Μια διαρκής ιστορία έρωτα και αναρχίας. Ο Abel Paz ή κατά κόσμο Diego Camacho γεννήθηκε στις 12 Αυγούστου 1921 στην Αλμερία της Ανδαλουσίας. Μεγαλωμένος σε ένα περιβάλλον όπου ο αναρχισμός ήταν πανταχού παρών είχε την τύχη να ζήσει και να συμμετέχει στην Ισπανική Επανάσταση του 1936. Στα πλαίσια της πρώτης έκδοσης του βιβλίου «Ταξίδι στο παρελθόν» η αναρχική εφημερίδα ΑΛΦΑ διοργάνωσε εκδηλώσεις με το συγγραφέα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κοζάνη και Ηράκλειο. Η εκδήλωση στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 22 Ιούνη 1996, στο αίθριο της Αρχιτεκτονικής, όπου ο Abel Paz μίλησε για πάνω από 3 ώρες μπροστά σε ένα κοινό 500 και πλέον ανθρώπων. Το κείμενο «Μια διαρκής ιστορία έρωτα και αναρχίας» δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία αναρχική εφημερίδα ΑΛΦΑ (τεύχος 60, Σάββατο 29 Ιούνη 1996) και είναι απομαγνητοφωνημένα αποσπασματα αυτής της ομιλίας. Το συγκεκριμένο τεύχος της ΑΛΦΑ από όπου μεταφέρθηκε το παρόν κείμενο, αλιεύτηκε ηλεκτρονικά από το Athens Indymedia.
Καταρχήν να σας ευχαριστήσω που είστε εδώ και να σας δώσω αγωνιστικούς χαιρετισμούς απ’ τους συντρόφους της Γαλλίας και της Ιταλίας, που επισκέφθηκα προηγουμένως.
Πιστεύω ότι αυτή η υποδοχή δεν είναι μια προσωπική ένδειξη συμπάθειας απευθείας σ’ εμένα τον ίδιο, αλλά είναι μια υποδοχή των χιλιάδων εκείνων ανώνυμων συντρόφων που πέθαναν στον αγώνα. Εκ μέρους όλων αυτών που είναι απόντες αλλά ταυτόχρονα είναι τόσο παρόντες, εδώ σήμερα, σας ευχαριστώ.
Για την παιδεία
Μετά την παρουσίαση των έργων που γράφω σήμερα θα ‘θελα να σας τονίσω ότι δεν είμαι κανένας διανοούμενος που ήρθε να δώσει διάλεξη. Στον αγώνα μας στην Ισπανία, δώσαμε μεγάλη μάχη για την παιδεία, που όμως καμιά σχέση δεν είχε με την πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Ήταν αυτό που λέγαμε κοινωνική κουλτούρα(…). Με αυτά που λέω δε θα ‘θελα να προσβάλω κάποιον φοιτητή ή κάποιον πανεπιστημιακό που μπορεί να είναι παρών, άλλωστε για μένα είναι πάνω απ’ όλα ανθρώπινες υπάρξεις.
Όμως πιστεύω, ότι αφού το πανεπιστήμιο είναι τμήμα του κρατικού μηχανισμού και συμμετέχει στη λειτουργία του Κράτους, είναι επόμενο να σκοτώνει το κριτικό πνεύμα, να αυτοματοποιεί τη διαδικασία της εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα όσοι βγαίνουν από κει μέσα, να έχουν μεταμορφωθεί σε πολύχρωμους παπαγάλους(…). Δε λέω ο κόσμος να μη διαβάζει, να μη μελετά, το αντίθετο. Αλλά να διαβάζει χρησιμοποιώντας το πνεύμα του και την κριτική του ικανότητα για να καταλαβαίνει τι γίνεται γύρω του, να αντιλαμβάνεται την κοινωνική πραγματικότητα, όχι για να εξασκήσει κάποιο επάγγελμα. Αυτό, άλλωστε, είναι και η βάση της ανθρώπινης ύπαρξης: να μπορείς να υπάρχεις με κριτικό πνεύμα.
Προετοιμασία της επανάστασης
Το δημοκρατικό κράτος της Ισπανίας, αντιδραστικό από τη φύση του, δε μπορούσε να δώσει απάντηση σε μια σειρά από προβλήματα, δε μπορούσε να παίξει ένα ρόλο διαχειριστικό, ή να κάνει μεταρρυθμίσεις. Για παράδειγμα, δε μπορούσε να επέμβει στον τομέα της υγείας, ή της παιδείας, που εκείνη την εποχή ελεγχόταν αποκλειστικά από την εκκλησία: όλα τα σχολεία ανήκαν στους καθολικούς και βέβαια ήταν σχολεία μόνο για τους πλούσιους(…).
Υπήρχε το πρόβλημα της φεουδαρχίας που κατείχε το 35% της καλλιεργούμενης γης. Υπήρχε το πρόβλημα της στρατοκρατίας με έναν ιδιαίτερα αντιδραστικό και αυταρχικό στρατό. Αυτά όλα τα προβλήματα που δε μπορούσαν να επιλυθούν από μια δημοκρατική διαχείριση του Κράτους, άρχισε μόνος του ο κόσμος να τα επιλύει, δίνοντας λύσεις κι απαντήσεις.
Στην πρώτη γραμμή αυτού του κινήματος βρέθηκαν οι αναρχικοί γιατί είχαν αντικοινοβουλευτική λογική και δράση, σε αντίθεση με τα πολιτικά κόμματα που είχαν μια αντίληψη και μια δομή που αντιστοιχούσε στο Κράτος(…). Χαρακτηριστική ήταν η κατάσταση στη Βαρκελώνη: από τους 1.000.000 κατοίκους, το 10%, δηλαδή 100.000 άνθρωποι ήταν οργανωμένα μέλη στη CNT. Αριθμός που αντιστοιχεί στο 35-40% του συνολικού πληθυσμού που επηρεαζόταν από τους αναρχικούς.
Ένα παράδειγμα
Το συνδικάτο των γιατρών της CNT είχε οργανώσει συμβουλευτικά κέντρα σε όλη τη Βαρκελώνη που άνοιγαν στις 6 μ.μ., όταν σχολούσαν οι εργάτες και έμεναν ανοιχτά μέχρι τις 9-10 το βράδυ(…). Τα κέντρα αυτά δεν περιορίζονταν στο να κάνουν εξετάσεις και να γράφουν συνταγές φαρμάκων, αλλά έπαιξαν σημαντικό ρόλο και στο ζήτημα των εκτρώσεων(…). Την εποχή εκείνη, μια εργάτρια ήταν αναγκασμένη να καταφύγει σε κάποιον άθλιο γιατρό που χρησιμοποιούσε πολύ επισφαλή μέσα, με αποτέλεσμα πάρα πολλές απ’ αυτές να πεθαίνουν. Έτσι λοιπόν, οι αναρχοσυνδικαλιστές άρχισαν να οργανώνουν μέσα σ’ αυτά τα κέντρα και χειρουργεία για να γίνονται εκτρώσεις(…).
Εκεί οι γιατροί δεν έκαναν απλώς τις εκτρώσεις στις γυναίκες που το επιθυμούσαν, αλλά μόλις η γυναίκα αισθανόταν καλύτερα, της ζητούσαν να ξαναεπισκεφτεί το συμβουλευτικό κέντρο μαζί με το σύντροφό της, με σκοπό να γίνει μια συζήτηση γύρω από το θέμα της αντισύλληψης, ώστε να γίνει κατανοητό ότι η ερωτική πράξη δεν ήταν αυτό που η εκκλησία έλεγε, δηλαδή μέσο αναπαραγωγής, αλλά ότι ο σκοπός είναι η απόλαυση και ότι τα παιδιά πρέπει να τα αποκτούμε με συνειδητό τρόπο, όταν αποφασίζουμε ότι θέλουμε κάτι τέτοιο. Κι αυτό γιατί είναι ξεκάθαρο ότι η έκτρωση κάνει κακό στην υγεία της γυναίκας και δε μπορεί να ‘ναι κάτι που γίνεται συνέχεια(…).
Ήταν επόμενο η εκκλησία να στέλνει συνέχεια την αστυνομία, θέλοντας να κλείσει αυτά τα συμβουλευτικά κέντρα. Αλλά ολόκληρες συνοικίες τριών – τεσσάρων χιλιάδων ανθρώπων αντέδρασαν σ’ αυτό, οπότε σταδιακά τα κέντρα αυτά επέβαλλαν την ύπαρξή τους(…).
Τα πρωινά, τα κέντρα αυτά, γίνονταν σταθμοί όπου τα μικρά παιδιά μάθαιναν τα πρώτα βασικά πράγματα από συντρόφους δασκάλους. Η εκκλησία αντέδρασε και σ’ αυτό, λέγοντας ότι οι αναρχικοί μαθαίνουν στα παιδιά να φτιάχνουν μπόμπες, έστελνε την αστυνομία το πρωί, και ήταν γυναίκες αυτές που έδωσαν τη μάχη για να μην κλείσουν τα σχολεία αυτά. Έτσι ο κόσμος με την αυτοοργάνωση έλυνε τα προβλήματά του, γεγονός που σταδιακά δημιούργησε μια απέχθεια για το Κράτος: ο κόσμος άρχισε να μην πληρώνει φόρους και να αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να οργανωθεί μόνος του, χωρίς να έχει ανάγκη τον κρατικό μηχανισμό(…).
Με όλα αυτά θέλω να τονίσω την αναγκαιότητα της αλληλοβοήθειας, της υπευθυνότητας και της προετοιμασίας. Να γίνουν γνωστές οι κοινωνικές δραστηριότητες που ανέπτυξαν οι αναρχικοί και τους έδωσαν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν την επανάσταση. Η επανάσταση δεν είναι κάτι που γίνεται με ένα μαγικό ραβδάκι, αλλά μόνο μέσα από πολύ δουλειά στην κοινωνία, με την προώθηση της συλλογικής αντιμετώπισης των κοινών προβλημάτων.
Δεν έγινε το 1936 στην Ισπανία η επανάσταση: έγινε πολλά χρόνια πριν μέσα από την κοινωνική δράση των αναρχικών για την αυτοοργάνωση των αναγκών του πληθυσμού.
Όπλο μας, η αλληλεγγύη
Η βάση της επανάστασης είναι η αλληλεγγύη. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει απλά από κάποιους που τυχαίνει να έχουν κάποια δύναμη(…).
Η επανάσταση είναι μια διαδικασία ακατάπαυστη, διαρκής, συμβαίνει κάθε μέρα στη ζωή που ζούμε. Η επανάσταση είναι κάτι που συμβαίνει στις σχέσεις με τους δικούς σου, στο πως συμπεριφέρεσαι στο σύντροφο ή στη συντρόφισσά σου, στους φίλους σου, στη δουλειά σου. Στο πως συμπεριφέρεσαι σ’ όλη σου τη ζωή με μια συνέχεια που σου επιτρέπει να φτιάχνεις τους δικούς σου χώρους και να τους ανοίγεις, να τους διευρύνεις επανακτώντας το έδαφος που σου έχει κλέψει η εξουσία. Να κατακτάς τους δικούς σου χώρους και να τους ανοίγεις, να τους διευρύνεις επανακτώντας το έδαφος που σου έχει κλέψει η εξουσία. Να κατακτάς το δικό σου τρόπο ζωής, τη δικιά σου αντίληψη για την κοινωνική οργάνωση ενάντια σ’ αυτούς που θέλουν να σου την επιβάλουν.
Το να σπας απλώς μια βιτρίνα, δε σημαίνει τίποτα Αυτό που είναι σημαντικό είναι να αλλάζεις τον ίδιο σου τον εαυτό και τις σχέσεις σου με τους υπόλοιπους. Και αυτό είναι που κάναμε τότε. Όσο περισσότερο αυτοπροσδιορίζεσαι κι αλλάζεις τη ζωή σου και τις σχέσεις σου, και κατακτάς χώρους τόσο το καλύτερο. Όλα τα άλλα δεν είναι τίποτα. Το μόνο που καταφέρνουν είναι να στέλνουν κόσμο στη φυλακή. Αλλά δεν κάνουν την επανάσταση.
Για την ήττα
Είναι ξεκάθαρο ότι οφείλεται στην έλλειψη διεθνιστικής αλληλεγγύης. Αλλά, ας μη μιλάμε γενικά και θεωρητικά. Έχουμε αυτή τη στιγμή μπροστά μας μια επανάσταση ζωντανή, αυτή των ζαπατίστας στο Μεξικό. Μια επανάσταση που έχει καταφέρει να κάνει το λόγο σημαντικότερο από τα όπλα, χωρίς όμως να τα παραδίδει. Μια επανάσταση που βάζει το ζήτημα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ως κεντρικό, που λέει όχι στα αφεντικά, όχι στο Κράτος, όχι στους μηχανισμούς της εκμετάλλευσης. Και έχουμε μπροστά μας το τεράστιο έγκλημα όλων μας ότι δεν κάνουμε τίποτα γι’ αυτήν. Αυτή τη στιγμή εμείς καθόμαστε και κουβεντιάζουμε εδώ, έχοντας εγκαταλείψει την επανάσταση στην Τσιάπας(…).
Δεν εκφράστηκε η αλληλεγγύη στην επαναστατημένη Ισπανία. Ούτε τώρα εκφράζεται στους ζαπατίστας. Και οι πρωτοβουλίες που έχουν συγκροτήσει εδώ κι εκεί σύντροφοι, σίγουρα δεν είναι αρκετές(…).
Το 1936 οι υπόλοιπες χώρες δεν έκαναν αυτό που θα ‘πρεπε. Εμείς μπορούμε να λέμε ότι έχουμε το κεφάλι μας ψηλά και τη συνείδησή μας ήσυχη. Όμως αυτό είναι σαν να παραδεχόμαστε το θάνατο. Κι όταν εμείς μιλάμε για την επανάσταση, μιλάμε για τη ζωή κι όχι για το θάνατο.
Για τον έρωτα
Ο έρωτας όπως κι η επανάσταση βασίζεται στο πάθος. Αν δε μπορούμε να δημιουργήσουμε εκείνες τις πνευματικές συνθήκες που θα τροφοδοτούν το πάθος, τότε έρχεται ο θάνατος της ρουτίνας(…)
Θυμάμαι όλες τις ερωτικές ιστορίες που έζησα με χαρά. Αλλά με μεγαλύτερη ικανοποίηση και τρυφερότητα θυμάμαι αυτές, όταν ήμουν 12-13 χρονών και ήταν το ίδιο και η συντρόφισσά μου, ή αυτή που ονειρευόμουν. Σχέσεις που περιορίζοντας σ’ ένα κοίταγμα, σ’ ένα άγγιγμα, σε μια κουβέντα όταν περνούσα κλεφτά το βράδυ κάτω απ’ το σπίτι της και την έβλεπα. Αυτό το είδος του πλατωνικού έρωτα είναι το πιο όμορφο γιατί δε βασίζεται στη σεξουαλική επαφή, αλλά στην ποίηση της ζωής και στην πνευματική διάσταση του έρωτα. Και από αυτήν την άποψη ο αναρχικός μοιάζει μ’ αυτόν τον τύπο του ερωτευμένου, γιατί αυτό που τον αγγίζει είναι το ποιητικό και η φαντασία σε αντίθεση με τους μαρξιστές που πάντα αναφέρονται στο υλικό, στην οικονομία. Αυτό που πρέπει να μας χαρακτηρίζει είναι η αλληλεγγύη, η αδελφικότητα, η πνευματική ηρεμία, η αγάπη για τον άνθρωπο. Αν κάποιος αναρχικός δεν έχει φαντασία, δεν αγαπά τη ζωή, δε θεωρεί την αναρχία σαν ένα ποίημα, τότε για μένα αυτός ο άνθρωπος δεν είναι αναρχικός.
Μετά τη νίκη του Φράνκο
Ήταν δύσκολα εκείνα τα χρόνια, μετά την επικράτηση του Φράνκο. Οι φυλακές ήταν γεμάτες από συντρόφους μας. Έγιναν πάνω από 200000 εκτελέσεις. Μισό εκατομμύριο έφυγε στη Γαλλία. Πολλοί σύντροφοι βγήκαν στο βουνό. Σε εκείνο το αντάρτικο ήμασταν μόνοι μας. Οι σύμμαχοι μπορεί να βοήθησαν τα αντάρτικα στη Γιουγκοσλαβία ή στην Ελλάδα ενάντια στον άξονα. Εμάς οι αστικές κυβερνήσεις μας αντιμετώπισαν σαν μια λέπρα που έπρεπε να εξαφανιστεί από προσώπου γης.
Ήταν 40 χρόνια πολύ δύσκολα. Γεμάτα φόβο. Ο κόσμος έπαψε να μιλά. Έπαψε να ακούει. Ήταν γεμάτος φόβο. Τα πρώτα χρόνια μετά το ’39, το μόνο θέαμα που έβλεπες στους δρόμους της Βαρκελώνης ήταν φυλακισμένοι που τους πήγαιναν από τη μια φυλακή στην άλλη, ή για εκτέλεση. Πάντα δημόσια για να το βλέπει ο κόσμος και να τρομοκρατείται. Ψηφίστηκε ένας νόμος που έλεγε ότι αν ήσουν παρών σε πυρπόληση εκκλησίας και δεν έκανες τίποτα για να την εμποδίσεις, μπορούσες να καταδικαστείς σε 30 χρόνια φυλακή. Με αυτόν τον τρόπο, οποιοσδήποτε μπορούσε να μπει φυλακή με την κατάθεση ενός γείτονα, μιας και είχαν καεί τόσες εκκλησίες και οι πάντες το είχαν δει.
Οι γυναίκες που οι άντρες τους ήταν στη φυλακή, δε μπορούσαν να βρουν καμιά δουλειά. Το μόνο που τους έμενε ήταν να γίνουνε πόρνες. Στη Βαρκελώνη, αμέσως μετά το ’39, 130.000 γυναίκες έγιναν πόρνες. Και οι περισσότερες από αυτές ήταν γυναίκες αναρχικών. Ήταν ο μόνος τρόπος που είχαν για να ταΐσουν τα παιδιά τους.
Παντού υπήρχε ο φόβος, η καχυποψία. Κι αυτό προκαλούσε σιγά σιγά, μια διαστρέβλωση της μνήμης. Ο φόβος σκοτώνει τη μνήμη. Δεν ξέρω μετά από τόσα χρόνια τι έχει απομείνει στη μνήμη αυτού του κόσμου.
Υπήρξε μια ελπίδα με το θάνατο του Φράνκο να γεννηθεί κάτι καινούριο. Αλλά το σοσιαλιστικό, μαζί με το κομμουνιστικό και το λεγόμενο προοδευτικό κόμμα των φρανκιστών έκαναν μια συμμαχία λήθης για να μην υπάρξει καμιά ανάμνηση του εμφυλίου. Να μην αναζητηθεί ευθύνη σε κανέναν και για τίποτε: δεν υπήρξε επανάσταση, μόνο μια δικτατορία, ένας εμφύλιος, χιλιάδες νεκροί. Αντίθετα έπρεπε να υπάρχει ομοψυχία και συμφιλίωση για τον εκσυγχρονισμό της Ισπανίας(…).
Για την Ελπίδα
Σήμερα η Ισπανία είναι μια χώρα χωρίς ελπίδα. Γιατί αυτά που θα μπορούσαν να δώσουν δύναμη είναι σβησμένα από τη μνήμη, είναι σβησμένα απ’ το λεξιλόγιο.
Τώρα που πήγα στην τουαλέτα μια κοπέλα, θα ‘τανε 18 χρόνων, μου είπε ότι ήθελε να με αγκαλιάσει και να με φιλήσει γιατί αισθάνθηκε πολλά από αυτά που απόψε σας είπα. Υπάρχει ακόμα ελπίδα. Κι ένας μεγάλος δρόμος μπροστά μας. Αρκεί να ξέρουμε πώς να τον βαδίσουμε…
Εισήγηση εφημερίδας ΑΛΦΑ
Θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι απ’ την πλευρά μας καμιά επετειακού χαρακτήρα διάθεση δε μας οδήγησε στο να διοργανώσουμε αυτό το διήμερο εκδηλώσεων σχετικά με την κοινωνική επανάσταση στην Ισπανία του ’36. Ναι, μιλάμε για μια κοινωνική επανάσταση που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, και που, εντέλει, ηττήθηκε στρατιωτικά.
Δε μιλάμε απλά για έναν εμφύλιο πόλεμο, όπως ο αυτοαποκαλούμενος δημοκρατικός κόσμος συνηθίζει να αποκαλεί τη στρατιωτική αντιπαράθεση με τους φασίστες του Φράνκο, μένοντας μόνο σ’ αυτήν. Εξάλλου, η επετειακή θεαματολαγνεία των «προοδευτικών» media έχει κάθε λόγο να παραβλέπει συνειδητά το γεγονός ότι στο μέτωπο μάχονταν, σε μεγάλο βαθμό, αυτοοργανωμένες πολιτοφυλακές ενώ στα μετόπισθεν, μια ολόκληρη κοινωνία τότε, ανέπτυσσε τη γενικευμένη αυτοδιεύθυνση. Αυτοοργανωνόταν σε κολεκτίβες και κοοπερατίβες, σε συμβούλια γειτονιών και συνοικιών, κοινοτήτων και περιφερειών δίνοντας εκεί, τον ουσιαστικό πόλεμο ενάντια στις δυνάμεις του παλιού, ενάντια στον κόσμο των προνομίων και της ανισότητας.
Μια κοινωνική επανάσταση, λοιπόν, που πλησίασε σε πρωτόγνωρο βαθμό για την ιστορία του ανθρώπινου γένους, το ιδανικό μιας κοινωνίας συγκροτημένης στη βάση της ισότητας, της αλληλοβοήθειας, του συνεργατισμού, της δικαιοσύνης, με δυο λόγια στη βάση της αναρχίας.
Πώς μπορούν λέξεις όπως κολεκτιβισμός, μαχητικός συνδικαλισμός, ελευθεριακός κομμουνισμός να σπάσουν τις προθήκες των μουσείων μας, τις ταφόπλακες της ασύνδετης και ουδέτερης ιστορίας τους;
Πώς η εμπειρία του χθες αγκαλιασμένη με τις ανάγκες του σήμερα θα δημιουργήσει τα νέα πεδία της ελευθερίας;
Πώς, εντέλει, μπορεί να συνδέεται η χαμένη επανάσταση του ’36, με το βαλτωμένο κινηματικό παρόν της Ελλάδας του ’96;
Δε διεκδικούμε καμιά μοναδική απάντηση, δεν πλασάρουμε καμιά λυτρωτική συνταγή, καμιά αποστομωτική διέξοδο. Δεν προσκυνούμε μύθους γιατί οι ήρωες είναι το άλλοθι των παραιτημένων. Για μας, 60 χρόνια μετά, δεν είναι το μνημόσυνο της χαμένης επανάστασης. Ούτε η εκτόνωση του παγετώνα των απωθημένων μας. Είναι μια ανάσα σε έναν αγώνα διαρκή, ενάντια στις επιθυμίες του ΤΙΠΟΤΑ. Η πρόκληση των παλιοκαιρισμένων σελίδων, η ανάγκη που γεννά την επιθυμία, η ελπίδα που εξοστρακίζει το συμβιβασμό, κάνουν το στοίχημα να προβάλει αμείλικτο σε κάθε όψη της ζωής μας.
Το μέλλον δε μπορεί να έχει οπαδούς, μονάχα μαχητές της καθημερινότητας μακριά απ’ το παράλογο της πρωτοπορίας και τον τυχοδιωκτισμό της εκτόνωσης. Μοριακές εξεγέρσεις που συνδέονται κοινωνικά αντιπαλεύοντας την αφομοίωση. Που στη βάση της προσωπικής αξιοπρέπειας καλλιεργούν την αλληλεγγύη, προτάσσουν την κοινή αντίσταση. Που αυτοοργανώνονται όποτε το κρίνουν, μα πάντα συλλογικά, αμεσοδημοκρατικά, αντιιεραρχικά.
ΙΣΠΑΝΙΑ 1936
Κάποιοι τότε μακριά από θεούς κι αφέντες, έζησαν –όπως λένε- τον παράδεισο που χάθηκε. Έκαναν τη Βαρκελώνη δική τους. Οι δικές μας πολιτείες, ακόμη περιμένουν…
Συντακτική συνέλευση ΑΛΦΑ Αθήνας
Ο Abel Paz μαζί με τον Γιάννη Ταμτάκο στη Θεσσαλονίκη το 1996
