Ας μιλήσουμε λοιπόν για την MARFIN
“Κάνε ότι θέλεις, αυτός είναι ο Νόμος στην ολότητα του”.
Aleister Crowley, The Book of the Law (1904)
Πρόσφατα τα ΜΜΕ του φιλοκυβερνητικού συρμού ανέσυραν ξανά από τη συλλογική μνήμη το τραυματικό συμβάν του εμπρησμού της MARFIN. Το ένα μετά το άλλο, δημοσίευσαν μια συνέντευξη με μία από τις υπαλλήλους, που εκείνο το μοιραίο πρωινό της Γενικής Απεργίας, βρέθηκαν να δουλεύουν κλειδαμπαρωμένοι στα κεντρικά της τράπεζας, ενώ απ’ έξω, στους πλημμυρισμένους από κόσμο δρόμους, ξεσπούσε η λαϊκή οργή για το τετελεσμένο της χρεοκοπίας της χώρας. Ήταν τότε που το κτήριο στην Σταδίου λαμπάδιασε και οι διαδηλωτές έμαθαν αργότερα έκπληκτοι ότι μέσα στα σφραγισμένα και φαινομενικά άδεια γραφεία, υπήρχαν άνθρωποι που δούλευαν μέσα στις πιο αντίξοες συνθήκες. Τόνοι δάκρυα χύθηκαν έκτοτε για τους αδικοχαμένους εργαζόμενους. Οι τυμβωρύχοι της νεοφιλελεύθερης ακροδεξιάς έφτιαξαν μέχρι και τιμητική πλακέτα στο σημείο όπου ξεψύχησαν οι τρεις τραπεζοϋπάλληλοι, παρ’ όλο που στην Ελλάδα απ’ το 2010 μέχρι σήμερα, εχουν χάσει τη ζωή τους 120 άνθρωποι κατά την εκτέλεση της εργασίας τους, ενώ το συνολο των λεγόμενων “εργατικών ατυχημάτων” πλησιάζει κοντά στο αδιανόητο νούμερο των 40.000!i Την ίδια στιγμή, και παρά το γεγονός ότι δεν είχε καμία άμεση ανάμειξη στα θλιβερά γεγονότα, ένας ολόκληρος πολιτικός χώρος επιδόθηκε σε μια εκ βαθέων αυτοκριτική, επειδή αναγνώρισε στην τραγωδία το αποτέλεσμα των δικών του μεθόδων πολιτικής και ταξικής σύγκρουσης στον δρόμο. Ο τραγικός χαμός τριών νέων ανθρώπων ήταν αρκετός για να βυθίσει το ευρύτερο ανταγωνιστικό κίνημα στην εσωστρέφεια και λειτούργησε ως καταλύτης για την ανακοπή της ορμής ενός ταξικού κινήματος που είχε ξεκινήσει με άγριες διαθέσεις την από-τα-κάτω συλλογική αντίσταση των προλετάριων στο πρόγραμμα καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης που σηματοδότησε η εφαρμογή των μνημονίων.
Φυσικά, οι κονδυλοφόροι που ανταμείβονται πλουσιοπάροχα από τα κέντρα εξουσίας για τις υπηρεσίες τους , καθώς και οι οργανικοί διανοούμενοι του συστήματος που παράγουν ιδεολογία, δεν έχασαν την ευκαιρία να σύρουν ένα ολόκληρο σύστημα πολιτικών πεποιθήσεων στον βούρκο. Ίσως αυτό προσπαθούν να κάνουν και τώρα, επαναφέροντας το ζήτημα στην επικαιρότητα, τη στιγμή που οι μαζικές συγκεντρώσεις για το έγκλημα στα Τέμπη έδειξαν ότι η δυσαρέσκεια των λαϊκών στρωμάτων σιγοβράζει κάτω απ’ την γυαλιστερή επιφάνεια του Μητσοτακισμού κι αναζητά την ευκαιρία για να εκδηλωθεί και να αμφισβητήσει την υφιστάμενη τάξη πραγμάτων. Όλοι τότε στάθηκαν, και συνεχίζουν να στέκονται, στην αδιαμφισβήτητη ατομική ευθύνη που βαραίνει τους αυτουργούς του εμπρησμού. Όμως με την ατομική ευθύνη των εταιρικών γκαουλάιτερ που υποχρέωσαν μια έγκυο γυναίκα να προσέλθει στη δουλειά μέσα σε μια ατμόσφαιρα δηλητηριασμένη απ’ τα δακρυγόνα και τα τοξικά χημικά των ΜΑΤ, πολλοί λίγοι ασχολήθηκαν. Κι αν οι διαδηλωτές μπορούν να υποχωρήσουν όταν οι δυνάμεις καταστολής τους βομβαρδίζουν με ασφυξιογόνες ουσίες, οι υπάλληλοι που είναι παγιδευμένοι σαν τα ποντίκια μέσα σ’ ένα γραφείο δεν μπορούν να αποδράσουν από πουθενά.
Ακόμα λιγότερο συζητήθηκε η ατομική ευθύνη των ίδιων των θυμάτων. Ας μην με παρεξηγήσει εδώ ο αναγνώστης. Επουδενί δεν υπαινίσσομαι με την παραπάνω διαπίστωση ότι οι τρεις αδικοχαμένοι εργαζόμενοι άξιζαν να έχουν ένα τέτοιο τραγικό τέλος. Μακριά από εμάς τέτοιες μισανθρωπικές λογικές. Ωστόσο, αν κάποιος έχει επιλέξει να αυτοπροσδιορίζεται και να πορεύεται στη ζωή ως μονάδα, αν αναγνωρίζει σαν υπέρτατη αξία και σαν μοναδική αρχή της ηθικής του τις δικές του επιθυμίες και συμφέροντα, αν ορίζει την ατομική εξέλιξη του ανεξάρτητα, ή ακόμα και σε αντιδιαστολή με κάθε διαδικασία συλλογικής διεκδίκησης μιας καλύτερης ζωής για τις ομάδες της κοινωνικής βάσης, η στάση αυτή ενδέχεται κάποτε να επισύρει ένα τίμημα. Κι εξηγούμαι: Όταν κάποιος πάει και στήνει ένα αντίσκηνο για να κάνει κάμπινγκ στις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ την εποχή των ανεμοστρόβιλων επειδή έτσι θέλει, είναι πολύ πιθανό ότι η εξόρμηση αυτή δεν θα έχει μια χαρούμενη κατάληξη για τον κατασκηνωτή. Η παρόρμηση για την ικανοποίηση της ατομικής επιθυμίας εδώ θα πρέπει να μετριαστεί από τα αντικειμενικά δεδομένα. Να ληφθούν υπόψη οι προγνώσεις για τα καιρικά φαινόμενα, οι συνθήκες του περιβάλλοντος μέσα στις οποίες πρόκειται να πραγματοποιηθεί το εγχείρημα. Αν αυτό δεν συμβεί και ο επίδοξος κατασκηνωτής μας αρνηθεί να αναγνωρίσει την πολύ πραγματική δύναμη που είναι σε θέση να ασκήσουν τα στοιχεία της φύσης, αν ο εγωισμός του τον ωθήσει να παραβλέψει τον κόσμο γύρω του, αν τέλος έχει ανυψώσει την επιθυμία του σε νόμο, τότε έχει απωλέσει την ικανότητα του να κατανοεί τον κόσμο και πρόκειται να εκθέσει ο ίδιος τον εαυτό του σε ανεπανόρθωτο κίνδυνο. Γιατί η φύση πάντα θα κάνει τα δικά της, ανεξάρτητα αν εγώ έχω αποφασίσει να στήσω ή όχι τη σκηνή μου.
Το ίδιο μπορεί να υποστηριχθεί και για την ζωή στον κόσμο που αποτελεί το συλλογικό δημιούργημα των ανθρώπων, τον κοινωνικό κόσμο, χωρίς να χρειαστεί να καταφύγουμε σε περισσότερες αλληγορίες και παραδείγματα βγαλμένα μέσα από τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Θυμάμαι κάποτε που είχα παρακολουθήσει μια ανταλλαγή απόψεων από έλληνες νεοαστούς σε κάποιο φόρουμ στο διαδίκτυο σχετικά με το πόσο ελκυστικός κι ανεξερεύνητος τουριστικός προορισμός θα ήταν τα νησιά του Σολομώντα, με τα καταγάλανα νερά τους και τον μαγευτικό βυθό, γεμάτο από πολύχρωμα ψάρια και φαντασμαγορικούς κοριαλλιογενείς υφάλους. Οι νεομπουρζουάδες μας ονειρεύονταν τολμηρές θαλάσσιες εξορμήσεις για βουτιές και καταδύσεις και μαγευτικά δειλινά στις παραλίες με την πυκνή βλάστηση και την κάτασπρη άμμο. Το μοναδικό πρόβλημα ήταν ότι εκείνη την εποχή στα νησία του Σολομώντα με τους μόλις 750.000 κατοίκους, είχε ξεσπάσει ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος με εκατοντάδες δολοφονημένους, που έλαβε τέλος μόνο όταν η Αυστραλία αποβίβασε στρατεύματα στο νησί κι επέβαλλε την παύση των εχθροπραξιών, για να προστατέψει τα εμπορικά συμφέροντα που διατηρούσε την περιοχή.ii Όλα αυτά βέβαια ήταν ψιλά γράμματα για τους νεοαστούς μας που αντιλαμβάνονταν τον υπόλοιπο κόσμο μονάχα μέσα από αισθητικές κατηγορίες. Δεν έβλεπαν τα νησιά ως μια χώρα κι έναν λαό με τη δική του ιστορία και τα δικά του προβλήματα, αλλά ως ένα τόπο εθιστικό που έκρυβε ηδονές αστείρευτες, μια φασματική οντότητα που υπήρχε μονάχα προς τέρψη των επιθυμιών τους.
Ή ας αναφερθούμε εδώ στους εθισμένους στην κατανάλωση, που έσπευσαν να κατακλύσουν τα McDonalds στο Σύνταγμα, μία 17η Νοέμβρη, ημέρα που λαμβάνει χώρα η παραδοσιακά συγκρουσιακή πορεία του Πολυτεχνείου κι ενοχλήθηκαν όταν κάποια στιγμή οι διαδηλωτές επιτέθηκαν στην πολυεθνική αλυσίδα, βγάζοντας τους έξω απ’ το κατάστημα χωρίς τη θέληση τους. Τι συμβολίζει αυτό το επεισόδιο με τους έντρομους σκουπιδοφάγους του Συντάγματος, αν όχι το απόλυτο χάσμα ανάμεσα σε δύο κόσμους; Την απόλυτη αδυναμία του ηδονιστικού υποκειμένου να σκεφτεί γύρω απ’ οτιδήποτε άλλο εκτός απ’ την μεγιστοποίηση της ατομικής του απόλαυσης; Την αδιαφορία του για τη ζωή που εξελίσσεται γύρω του σε όλες τις εκφάνσεις, θετικές ή αρνητικές, τις συγκρούσεις, την οδύνη ή τους ανταγωνισμούς που τον περιβάλλουν; Την καθολική απουσία τέλος ενός κοινού εδάφους πάνω στο οποίο οι δικές του παραστάσεις και προσλαμβάνουσες μπορεί να συναντηθούν και να συνομιλήσουν με τις παραστάσεις και τις πεποιθήσεις των ανθρώπων από άλλες κοινωνικές τάξεις, με διαφορετικές ταξικές αναφορές και κοινωνικές εμπειρίες.
Σίγουρα, οι υπάλληλοι της MARFIN δεν είχαν πάει στη δουλειά εκείνη την ημέρα ευρισκόμενοι σε αναζήτηση μιας όλο και μεγαλύτερης απόλαυσης. Θα μπορούσαν όμως να έχουν βάλει στην άρκη τους ατομικούς τους στόχους, τις ατομικές επιθυμίες τους για μία μόνο ημέρα, ενεργώντας απλώς σύμφωνα με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Αν δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν στην Γενική Απεργία εκείνης της ημέρας επειδή απεργία = απόλυση, μπορούσαν τουλάχιστον να έχουν προφασιστεί ασθένεια για να αποφύγουν να δουλέψουν μέσα σε μια κολασμένη ατμόσφαιρα που ήταν βέβαιο ότι θα επικρατήσει εκείνη την ημέρα στο κέντρο της Αθήνας. Από την άλλη, μπορεί η προσέλευση τους στη δουλειά να αποτέλεσε συνειδητή επιλογή που παρέπεμπε σε μια χειρονομία έμπρακτου διαχωρισμού του “αυτοδύναμου υποκειμένου” απ’ τις “αμαθείς μάζες” που αλάλαζαν απ’ έξω. Από αυτή την άποψη, μπορεί να αρνήθηκαν να συμμετάσχουν σε μια κινητοποίηση που δεν τους έκφραζε και δεν την κατανοούσαν. Τέλος, μπορεί ακόμη και να αποδοκίμαζαν ανοικτά τις εκδηλώσεις ανυπακοής της “παλαβής Αριστεράς”, κατά την προσφιλή έκφραση του αθεράπευτου νεοφιλελέ “ρεαλιστή” Πάσχου Μανδραβέλη, πιστεύοντας ακράδαντα στην αυτοτέλεια του ατόμου και την ανυπαρξία οποιασδήποτε προοπτικής για συλλογική λύτρωση.
Άξιζαν να πεθάνουν γι’ αυτό; Φυσικά και όχι. Όλα όμως τα παραπάνω αντιστοιχούν σε μία επιλογή και η επιλογή έχει συνέπειες τις οποίες δεν είμαστε σε θέση πάντοτε να διαβλέψουμε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η συνέπεια επέρχεται όταν αγνοείς επιδεικτικά την πραγματικότητα πέρα απ’ τον στενό, ιδιωτικό σου μικρόκοσμο. Τότε είναι απολύτως πιθανό ότι και η πραγματικότητα μπορεί να αγνοήσει την ύπαρξη σου, να σε προσπεράσει ή ακόμη και να συγκρουστεί μετωπικά μαζί σου. Η λογική που κατέληξε στον τραγικό χαμό των τριών της MARFIN θυμίζει την εξουσιαστική νοοτροπία των fund που επενδύουν στον “εξευγενισμό” των Εξαρχείων. Αγοράζουν ακίνητα κι επιχειρούν να μεταβάλλουν ριζικά την αστική φυσιογνωμία μιας ολόκληρης περιοχής, να την εντάξουν στα κυκλώματα της εμπορευματοποίησης και να την εκμεταλλευτούν οικονομικά για ίδιον όφελος, αγνοώντας εντελώς τις εκφρασμένες επιθυμίες και τις μαχητικές διαθέσεις της τοπικής κοινωνίας που είναι αντίθετη με αυτή τη διαδικασία και δεν τους θέλει εκεί. Όταν η αποξένωση έχει επέλθει σε τέτοιον απόλυτο βαθμό, τότε η συνάντηση ανάμεσα στον σκλάβο, τον υποδέεστερο, τον αποκλεισμένο από τις απολαύσεις, και τον φορέα του ηδονισμού, είτε μιλάμε για μεμονωμένα υποκείμενα ή για τους δομικούς μηχανισμούς που τα αναπαράγουν, μπορεί να πάρει μονάχα την μορφή της σύγκρουσης. Και σε μία σύγκρουση, μπορεί πάντοτε να υπάρξουν και θύματα.
i 40.000 εργατικά ατυχήματα τον χρόνο με 120 νεκρούς.
ii Solomon Islands: Ethnic conflict a legacy of imperialist exploitation.
