Τι (δεν) είναι το Ισραήλ – μέρος I
Η “μοναδική δημοκρατία της Μέσης Ανατολής”
Η διατύπωση μιας συστηματικής κριτικής στην αντίληψη ότι το σύγχρονο Ισραήλ συνιστα μια “φιλελευθερη δημοκρατία” δεν είναι σημαντική μόνο από την άποψη της κριτικής σκέψης γύρω απ’ τις νέες μορφές που παίρνει η αποικιοκρατία και της συνεχιζόμενης αντίστασης των Παλαιστίνιων σε αυτήν. Έχει επίσης αξία σαν ένα σημείο αναφοράς για μια ταξική ανάλυση της ίδιας της έννοιας της δημοκρατίας, του τρόπου με τον οποίο είναι δυνατό να συνυπάρχουν στον ίδιο κοινωνικό σχηματισμό νομικές μορφές που κατοχυρώνουν μια τυπική ισότητα, μαζί με άτυπες σχέσεις ετεροκαθορισμού που θεμελιώνονται στην οικονομική ανισότητα ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες. Ας μην ξεχνάμε ότι ακόμη και οι Νοτιοαφρικάνοι υπέρμαχοι της λευκής υπεροχής, υπερηφανεύονταν για την “δημοκρατική” πολιτική κουλτούρα και την ποιότητα των θεσμών της αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης τους. Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι αυτοί θεσμοί λειτουργούσαν σαν τα πολιτικά όργανα που εξασφάλιζαν την απόλυτη κυριαρχία της λευκής μειονότητας πάνω στις εξαθλιωμένες μάζες του μαύρου υποπρολεταριάτου.
Φυσικά, επειδή το νομικό καθεστώς που κωδικοποιεί τις κοινωνικές σχέσεις στην ολότητα τους δεν είναι παρά η αντανάκλαση του συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα στις τάξεις σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή, εκείνο ενυπάρχει σε μια διαρκή ένταση με τις ανακατατάξεις και τις μετατοπίσεις ισχύος που συντελούνται στην κοινωνική βάση. Σε τελική ανάλυση, όταν η ίδια η νομική μορφή του Κράτους φτάνει να εμποδίζει την αποτελεσματική άσκηση κυριαρχίας εκ μέρους της άρχουσας τάξης, επειδή ανταποκρίνεται σε μια προηγούμενη φάση της καπιταλιστικής συσσώρευσης, τότε είναι το θεσμικο πλαίσιο που θα αλλάξει υποχρεωτικά και όχι ο συσχετισμός ανάμεσα στις τάξεις. Από αυτή την άποψη, τόσο το προπατορικό άμαρτημα του κράτους του Ισραήλ, υπό την μορφή της εθνοκάθαρσης των γηγενών Παλαιστίνιων από τα χωριά, τις πόλεις και τα σπίτια τους, όσο και η συνεχιζόμενη μακροχρόνια εκστρατεία για τον εντατικό εποικισμό της Γάζας και της Δυτικής Όχθης, συνεχίζουν να βαραίνουν δυσανάλογα στους πολιτικούς θεσμούς του Ισραήλ και τους στρέφουν όλο και περισσότερο προς την κατεύθυνση της απολυταρχίας. Με άλλα λόγια, η στρατιωτική κατοχή και η αργή γεονοκτονία που ασκείται σε βάρος του λαού της Παλαιστίνης αποτελεί την ιστορική μήτρα όπου εκκολάπτονται οι φαντασιακές σημασίες και συγκροτείται η πολιτική μεθοδολογία του αυταρχισμού και μέσα στο Ισραήλ. Από το μαρτύριο των υπόδουλων Παλαιστίνιων εκκινεί η συντεταγμένη κίνηση των ισραηλινών θεσμών προς ένα μεταδημοκρατικό μοντέλο διακυβέρνησης, που βλέπει τον πληθυσμό του πιο πολύ σαν εχθρό που πρέπει να κατατροπωθεί και λιγότερο σαν την πηγή νομιμότητας της εξουσίας του.
Σε παλιότερο κείμενο μου είχα περιγράψει εκτενώς την άνιση νομική μεταχείριση που υφίσταται ως συλλογικό υποκείμενο η Παλαιστινιακή μειονότητα στο εσωτερικό του Ισραήλ. Μιλάμε για μια θεσμοποιημένη πρακτική φυλετικών διακρίσεων από τις ισραηλινές αρχές, που έλκει την καταγωγή της από τον στρατιωτικό νόμο που επιβλήθηκε σε βάρος των ισραηλινών αράβων μετά τον πόλεμο του 1948 και του 1967 κι έχει ως αποτέλεσμα τον υποβιβασμό ολόκληρης της Αραβικής κοινότητας σε ένα καθεστώς πολιτών δεύτερης κατηγορίας, με περιορισμένες ελευθερίες και δικαιώματα.i Τα αστικά κέντρα και οι γειτονιές όπου είναι συγκεντρωμένος ο Παλαιστινιακός πληθυσμός υποφέρουν από σοβαρές ελλείψεις σε βασικές υποδομές που θεωρούνται δεδομένες στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας, ενώ τα αναπτυξιακά κονδύλια παρακρατούνται συστηματικά από το Κράτος και διοχετεύονται αποκλειστικά σε περιοχές με αμιγώς εβραϊκό πληθυσμό. Η εγκατάλειψη από την οποία πάσχουν οι κοινότητες των Παλαιστίνιων καθρεφτίζεται στην αυξημένη ανεργία που επικρατεί στις αραβικές περιοχές (51%!!) συγκριτικά με τον εθνικό μέσο όρο του Ισραήλ που είναι σημαντικά χαμηλότερος (2,8%). Επιπλεόν, τριτοκοσμικές ασθένειες που έχουν εκλείψει προ πολλού από τα σύγχρονα μητροπολιτικά περιβάλλοντα των λευκών ισραηλινών, στις γειτονιές των Παλαιστίνιων κάνουν θραύση εξαιτίας της τραγικής κατάστασης στην οποία βρίσκονται οι υποδομές κοινής ωφελείας.
Στα παραπανω μέτρα οικονομικής “φυσικής επιλογής”, που συνιστούν την ραχοκοκαλιά κάθε κρατικοποιημένου ρατσισμού που παίρνει την μορφή μιας δομής εξουσίας, πρέπει να προσθέσουμε και την αθέατη, χαρακτηριστικά ισραηλινή, πλευρά του απαρτχάιντ σε βάρος των Παλαιστίνιων, που δεν συζητιέται ποτέ στις εύπορες κοινωνίες της Δύσης. Σε αντίθεση με το καθεστώς της λευκής υπεροχής στην Νότιο Αφρική, το ισραηλινό απαρτχάιντ δεν στοχεύει απλά στην ακραία οικονομική εκμετάλλευση του γηγενούς πληθυσμού, αλλά στον αφανισμό των Παλαιστίνιων, στην ολοκληρωτική αντικατάσταση του ενός λαού από έναν άλλον. Έτσι, τα βασικά στοιχεία του καθεστώτος φυλετικών διακρίσεων που έχει επιβληθεί σε βάρος των Παλαιστίνιων είναι πλήρως εναρμονισμένα με αυτόν τον κρύφο και ανομολόγητο πόθο του σιωνιστικού κατεστημένου. Αναφέρομαι εδώ για παράδειγμα στην αναγωγή του Εβραϊκού Ταμείου ως αποκλειστικού διαχειριστή για τις αγοραπωλησίες γης εντός της ισραηλινής επικράτειας, στην διαχρονική οριζόντια απαγόρευση που αφορά την αγορά γης από ισραηλινούς άραβες, την οριζόντια απαγόρευση εισόδου στους Άραβες του εξωτερικού, ακόμη κι αν προκειται για περιπτώσεις που έχουν παντρευτεί με άραβα / αράβισσα που κατέχει την ισραηλινή υπηκοότητα, ή την αυτόματη χορήγηση ιθαγένειας σε κάθε άτομο με τουλάχιστον έναν Εβραίο γονέα που αποφασίζει να μεταναστεύσει στο Ισραήλ, απ’ όπου κι αν αυτός/αυτή προέρχεται. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένας αμερικανός-Εβραίος που γεννήθηκε κι έχει περάσει όλη του την ζωή στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης και δεν μιλάει λέξη εβραϊκά, έχει περισσότερα δικαιώματα χρήσης πάνω στους πόρους και τις υπηρεσίες που παρέχει το κράτος του Ισράηλ, απ’ ότι ένας Παλαιστίνιος που είχε την ατυχία να γεννηθεί πίσω απ’ τις γραμμές του εχθρού, σε μια από τις πολιορκημένες κοινότητες των ισραηλινών-αράβων.
Από την αλλη, σε ότι αφορά τα κατεχόμενα, εκεί οι λεπτεπίλεπτες νομικές διατυπώσεις καταρρέουν και τον λόγο έχει η αποκρουστική γλώσσα της γυμνής βίας. Το Ισραήλ στα κατεχόμενα εφαρμόζει μια, ναζιστικής εμπνεύσεως, κτηνώδικη πολιτική φυλετικής σκλαβιάς, όπως την είχε χαρακτηρίσει ο Λοσούρντο, που καταπατά κάθε έννοια ίσης μεταχείρισης ή χορήγησης δικαιωμάτων.ii Η Γάζα και η Δυτική Όχθη αποτελούν έναν τόπο που βρίσκεται την ίδια στιγμή μέσα κι έξω από την κυριαρχία του Ισραηλ. Ως εκ τούτου, οι Παλαιστίνιοι την ίδια στιγμή υπάγονται στην εξουσία του ισραηλινού στρατού, που έχει τον πρώτο λόγο για την διαμόρφωση των όρων της συλλογικής τους ζωής. Ταυτόχρονα συνιστούν μη-υποκείμενα του δικαίου, εξοβελισμένοι από κάθε επίσημη δομή απονομής δικαιοσύνης του εβραϊκού κράτους. Ο Παλαιστίνιος/α της Γάζας ή της Δυτικής Όχθης είναι έρμαιο στις διαθέσεις και του τελευταίου Ισραηλινού οπλίτη, παραδομένος στις σαδιστικές ορέξεις του κατακτητή. Κάθε στιγμή είναι έκθετος στον κίνδυνο να φυλακιστεί ή να χάσει τη ζωή του εξαιτίας της πιο ασήμαντης αφορμής. Αυτό είναι ένα ζήτημα που ακόμα κι αυτή η θαυματουργή κρατική προπαγάνδα των Σιωνιστών δεν έχει καταφέρει να επιλύσει ικανοποιητικά, εφόσον ο εποικισμός στα de facto προσαρτημένα εδάφη συνεχίζεται χωρίς καμία διακοπή απ’ το 1948 κι έπειτα. Οι ιδεολόγοι της εβραϊκής αποικιοκρατίας από την μία μεριά αρνούνται κάθε ευθύνη για τα πέντε εκατομμύρια Παλαιστίνιους που έχουν υπό τον έλεγχο τους. Από την άλλη χτίζουν διαρκώς καινούρια προκεχωρημένα φυλάκια βαθιά μέσα στα ιστορικά εδάφη των Παλαιστίνιων, για να στεγάσουν τα μπουλούκια των ακροδεξιών εποίκων που καταφτάνουν απ’ όλα τα μέρη του κόσμου.
Ο μηχανισμός του εποικισμού είναι ανατριχιαστικά απλός. Από την πρώτη στιγμή που μια εβραϊκή οικογένεια, ή κάποιος κουμπουροφόρος πιονιέρος του “εθνικού εβραϊκού οράματος” αποφασίσει να καρφώσει μια ισραηλινή σημαία σε οποιοδήποτε σημείο στη Δυτική Όχθη, το έδαφος αυτό διεκδικείται και περνάει ανεπίσημα στην κατοχή του κράτους του Ισράηλ. Το εύρος της έκτασης που πρόκειται να απαλλοτριωθεί αρχικά καθορίζεται από τις μονομερείς ορέξεις των σφετεριστών. Αργότερα λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες υδροδότησης του νέου οικισμού, αλλά και η λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την προστασία του. Ο στρατός θα υποστηρίξει με όλο το βάρος της τρομακτικής ισχύος του την αξίωση ιδιοκτησίας αυτών των περιφερόμενων πλιατσικολόγων που αποτελούν την εμπροσθοφυλακή της ισραηλινής αποικιοκρατίας. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια νοσηρή εκδοχή της διαλεκτικής ως οργάνου επιβολής της αποικιοκρατικής κυριαρχίας. Ο θρησκευτικός φανατισμός και το φαντασιακό λευκής υπεροχής των εποίκων συνιστά την πρώτη ύλη που χρειάζονται τα κρατικά προγράμματα για τον εβραϊκό εποικισμό της Παλαιστίνης προκειμένου να συνεχίσουν να είναι βιώσιμα. Από την άλλη, ο διαδικαστικός χαρακτήρας που αποκτάει κάθε απρόσωπο γραφειοκρατικό εγχείρημα είναι αρκετός ώστε να καθησυχάσει και τον πιο δύσπιστο έποικο, να τον πείσει ότι ο ίδιος δεν φέρει καμία ατομική ευθύνη για το μαζικό έγκλημα που διαπράττεται σε βάρος των Παλαιστίνιων, οι οποίοι εκτοπίζονται και χάνουν τα σπίτια τους. Η ψυχολογία τους είναι αυτή του στρατιώτη που τραβάει τη σκανδάλη ενώ βρίσκεται σε πόλεμο. Ένας αμερικανο-εβραίος έποικος που είχε μόλις καταφτάσει από τις ΗΠΑ και ήρθε αντιμέτωπος προσωπο με προσωπο με την Παλαιστίνια ιδιοκτήτρια του σπιτιού που είχε καταλάβει, της είπε με απόλυτα φυσικό τρόπο, “Αφού θα το έχανες το σπίτι σου έτσι κι αλλιώς, γιατί τα βάζεις μαζί μου; Αν δεν ήμουν εγώ, κάποιος άλλος θα έπαιρνε το σπίτι σου. Εγώ τι σου φτάιω;”iii
Οι εβραϊκοί θύλακες που ξεφυτρώνουν ο ένας μετά τον άλλον στα Παλαιστινιακά εδάφη, αντιμετωπίζονται αυτόματα ως ισραηλινό έδαφος, όπου επεκτείνονται άμεσα τα κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά και η νομοθεσία του κράτους του Ισραήλ. Αντίθετα, ολόκληρη η περιοχή γύρω απ΄τον εποικισμό εγγράφεται αυτόματα στην κατηγορία του “εχθρικού εδάφους”. Ένας χώρος που πρέπει να ακρωτηριαστεί, να τεμαχιστεί σε στεγανοποιημένα κομμάτια, ώστε να διασφαλιστεί πιο αποτελεσματικά η προστασία και η οχύρωση του εβραϊκού οικισμού. Η πόλη των εποίκων διαθέτει πολυτελείς κατοικίες, ευρύχωρους ασφαλτοστρωμένους δρόμους, καταπράσινους κοινόχρηστους χώρους, πισίνες και συντριβάνια που μονοπωλούν κι εξαντλούν τους σπάνιους υδάτινους πόρους της περιοχής. Συνδέεται απευθείας με το “μητροπολιτικό” Ισραήλ με περιφραγμένους αυτοκινητόδρομους ταχείας κυκλοφορίας, όπου μόνο τα οχήματα με ισραηλινές πινακίδες επιτρέπεται να κυκλοφορούν. Από την άλλη, στην πόλη των Αράβων τώρα πια βασιλεύουν η φτώχεια και η απελπισία. Τα εύφορα εδάφη απαλλοτριώθηκαν από τους νεοφερμένους, ενώ το πηγάδι του χωριού δηλητηριάστηκε. Χρειάζεται να περπατήσεις για ώρες για να φτάσεις από την μία άκρη του χωριού στην άλλη, διότι ανάμεσα παρεμβάλλονται οι νέοι δρόμοι “μόνο για Εβραίους”, ενώ ο στρατός έχει εγκαταστήσει παντού σημεία ελέγχου για να περιφρουρήσει το καθεστώς απόλυτου γεωγραφικού και χωροταξικού διαχωρισμού ανάμεσα στους έποικους και τους αυτόχθονες. Η Παλαιστινιακή πόλη είναι πια το αντίθετο της πόλης των εποίκων, σαν το αρνητικό του φιλμ μιας φωτογραφίας. Δεν είναι ένα μέρος όπου ζουν ανθρωποι, αλλά μια δυνητική εστία “ανασφάλειας” που πρέπει είτε ν’ εκκενωθεί, ή να συντριφτεί.
Από αυτή την άποψη, το απαρτχάιντ είναι η άμεση συνέπεια, το αντικειμενικό αποτέλεσμα της επέκτασης της ισραηλινής “δημοκρατίας” στη Δυτική Όχθη και την Γάζα. Άλλωστε τι άλλο είναι το απαρτχάιντ από ένα σύστημα πλήρους και απόλυτου διαχωρισμού ανάμεσα σε δύο κοινότητες που ενυπάρχουν σε δύο ριζικά διαφορετικούς κόσμους, συνθέτουν ωστόσο τους δύο πόλους ενός ενιαίου πολιτικοοικονομικού χώρου; Τις δύο όψεις του ίδιου κοινωνικού σχηματισμού; Έτσι, δεν έχει νόημα να κουβεντιάζουμε για το απαρτχάιντ και τη “δημοκρατία’ στο Ισραηλ ως αντιθετικές έννοιες. Ούτε να ρίχνουμε την ευθύνη στους “κακούς εποίκους” για την παρακμή της ισραηλινής “δημοκρατίας”, ή τη συνολική στροφή που έχει πραγματοποιήσει η ισραηλινή κοινωνία προς τις αντιλήψεις και τις φαντασιακές σημασίες μιας φασιστικής ακροδεξιάς. Οι έποικοι είναι τα λατρεμένα παιδιά του εθνοφυλετικού οράματος των Σιωνιστών, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Έτσι, είναι αδύνατο να κατανοήσουμε την “δημοκρατία” στο Ισραήλ χωρίς την ύπαρξη του απαρτχάιντ και το αντίστροφο. Εξάλλου, ας μην ξεχναμε ότι και στην Νότια Αφρική το απαρτχάιντ ήταν το προϊόν της έκφρασης της βούλησης του “λαού” με δημοκρατικά μέσα. Θεσπίστηκε το 1948 μετά την νίκη του HNP, του εθνικού κόμματος των Αφρικάνερ και την άνοδο του στην εξουσία.iv
– Στο πάνω μέρος της σελίδας ο πίνακας Song of the Pick (Το Τραγούδι της Αξίνας) του νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη, Gerard Sekoto (1947).
i Έργα και ημέρες του ισραηλινού απαρτχάιντ.
ii Ντ. Λοσούρντο, Η Πάλη των Τάξεων (εκδόσεις Α/συνέχεια).
iii Δειτε εδώ το σχετικό βίντεο.
iv 1948 South African General Election.
