουκρανίας, που το 2014 πήραν τα όπλα για να αντισταθούν στις ναζιστικές παραστρατιωτικές συμμορίες που έστειλε εναντίον τους η χούντα του Κιέβου; Ποια αντιστοιχία μπορεί αλήθεια να βρει κανένας ανάμεσα σε αυτή την εμφυλιοπολεμική συνθήκη της Ουκρανίας και την γκανγκστερική επιδρομή των ΗΠΑ; Το διακύβευμα είναι κρίσιμο διότι οι οπαδοί της θεωρίας των ιμπεριαλισμών παρουσιάζουν μια εγγενώς συγκρουσιακή και μεταβατική συνθήκη, που έχει όλες τις προϋποθέσεις να επιφέρει ρήγματα στο κατεστημένο, ως μια νέα Ιερή Συμμαχία. Ένα άτυπο σύμφωνο ανάμεσα στους ισχυρούς, που αποτελεί το νέο σημείο ισορροπίας του διεθνούς καπιταλιστικού συστήματος. Εκεί όπου υπάρχει δυναμισμός, αυτοί βλέπουν στασιμότητα. Εκεί όπου υπάρχει ανταγωνισμός, εκείνοι βλέπουν τη συνεργασία. Εκεί που υπάρχουν λανθάνουσες προοπτικές κι ευκαιρίες για τα υπόγεια ρεύματα της ταξικής αυτονομίας, εκείνοι βλέπουν αδιέξοδα και το οριστικό νεκροταφείο τους.
i G. Ciccariello-Maher, Dual Power in the Venezuelan Revolution (Montly Review).
ii Είναι η Ρωσία ιμπεριαλιστική; (Κόκκινη Ορχήστρα).
iii M. Lebsky, History of the Russian World: From Soft Power to Irredentism (Cosmonaut).
