89 χρόνια από τη Μάχη της Cable Street.
Της Νεφέλης-Μυρτώς Πανδίρη από τις Ελευθεριακές Εκδόσεις Κουρσάλ
«Άκουσα από τα μεγάφωνα να λένε: «Έρχονται στην Cable Street». Άξαφνα, σηκώθηκε ένα οδόφραγμα, κι έβαλαν καταμεσής του δρόμου ένα παλιό φορτηγό και παλιά στρωσίδια. Άνθρωποι από τα μπαλκόνια, κυρίως Ιρλανδές καθολικές γυναίκες, πετούσαν σκουπίδια στην αστυνομία. Ήμασταν όλοι ο ένας πλάι στον άλλον. Δάκρυσα όταν είδα γενειοφόρους Εβραίους και Ιρλανδούς καθολικούς λιμενεργάτες να στέκονται μαζί για να σταματήσουν τον Mosley. Όσο ζω, δε θα ξεχάσω ποτέ πως οι άνθρωποι της εργατικής τάξης μπορούν να σταθούν δίπλα, απέναντι στον ρατσισμό».
Πριν 89 χρόνια, στις 4η Οκτωβρίου του 1936 στο Ανατολικό Λονδίνο, κυρίως στην οδό Cable Street συνέβη τα εμβληματικά γεγονότα που έμειναν στην ιστορία ως «η Μάχη της Cable Street» όπου εκατοντάδες χιλιάδες αντιφασίστες από κάθε λογής εθνική και θρησκευτική προέλευση ένωσαν τις δυνάμεις του και ισοπέδωσαν όχι μόνο τις δυνάμεις του Βρετανικού Φασιστικού Κόμματος (British Union of Fascists, BUF), αλλά και μίας εξωφρενικής αστυνομικής δύναμης που με κάθε τρόπο προσπαθούσε να επιτρέψει στην παρέλαση των μελανοχιτώνων να περάσει μέσα από τις Εβραϊκές συνοικίες του Λονδίνου.
Η Μάχη της Cable Street γέννησε την παράδοση του από τα κάτω αντιφασισμού, του μαχητικού, του αντιθεσμικού, αυτού που χιλιάδες άνθρωποι από όλο τον κόσμο σήμερα πλουτίζουν με τη φωνή τους και τη δράση τους ενάντια στον ναζισμό/ φασισμό, το σιωνισμό και κάθε άλλη μορφής ιδεολογίας του θανάτου.
Δεν πέρασαν τότε,
να μην περάσουν σήμερα.
Η άνοδος της ακροδεξιάς στην Αγγλία και η δημιουργία των πρώτων αντιφασιστικών οργανώσεων
Η δεκαετία του 1930 και 1940 σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από την άνοδο του φασισμού σε διάφορα σημεία της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και η Αγγλία. Ήδη από τις αρχές του αιώνα, η ακροδεξιά ατζέντα είχε αρχίσει να εισβάλει στους κόλπους των Συντηρητικών: μια αντισοσιαλιστική και άκρως ιμπεριαλιστική Δεξιά έδειχνε να φλερτάρει έντονα με τον αντισημιτισμό και τον ρατσισμό. Παρόλα αυτά, η ακροδεξιά πτέρυγα των συντηρητικών αδυνατούσε να κρύψει τη θεμέλια βάση της, που δεν είναι άλλη από την προστασία των αστών πλουσίων ενώπιον του κινδύνου μιας γενικευμένης εξέγερσης.
Το 1923, ιδρύθηκε το πρώτο καθαρόαιμο φασιστικό κόμμα, το BF (Βρετανοί Φασίστες), από μια γυναίκα, την Rotha Lintorn Orman, γεγονός που τότε ήταν πρωτόγνωρο. Στελεχώθηκε γρήγορα από στρατιωτικούς, δούκες, βαρόνους και λοιπούς γόνους βρετανικών μεγαλοαστικών οικογενειών. Το μοναδικό του μέλημα ήταν να στηρίζει με κάθε τρόπο τις εκάστοτε κυβερνήσεις στην καταστολή των λαϊκών κινημάτων και των απεργιών. Σύντομα διαλύθηκε. Κάποια μέλη του επέστρεψαν στο κόμμα των Συντηρητικών, ενώ κάποια σχημάτισαν την «Imperial Fascist League» και τους «British National Fascists».
Το BUF, ο κύριος εκφραστής του βρετανικού φασισμού καθ’ όλη τη δεκαετία του 1930, ιδρύθηκε το 1932 από τον Oswald Mosley, καγκελάριο του δούκα του Λάνκαστερ. Μέλος του Εργατικού Κόμματος, αφότου απέτυχε να λάβει κυβερνητικό αξίωμα στην κυβέρνηση του Ramsay MacDonald (1929-1931), ο Mosley αποχώρησε για να φτιάξει το σαφώς προσωποκεντρικό «New Party», το οποίο αποτελούσε ένα περίεργο αμάλγαμα δεξιών και αριστερών ριζοσπαστών. Τα πράγματα άλλαξαν άρδην με την επίσκεψη του Mosley στην Ιταλία και τη συνάντησή του με τον Μπενίτο Μουσολίνι, ο οποίος ενσάρκωνε τότε το όραμα όλων των φασιστικών κινημάτων της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία του BUF. Οι Βρετανοί φασίστες δεν άργησαν να υιοθετήσουν τις μαύρες στολές, τον ναζιστικό χαιρετισμό, τις στρατιωτικού τύπου παρελάσεις και τον ύμνο του γερμανικού ναζιστικού κόμματος του Horst Wessel. Η δυναμική του άρχισε σταδιακά να αυξάνεται.
Ωστόσο, συνάντησε τη σθεναρή αντίσταση των αντιφασιστών οι οποίοι, από την πλευρά τους, είχαν ήδη μια εδραιωμένη παρουσία στους αγώνες από τις αρχές της δεκαετίας του 1920, έχοντας αντιληφθεί εγκαίρως τι σήμαινε για τους λαούς της Ευρώπης η κατάληψη της εξουσίας στην Ιταλία από τον Μουσολίνι. Θα λέγαμε ότι το μικρόβιο του φασισμού στη Βρετανία βρήκε το «αντίδοτό» του στα αντιφασιστικά κινήματα.
Όπως σε αρκετές περιπτώσεις στη διάρκεια του μεσοπολέμου, έτσι και στη Βρετανία, ο αντιφασισμός είχε δύο όψεις: ήταν ο μαχητικός αντιφασισμός, δημιούργημα των από τα κάτω, οργανωμένος οριζόντια, και ο «αντιφασισμός του σαλονιού», αυτός δηλαδή που ξεκινούσε και τελείωνε στα κομματικά γραφεία, όντας διαχειρίσιμος από τις ελίτ που επιζητούσαν «συνετές λύσεις» μέσω των επίσημων θεσμών και του κοινοβουλίου. Στη Βρετανία, ο δεύτερος υπήρξε προϊόν των μηχανισμών δύο κυρίως κομμάτων: του εργατικού και το κομμουνιστικού. Η ηγεσία του εργατικού κόμματος πίστευε, έως ότου η φασιστική δυσωδία μπήκε και στα δικά του γραφεία, ότι το πρόβλημα του φασισμού έπρεπε να διευθετηθεί στη βουλή. Το ΚΚ από την πλευρά του, εξυπηρετώντας τη δική του ατζέντα, υποστήριζε ότι οι «πραγματικοί φασίστες» ήταν οι «σοσιαλφασίστες» των Εργατικών. Στη Μάχη της Cable Street, τόσο οι Εργατικοί όσο και το «Εβραϊκό Συμβούλιο Αντιπροσώπων», το ανώτερο ιεραρχικά όργανο των Εβραίων της Βρετανίας που εκπροσωπούσε τις ανώτερες τάξεις της εβραϊκής κοινότητας, δεν συμμετείχαν. Απεναντίας, απέτρεπαν συστηματικά τον κόσμο από τη συμμετοχή στις διαδηλώσεις, δίνοντας έτσι λευκή επιταγή στις φασιστικές ορδές του Mosley να παρελάσουν στο «εβραιοκρατούμενο» East End του Λονδίνου. Το ΚΚ, έπειτα από ισχυρές πιέσεις που δέχτηκε από τα μέλη του, αποφάσισε να καλέσει επίσημα σε αντιφασιστική συγκέντρωση, μόλις δυο μέρες πριν την πορεία του BUF.
Οι πρώτες αντιφασιστικές οργανώσεις χρονολογούνται ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1920. Μία εξ αυτών ήταν η «Εθνική Ένωση για την Καταπολέμηση του Φασισμού», που είχε ιδρύσει η γνωστή ακτιβίστρια Ethel Carnie Holdsworth, η οποία βρισκόταν και πίσω από την έκδοση του αντιφασιστικού περιοδικού The Clear Light. Αρκετό καιρό μετά, όταν ο κίνδυνος του φασισμού είχε αρχίσει να γίνεται πλέον εμφανής, ξεκίνησαν, σε πείσμα του ΚΚ, να δημιουργούνται αντιφασιστικές συλλογικότητες. Κάποιες από αυτές ήταν η «Αντιφασιστική Ένωση» του Tyneside και οι «Red Shirts» της Οξφόρδης, για τις οποίες σήμερα δεν γνωρίζουμε πολλά. Άλλες οργανώσεις που ενσωματώθηκαν από το ΚΚ, λόγω της ισχυρής του παρουσίας στα ταξικά σωματεία, ήταν η «Διεθνής Εργατική Άμυνα της Βρετανίας», η «Άμυνα των Απόστρατων του Λονδίνου ενάντια στον Φασισμό» και το «Συμβούλιο της Αστικής Ελευθερίας», το οποίο βέβαια αντλούσε τη δύναμή του από τα, ευαισθητοποιημένα απέναντι στον φασισμό, μεσαία στρώματα της αγγλικής κοινωνίας.
Όσο αυξανόταν η δύναμη του BUF και καθώς πλήθαιναν οι επιθέσεις εναντίον μεταναστών αλλά και ακτιβιστών της αριστεράς, τόσο η ανάγκη αντιφασιστικών απαντήσεων γινόταν επιτακτικότερη. Δυο χρόνια πριν τη Μάχη της Cable Street, ένα σημαντικό περιστατικό που σημάδεψε την ιστορία του αγγλικού αντιφασιστικού κινήματος ήταν η μάχη της Olympia.
Τα γεγονότα της Olympia, 1934
Στις 7 Ιουνίου του 1934 στην Olympia (γνωστός εκθεσιακός χώρος του Λονδίνου), ο Mosley μίλησε μπροστά σε 12.000 ανθρώπους, εκ των οποίων πολλοί ήταν πολιτικοί, δημοσιογράφοι, επιχειρηματίες αλλά και διπλωμάτες. Οι αντιφασιστικές οργανώσεις, καθώς επίσης και το ΚΚ, δεν έμειναν άπραγοι. Το ΚΚ κάλεσε σε αντιφασιστική συγκέντρωση την ίδια μέρα. Δέκα χιλιάδες αντιφασίστες συγκεντρώθηκαν έξω από το Olympia και συγκρούστηκαν με την αστυνομία. Αρκετοί αντιφασίστες κατάφεραν να μπουν στον εκθεσιακό χώρο και να διακόψουν την ομιλία του Mosley. Πολλοί χτυπήθηκαν. Ανάμεσα στους αντιφασίστες που εισήλθαν στον χώρο της Olympia ήταν και ο συγγραφέας του Θαυμαστού καινούριου κόσμου, Aldοus Huxley, αλλά και η πεζογράφος Vera Brittain.
Σε δημοσίευμά της, η Daily Telegraph αναφέρθηκε στη βαρβαρότητα που επέδειξαν εκείνη την ημέρα οι μελανοχιτώνες. Η άκρατη βία απέναντι στις γυναίκες σόκαρε ακόμη και αρκετούς συντηρητικούς που είχαν παρευρεθεί εκεί για να ακούσουν τον Mosley. Τα μετέπειτα δημοσιεύματα, προερχόμενα από τον αριστερό χώρο, στηλίτευσαν τη βία του BUF, ενώ κυριάρχησε η πεποίθηση πως αυτό έχασε χιλιάδες υποστηρικτές, κυρίως από το κόμμα των συντηρητικών και την περιφέρειά του, λόγω της ακρότητάς του. Οι τελευταίοι, έδειχναν μάλλον ανεξοικείωτοι με τη χρήση της μαζικής βίας και, εν προκειμένω, με τη βία που άσκησαν οι μελανοχιτώνες το βράδυ της Olympia. Συνέπεια εκείνης της βραδιάς ήταν η διακοπή των σχέσεων του Mosley με τον Lord Rothermere -βαρόνος του τύπου της εποχής- και το διαζύγιο με τον χώρο των συντηρητικών, οι οποίοι μερικές εβδομάδες αργότερα, όταν έλαβε χώρα στη Γερμανία η «Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών», συνέδεσαν ανοιχτά τους δολοφόνους ναζί με τους Βρετανούς φασίστες.
Τα γεγονότα στην Olympia δεν ήταν παρά μια μικρή γεύση από αυτό που έμελλε να συμβεί στην Cable Street δυο χρόνια αργότερα. Πολλά είχαν αλλάξει πλέον και στο ίδιο το BUF. Με τελείως διαφορετική ατζέντα, επικεντρωμένο στο εβραϊκό ζήτημα, επηρεασμένο από τον Χίτλερ και εμποτισμένο από άκρατο αντισημιτισμό, το BUF προσπάθησε να περάσει από τη θεωρία στην πράξη, χαρακτηριστικό των περισσοτέρων φασιστικών κινημάτων του μεσοπολέμου, με πογκρόμ στις εβραϊκές γειτονιές και τα καταστήματα. Απέναντι σε αυτές τις ενέργειες, οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές έδειχναν ανησυχητική, αν και όχι απρόσμενη, επιείκεια. Για τον Mosley, οι Εβραίοι ήταν η πηγή όλων των δεινών της Βρετανίας, καθώς έφεραν το μικρόβιο του κομμουνισμού, άκρως επικίνδυνο για τη γηραιά Αλβιόνα.
Μέχρι το 1934, το BUF είχε φτάσει τα 40.000 μέλη, αριθμός που δεν ξεπεράστηκε ποτέ από κανένα φασιστικό/ακροδεξιό κόμμα στη βρετανική ιστορία. Ασφαλώς, η ολοένα αυξανόμενη δύναμή του οφειλόταν, μεταξύ άλλων, και σε μια πολύχρωμη βεντάλια χρηματοδοτήσεων, δίχως τις οποίες το φασιστικό μόρφωμα θα έμενε για πάντα στην αφάνεια. Ενδεικτικά, μόνο από τον Μουσολίνι, μεταξύ του 1934 και του 1937, το BUF έλαβε πάνω από 200.000 λίρες. Ως αποτέλεσμα, κατάφερε σύντομα να διαδώσει την προπαγάνδα του σε όλη τη Μ. Βρετανία. Την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, ο Mosley εξακολουθούσε να πιστεύει πως ο ίδιος αποτελούσε τη μοναδική λύση έναντι της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της ανεργίας που σάρωνε τις ΗΠΑ και την Ευρώπη των αρχών του 1930. Λόγω της χαρισματικής ηγετικής του μορφής και της ρητορικής του δεινότητας, μα, κυρίως, χάρη στην αντικομμουνιστική και αντιαριστερή καμπάνια που διεξήγαγε, μέρος του βρετανικού κεφαλαίου και της αστικής αριστοκρατίας άρχισε να προσεγγίζει το φασιστικό μόρφωμα. Ο William Morris, πρόεδρος της αυτοκινητοβιομηχανίας Morris Motors, ανήκε στους υποστηρικτές του, όπως επίσης και η εφημερίδα Daily Mail, η οποία σε αρκετά δημοσιεύματά της αποθέωνε τους Άγγλους φασίστες. Από την πλευρά της αριστοκρατίας, συναντούμε το όνομα του Δούκα του Ουέλινγκτον και των Μαρκησίων του Carisbrooke, του Londonderry και του Lothian.
Μέχρι το 1934, το BUF είχε ήδη αποκτήσει οργανωμένα μέλη στο Μπέρμιγχαμ, το Σάσεξ, το Νιούκασλ, την Ουαλία και τη Β. Ιρλανδία, ενώ συνέχιζε να ιδρύει παραρτήματα και πυρήνες σε πανεπιστήμια, αλλά και ομάδες γυναικών. Όλα έδειχναν ότι, σύντομα, θα ήταν σε θέση να διεκδικήσει ακόμη και την εξουσία στη Βρετανία.
Παρόλα αυτά, η επιρροή του Χίτλερ στον Mosley, που οδήγησε στη μετονομασία του κόμματος σε «British Union of Fascists and National Socialists» (1936), οδήγησε στη μετατόπιση από έναν ιδιότυπο εθνολαϊκισμό στον ρατσισμό και τον άκρατο αντισημιτισμό, ο οποίος δεν έδειχνε να ενδιαφέρει τη δυνάμει πολιτική πελατεία του BUF. Οι ιδεοληψίες του Mosley, η αδυναμία του να αντιληφθεί τη συγκυρία και να παίξει με όρους real politik, αποτέλεσαν την ταφόπλακα του φασιστικού κινήματος της Βρετανίας. Η εμμονή του με τους Εβραίους, αποτέλεσμα της επιρροής του γερμανικού ναζισμού, αλλά και της πεποίθησης ότι οι Εβραίοι εργοδότες είναι οι χειρότεροι της Βρετανίας, συμπυκνώθηκε σε μια σειρά επιθέσεων στο East End με αποκορύφωμα τη Μάχη της Cable Street, όπου το εβραϊκό στοιχείο του Λονδίνου συμμετείχε ενεργά.
Ο Εβραϊκός πληθυσμός του Λονδίνου
Στη Μάχη της Cable Street, αρκετοί Εβραίοι, ορισμένοι εκ των οποίων είχαν εγγραφεί προηγουμένως στους τοπικούς πυρήνες του ΚΚ, έδωσαν το παρόν. Άλλοι, όπως το «Εβραϊκό Λαϊκό Συμβούλιο», κατάφεραν να μαζέψουν 100.000 υπογραφές μέσα σε 48 ώρες για τη ματαίωση της πορείας του BUF.
Ο αναρχικός συγγραφέας John Henry Mackay, γράφοντας για τους κατοίκους του East End, κάνει λόγο για επιβίωση στο «βασίλειο της πείνας». Δίχως να μπορούμε να μιλήσουμε για ταξική ομοιογένεια, η πλειονότητα των Εβραίων του ανατολικού Λονδίνου άνηκε στο προλεταριάτο. Αυτοί ενσωματώθηκαν σύντομα στην αγγλική εργατική τάξη, αφήνοντας στην άκρη την ιδιαίτερή τους ταυτότητα, επιλέγοντας ως ενοποιητική βάση την τάξη και όχι τη θρησκεία. Πολύ γρήγορα συσπειρώθηκαν σε ταξικά σωματεία, στο εργατικό ή το κομμουνιστικό κόμμα, ενώ δημιούργησαν και αυτόνομες οργανώσεις, κυρίως αντιφασιστικές. Από τις πιο σημαντικές ήταν το «Εβραϊκό Συμβούλιο κατά του Φασισμού και του Αντισημιτισμού». Ασφαλώς, δεν ήταν μόνο το BUF που απειλούσε την εβραϊκή κοινότητα του East End. Το ξενοφοβικό κλίμα που έδινε τροφή στον αντισημιτισμό ήταν δημιούργημα μιας ολόκληρης σειράς διακρίσεων, νομικά θεσμοθετημένων από το ίδιο το βρετανικό κράτος σχετικά με τις κοινωνικές παροχές, την εκπαίδευση, την εργασία, αλλά και άλλους τομείς της δημόσιας ζωής, διακρίσεις οι οποίες στοχοποιούσαν, ως επί το πλείστον, τους Εβραίους. Περί τα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι Εβραίοι εργάτες του East End θεωρούνταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
Τα ρατσιστικά ιδεολογήματα παρεισέφρησαν και στο εσωτερικό της εργατικής τάξης, αλλά δημιουργήθηκαν και συντηρήθηκαν από το κράτος και το κεφάλαιο, που πάντοτε επιχειρούσε και εξακολουθεί να δημιουργεί τέτοιου είδους διαχωρισμούς και διαιρέσεις. Είναι γεγονός ότι η εβραϊκή εργατική τάξη του ανατολικού Λονδίνου δεν θα κατάφερνε να αναπτύξει ιδιαίτερα φιλικές σχέσεις με τους Ιρλανδούς του East End, καθώς οι τελευταίοι, βαθιά θρησκευόμενοι, έβλεπαν καχύποπτα την ολοένα μεγαλύτερη ενδυνάμωση του αθεϊστικού ΚΚ της Βρετανίας. Καθ’ όλη τη δεκαετία του 1920, σημειώθηκαν ουκ ολίγα περιστατικά βίαιων διενέξεων μεταξύ Εβραίων και Ιρλανδών. Ο αντισημιτισμός διογκώθηκε προς τα μέσα της δεκαετίας του 1930, με συνεχείς επιθέσεις μελανοχιτώνων του BUF, δολοφονικές απειλές και διαρκή στοχοποίηση Εβραίων αγωνιστών.
Οι καταγγελίες κατά των αστυνομικών αρχών για επιείκεια απέναντι στις φασιστικές επιθέσεις δεν ήταν αίολες: όντως, τα «όργανα της τάξης» φαίνεται να είχαν διαλέξει πλευρά – όπως σήμερα, όπως πάντα.
Η απάντηση στον αντισημιτισμό και στους φασίστες του BUF, ενόψει της παρέλασης στο East End, δόθηκε απ’ όλες, σχεδόν, τις πολιτικές δυνάμεις της κοινότητας, με τις πιο ριζοσπαστικές να έχουν τον τελευταίο λόγο στην απόκρουση των μελανοχιτώνων. Οι τελευταίες, είτε οργανώθηκαν σε ταξικά σωματεία είτε δημιούργησαν αναρχικές ομάδες, είτε συνασπίστηκαν γύρω από το ΚΚ, δίχως όμως να ενσωματωθούν, πιέζοντας άμεσα τη γραφειοκρατία του να υιοθετήσει πιο μαχητική στάση απέναντι στους φασίστες. Ο Basil Henriques, ένα από τα στελέχη του μεγαλύτερου συλλόγου της εβραϊκής νεολαίας δήλωσε ως προς τη συσπείρωση γύρω από το ΚΚ: «Δεν είμαστε κομμουνιστές, είμαστε όμως αντιφασίστες, οπότε τι άλλο να κάνουμε;». Και είναι αλήθεια ότι, στα μάτια πολλών Εβραίων, το ΚΚ αποτελούσε τη μόνη ικανή δύναμη για να υπερασπιστεί το συμφέρον της κοινότητας.
Στη Μάχη της Cable Street, η εβραϊκή κοινότητα έμοιαζε διχασμένη. Η Jewish Chronicle, η μεγαλύτερη ίσως εφημερίδα της εποχής, καλούσε τους Εβραίους να απέχουν από τις διαδηλώσεις. Το ίδιο και το «Συμβούλιο των Εβραίων Αντιπροσώπων». Από την άλλη, οι Εβραίοι της επιρροής του ΚΚ καλούσαν στις αντιφασιστικές συγκεντρώσεις της ημέρας. Το ίδιο και οι αντιφασιστικές οργανώσεις που είχαν γεννηθεί στα σπλάχνα των σωματείων, όπως αυτού των πωλητών εμπορικών καταστημάτων. Πίσω από τα οδοφράγματα, στις συγκρούσεις της 4ης Οκτώβρη, οι Εβραίοι έδωσαν το παρόν μαζί με χιλιάδες άλλους. Ήταν εκεί, όχι μόνον για να υπερασπιστούν τους ίδιους, αλλά και όσους θα μπορούσαν να αποτελέσουν δυνάμει στόχους του βρετανικού φασισμού.
Η Μάχη της Cable Street, 1936
Στις 26 Σεπτέμβρη ανακοινώθηκε ότι οι φασίστες σκοπεύουν να κάνουν μαζική παρέλαση μέσα στο, κατά κύριο λόγο, εβραϊκό Stepney. «Η πρόθεση του Mosley ήταν οι φάλαγγες της BUF απ’ όλη τη χώρα να συγκεντρωθούν στη Royal Mint Street κοντά στην Tower Bridge. Εκεί, αφού θα επιθεωρούνταν από τον ίδιο, θα χωρίζονταν σε τρία τμήματα, τα οποία θα παρήλαυναν προς τις συγκεντρώσεις στο Shoreditch, στο Limehouse και στο Bow και, τελικά, θα κατευθύνονταν προς το Bethal Green. […]
Η ακριβής πορεία του Mosley δεν ήταν γνωστή και οι αντιφασίστες καθόρισαν τέσσερα σημεία συγκέντρωσης: τη Leman Street, τη Gardiners Corner (Aldgate), την Cable Street και την St. George’s Street (το σημερινό Highway). Μόλις ομάδες φασιστών άρχισαν να προσεγγίζουν την περιοχή, ξέσπασαν οι μάχες.
Ωστόσο, η κύρια μάχη έγινε ανάμεσα στους αντιφασίστες και τους έξι χιλιάδες μπάτσους, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του έφιππου τμήματος, το καθήκον των οποίων ήταν να καθαρίσουν τους δρόμους από τους αντιφασίστες ώστε να περάσει ο Mosley. Οι μπάτσοι έκαναν συντονισμένες εφόδους με κλομπ και ασπίδες ώστε να καθαρίσουν την περιοχή από τη Leman Street ως τη Gardiners Corner, απ’ όπου ο εμπορικός δρόμος οδηγούσε στην καρδιά του Stepney. Αλλά στη Gardiners Corner συνάντησαν ένα απρόοπτο εμπόδιο – ένα τραμ, ένα από τα τέσσερα που είχαν ακινητοποιήσει οι αντιφασίστες οδηγοί τους. Αυτό το οδόφραγμα και ο τεράστιος αριθμός των διαδηλωτών έκαναν εκείνη τη διαδρομή απροσπέλαστη.
Ένας αυτόπτης μάρτυρας παρομοίασε τη σκηνή με το στάδιο Wembley τη μέρα του τελικού του κυπέλλου, με το τεράστιο πλήθος να ζητωκραυγάζει και να τραγουδά. Η εφημερίδα News Chronicle έκανε λόγο για 310.000 διαδηλωτές αλλά κάποιοι παρατηρητές τοποθετούν τον αριθμό πάνω από μισό εκατομμύριο.
Προς τα νότια, η St. George Street δεν φαινόταν ελκυστική επιλογή για τους φασίστες. Όπου δεν περιτριγυριζόταν από αποθήκες, περνούσε μέσα από το καθολικό Wapping αντί για το εβραϊκό Stepney και, έτσι, η προσοχή τους στράφηκε στην εναπομείνασα διαθέσιμη διαδρομή – την Cable Street.
Σύμφωνα με το προσυμφωνημένο σχέδιο, είχε ανατραπεί ένα φορτηγό, ώστε να σχηματιστεί ένα οδόφραγμα, χρησιμοποιώντας υλικά από ένα γιαπί. Στην επακόλουθη μάχη, πετάχτηκαν στους μπάτσους φρούτα, μπουκάλια και τα περιεχόμενα των δοχείων νυκτός από τα ψηλά παράθυρα των σπιτιών, καθώς αυτοί επιτίθονταν επανειλημμένα, χτυπώντας με κλομπ και ασπίδες. Οι μπάτσοι απομάκρυναν το οδόφραγμα μόνο για να συναντήσουν περισσότερα μπλόκα και να αναγκαστούν να οπισθοχωρήσουν από τις αντεπιθέσεις των αντιφασιστών.
Ενόσω οι μπάτσοι προχωρούσαν προς τα μπρος, οι τραυματισμοί και οι συλλήψεις σωρεύονταν και, τελικά, ο Επίτροπος της Μητροπολιτικής Αστυνομίας Sir Philip Game διέταξε τον Mosley να ακυρώσει την παρέλαση. Οι τρεις χιλιάδες μελανοχίτωνες έκαναν μεταβολή και προήλασαν μέσα απ’ τους έρημους δρόμους της πόλης του Λονδίνου, για να διαλυθούν στις όχθες του Τάμεση. O Mosley, βράζοντας από θυμό, προέβη σε μια δήλωση για την «παράδοση» της Βρετανικής Κυβέρνησης στον «κόκκινο τρόμο». Στο East End του Λονδίνου, οι πανηγυρισμοί των αντιφασιστών κράτησαν όλη νύχτα.»1
Μετά τη νίκη της Cable Street, το κίνημα του Mosley έδειξε σημάδια υποχώρησης, όχι όμως και οριστικής ήττας. Φασίστες επανεμφανίζονταν συχνά πυκνά στο East End για να τρέπονται κάθε φορά σε φυγή από τους αντιφασίστες αγωνιστές. Το 1940, το βρετανικό κράτος συνέλαβε και φυλάκισε χωρίς δίκη πάνω από 700 μέλη του BUF, κρίνοντάς τους επικίνδυνους για την «εθνική ασφάλεια» ως γερμανόφιλους, τόσο εξαιτίας της φιλίας του Mosley με τον Χίτλερ όσο και λόγω της υιοθέτησης της ναζιστικής ιδεολογίας. Για το αγγλικό κεφάλαιο, οι φασίστες ήταν πλέον αχρείαστοι. Για το αγγλικό κράτος και την εθνική ασφάλεια, από την κήρυξη του πολέμου κι έπειτα, ήταν προδότες, και σε αυτή την ιστορική συγκυρία, συνιστούσαν ξεκάθαρη απειλή. Η διαχείριση του φασιστικού φαινομένου από την κυρίαρχη εξουσία έδειχνε να είναι αποτελεσματική.
Δεν ήταν, όμως, η καταστολή που καθόρισε την οριστική ήττα του Mosley. Ήταν ο ίδιος ο βρετανικός λαός και οι χιλιάδες αντιφασίστες που φώναξαν στην Cable Street «Δε θα περάσει!». Δίχως τυμπανοκρουσίες και παρασκηνιακές διαβουλεύσεις, το αντιφασιστικό κίνημα στη Βρετανία έχτισε, με τα δικά του μέσα και «από τα κάτω», μια παράδοση πάνω στην οποία στηρίχτηκαν ολόκληρες γενιές αντιφασιστών, οι οποίες κλήθηκαν και θα συνεχίσουν να καλούνται μέχρι την πλήρη ανατροπή της μήτρας που γεννά τον φασισμό -δηλαδή του καπιταλισμού- να του δίνουν κάθε φορά την απάντηση που του αξίζει.
Στον δρόμο, όχι στα σαλόνια.
* Για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης της μάχης, έχει δημιουργηθεί το «The cable Street Group». Η μετάφραση της δουλειάς της ομάδας για τη μάχη έχει μεταφραστεί από τις Ελευθεριακές Εκδόσεις Κουρσάλ, εμπλουτισμένη με επιπλέον αρχείο φωτογραφιών που συγκεντρώθηκε από αυτές.
1. The cable Street Group, Η Μάχη της Cable Street, Ελευθεριακές Εκδόσεις Κουρσάλ, σ. 35 – 37
2. Περίφημη φράση του Robert Nivelle στη μάχη του Verdun κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η οποία χρησιμοποιήθηκε κατά τον Ισπανικό εμφύλιο ενάντια στις φασιστικές δυνάμεις του Φράνκο, γινόμενη έτσι το εμβληματικό σύνθημα του αντιφασισμού διεθνώς.
