Η χαμένη φυλή του ISIS
“Γι’ αυτό, σπεύσατε ω Μουσουλμάνοι στο Κράτος σας. Ναι, είναι το δικό σας Κράτος. Σπεύσατε, διότι η Συρία δεν είναι για του Σύριους και το Ιράκ δεν είναι για τους Ιρακινούς. Το Κράτος είναι ένα Κράτος για όλους τους Μουσουλμάνους. Η γη είναι για τους Μουσουλμάνους, όλους τους Μουσουλμάνους. Ω εσείς απανταχού Μουσουλμάνοι, όποιος είναι ικανός να πραγματοποιήσει την hijrah (μετανάστευση) στο Ισλαμικό Κράτος, ας το πράξει, διότι η hijrah στη γη του Ισλάμ είναι υποχρεωτική”.
Abu Bakr al-Baghdadii
Στο διάστημα ανάμεσα στο 2014 και το 2025 στο συριακό Κουρδιστάν εξελίχτηκε το πιο ενδιαφέρον κοινωνικό πείραμα της ιστορικής περιόδου που διανύουμε. Εμπνευσμένοι από την απομάκρυνση του Abdullah Ochalan από τον μαρξισμό-λενινισμό και την μεταστροφή του προς μια ελευθεριακή κοσμοθεωρία, οι Κούρδοι εκμεταλλεύτηκαν την κατάρρευση του μπααθικού καθεστώτος για να οικοδομήσουν μια εναλλακτική κοινωνία στα εδάφη που έχουν υπό τον έλεγχο τους. Μια κοινωνία βασισμένη στην οικολογία, την αποκέντρωση της εξουσίας και την συλλογική αυτοθέσμιση της κοινότητας σε μαζική κοινωνική κλίμακα. Ωστόσο, η ουτοπία της Ροζαβά είχε και την αθέατη, σκοτεινή πλευρά της. Την ώρα που οι Κούρδοι προσπαθούσαν να συγκροτήσουν βήμα προς βήμα την ορθολογική, αμεσοδημοκρατική τους κοινωνία, παράλληλα το Κουρδιστάν είχε μετατραπεί σε μια απέραντη φυλακή. Οι μαχητές του YPG/YPJ είχαν αναλάβει τον ρόλο του δεσμοφύλακα ενός ολόκληρου λαού, που ξαφνικά είχε μείνει χωρίς πατρίδα. Μιας ορφανής κι εξόριστης μάζας ηττημένων, μολυσμένων με την έντονα μεταδοτική νόσο του εξτρεμισμού, που κανείς δεν ενδιαφερόταν να τους αναζητήσει ή να τους αποκαταστήσει κοινωνικά. Μιλάμε φυσικά για την χαμένη φυλή του ISIS, τους απάτριδες ηττημένους του Ισλαμικού Κράτους. Άνθρωποι που ταξίδεψαν απ’ όλο τον κόσμο προς έναν προορισμό που υπήρχε μονάχα στη φαντασία τους, την γη της Ummah, προτού ακόμα αυτή αναδυθεί ως κρατική οντότητα με μια εδραιωμένη επικράτεια. Μοναδικά τους όπλα η αταλάντευτη πίστη, ο αμείλικτος φανατισμός και, φυσικά, οι ευγενικές χορηγείες σε όπλα και χρήματα των αντιδραστικών μοναρχιών του Κόλπου. Αυτή η ράτσα των “αληθινών μουσουλμάνων” της διασποράς, ήταν έτοιμη να διαπράξει κάθε θηριωδία και να χρησιμοποιήσει μια άνευ προηγουμένου σκληρότητα προκειμένου να διαδώσει τον “λόγο του Θεού” και να “εξαγνίσει” τον κόσμο. Ήταν μια προσεκτικά υπολογισμένη βαρβαρότητα, το θεαματικό προϊόν νηφάλιου στρατηγικού στοχασμού, σχεδιασμένη για να μεγιστοποιήσει τον ψυχολογικό αντίκτυπο της μέσω των social media. Αν ψάξουμε να βρούμε κάτι αντίστοιχο στη νεότερη ιστορία του κόσμου, το μυαλό μας σίγουρα θα πάει στο άλλο “παγκόσμιο προσκύνημα” μιας “διασποράς” χωρίς Κράτος. Μιλάμε φυσικά για την μετανάστευση των Εβραίων στην Παλαιστίνη, την επιστροφή που οργάνωσε το διεθνές σιωνιστικό κίνημα, προς μια πατρίδα που δεν υπήρξε ποτέ.ii Όπως ο Εβραϊκός σιωνισμός, έτσι και ο “μουσουλμανικός σιωνισμός” του ISIS, διάλεξε τον αδιάκοπο πόλεμο σαν την ενδεδειγμένη μέθοδο για να εκπληρώσει τους διακηρυγμένους στόχους του. Όπως οι σιωνιστές, οι μουτζαχεντίν καλλιέργησαν τον μύθο ότι είναι άτρωτοι στην μάχη, ενώ είχαν αναγάγει την ικανότητα να εκφοβίζουν τους αντιπάλους τους σε ζωτικό στοιχείο του ιμπεριαλισμού τους.iii Η μαζική, διάχυτη βία τους, εξάγνισε τη γη απ’ τους αλλόθρησκους, τους “σχισματικούς” και τους αποστάτες, όπως οι Σιωνιστές “εκκαθάρισαν” τους αυτόχθονες μέσα από σφαγές και τον μαζικό εκτοπισμό τους κι εκκένωσαν τη γη, δημιουργώντας ζωτικό χώρο για τους μετανάστες που συνέχισαν να εισρέουν. Στη Γάζα η γενικευμένη σφαγή αμάχων που προκάλεσε η “κοσμική” βία των Σιωνιστών δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από την χιλιαστική βία των θρησκευτικών ζηλωτών του ISIS και φανέρωσε την κοινή συνισταμένη. Το ανομολόγητο όραμα που ενώνει τα δύο φαινομενικά αντίθετα προτάγματα: την γενοκτονία.
Ωστόσο, αντίθετα από τις υπόγειους πολιτικούς ελιγμούς και τις απροκάλυπτες ταξικές συμμαχίες που σύναψαν οι σιωνιστές με τους ισχυρούς αυτού του κόσμου, η “διεθνής των εκλεκτών του θεού” κάποτε αισθάνθηκε αρκετά δυνατή για να κηρύξει τον πόλεμο σε ολόκληρη την οικουμένη. Οι δυτικοί προστάτες εγκατέλειψαν τους αχάριστους και επιρρεπείς στην μεγαλομανία μουτζαχεντίν, ειδικά μετά τις επιθέσεις των τελευταίων στο Παρίσι και στην Ιστανμπούλ, ενώ οι ορκισμένοι εχθροί τους (Μπααθιστές, Σιίτες σε Ιράκ και Λίβανο, Ρωσία) κήρυξαν πανστρατιά για να τους αφανίσουν απ’ το πρόσωπο της γης. Βλέπουμε εδώ άλλο ένα κοινό στοιχείο με τον Σιωνισμό: την αυτοεκπληρούμενη προφητεία πως η μάχη που ενδεχομένως θα χαθεί, θα είναι πάντα η τελευταία. Ίσως γι’ αυτό το ISIS δεν διακινδύνευσε ποτέ να ρίξει ούτε μια ομοβροντία προς την κατεύθυνση του ισραηλινού στρατού κατοχής του Γκολάν, παρ’ όλο που το Ισλαμικό Κράτος είχε για αρκετά χρόνια επιβάλλει την κατοχή του στις επαρχίες που συνορεύουν με τα κατεχόμενα υψίπεδα (μιλάω για το διάστημα 2013-2018).iv
Όπως και να ‘χει, το Ισλαμικό Κράτος δεν μπόρεσε να προβάλλει ουσιαστική αντίσταση στις ταυτόχρονες επιθέσεις που δεχόταν από τέσσερις διαφορετικές κατευθύνσεις. Στα δυτικά, η Χεζμπολά αρχικά απώθησε τους μαχητές του ISIS από τις συνοριακές πόλεις της οροσειράς του Αντι-Λιβάνου, τις οποίες χρησιμοποιούσαν ως βάσεις για να εξαπολύουν επιθέσεις ενάντια στους “takfiri” σιίτες της κοιλάδας Μπαλμπεεκ.v Στα νότια, ο κυβερνητικός στρατός άρχισε ξανά να προελαύνει με τη βοήθεια της Wagner και της ρωσικής αεροπορίας, ενώ στα βόρεια οι Κούρδοι βρίσκονταν πάντοτε μια ανάσα από την αυτοσχέδια πρωτεύουσα του Χαλιφάτου Αλ-Ράκκα. Τέλος στα ανατολικά, στο έδαφος του Ιράκ, ο δολοφονημένος πλέον στρατηγός Σολεϊμάνι είχε κατορθώσει να μετατρέψει ένα συνονθύλευμα σιιτικών πολιτοφυλακών που η κάθε μία μαχόταν για τον εαυτό της, σε μια καλοκουρδισμένη πολεμική μηχανή, τις “Kataib Hezbollah”. Υπό ενιαία διοίκηση πλέον, η Σιίτες μπόρεσαν σιγά , σιγά να διώξουν τους ισλαμιστές απ’ το Νταχούκ και την Μοσούλη. Παρά τους ποταμούς αίματος που είχαν προσφέρει σαν θυσία στον θεό τους, οι γενειοφόροι μαχητές άρχισαν να υποχωρούν διαρκώς σε όλα τα μέτωπα. Η “εύνοια του Θεού”, που τους είχε επιτρέψει να κυριεύσουν την Μοσούλη χωρίς καλά, καλά να ρίξουν ούτε μία τουφεκιά, που έκανε τον ιρακινό στρατό να εξαϋλώνεται μπροστά στα μαύρα λάβαρα τους, φαίνεται ότι τώρα πια τους είχε εγκαταλείψει.vi Οι μουτζαχεντίν εγκατέλειψαν τις πόλεις. Μαζί με τις οικογένειες τους κατέφυγαν όλο και πιο βαθιά στα εδάφη που ήλεγχε το Χαλιφάτο, μεταπηδούσαν από το ένα χωριό της ερήμου στο άλλο, μέχρι που μετατράπηκαν σε έναν ρακένδυτο λαό περιπλανώμενων και κατατρεγμένων. Λέω λαός και όχι στρατός γιατί είχαν μαζί τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Όταν τελικά κυκλώθηκαν από παντού και δεν είχαν πια που αλλού να υποχωρήσουν, έπεσαν στα χέρια των αντιπάλων τους.
Στους Κούρδους ανατέθηκε το άχαρο καθήκον να φυλακίσουν μαζικά αυτόν τον λαό χωρίς πατρίδα. Το αυτόνομο Κουρδιστάν μετατράπηκε σε αποθήκη ψυχών, όπου ένας ολόκληρος πληθυσμός ρίχτηκε στα παλιά κάτεργα του καθεστώτος, αλλά και σε προχειροφτιαγμένα στρατόπεδα συγκέντρωσης, για να παραμείνει εκεί περιφρονημένος και ξεχασμένος απ’ την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Οι αιχμάλωτοι δεν είχαν να ελπίζουν σε τίποτα. Καμιά νομική διαδικασία δεν μπήκε σε κίνηση για να διαπιστωθεί η ενοχή, ή η αθωότητα των φυλακισμένων. Κανένας φυλακισμένος και καμία από τις έγκλειστες οικογένειες δεν εξέτιε κάποια ποινή με καθορισμένη ημ/νια έναρξης και λήξης. Καμία τρίτη χώρα δεν ενδιαφέρθηκε για την τύχη τους, παρά το γεγονός ότι ο πληθυσμός του Ισλαμικού Κράτους περιλάμβανε μια πανσπερμία διαφορετικών λαών κι εθνοτήτων. Οι ισλαμιστές απλώς αφέθηκαν πίσω απ’ τα καγκελα για να σαπίσουν. Το αμερικανικό Πεντάγωνο παρείχε το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης για την μισθοδοσία των Κούρδων φρουρών, ενώ ΟΗΕ είχε αναπτύξει έναν μηχανισμό για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και στοιχειωδών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, κυρίως στο αχανές στρατόπεδο Al-Hol, όπου περισσότεροι από 30.000 τζιχαντιστές ζούσαν έγκλειστοι μαζί με τις οικογένειες τους. Εκεί, είχε στηθεί μια τεράστια παραγκούπολη όπου χιλιάδες οικογένειες προσπαθούσαν να επιβιώσουν μέσα σε άθλιες συνθήκες. Όσοι επισκέφτηκαν το στρατόπεδο έχουν να λένε για την μυρωδιά από κάτουρο και ακαθαρσίες που πλημμύριζε κάθε γωνιά της ανοικτής φυλακής. Τα μονίμως λασπωμένα δρομάκια και τα χιλιομπαλωμένα με μονωτική ταινία αντίσκηνα των Ηνωμένων Εθνών.vii Η ανθρωπότητα είχε αποστρέψει οριστικά το βλέμμα της απ’ το μαρτύριο αυτών των παριών, αφού κι εκείνοι είχαν δείξει επανειλημμένα ότι δεν λογάριαζαν κανέναν ηθικό κανόνα και κανέναν νόμο του πολιτισμένου κόσμου, πλην της δικής τους ερμηνείας του ιερού βιβλίου του Ισλάμ.
Ωστόσο, οι αντίπαλοι τους είχαν διαπράξει ένα μεγάλο σφάλμα. Δεν διασκόρπισαν τους κρατούμενους σε διαφορετικές φυλακές. Τους καταχώνιασαν σε κελιά ασφυκτικά γεμάτα κι επέτρεψαν οι κρατούμενοι να έχουν ανεμπόδιστη επικοινωνία και καθημερινή επαφή μεταξύ τους. Ειδικά στα ανοιχτά στρατόπεδα, στο Al-Hol και στο Al-Roj, οι φρουροί ενδιαφέρονταν κυρίως για την φύλαξη της περίφραξης και την αποτροπή των αποδράσεων. Πολύ λίγο ασχολήθηκαν με το τί γινόταν μέσα στο στρατόπεδο, για το πώς ρύθμιζαν την καθημερινή τους ζωή οι κρατούμενοι. Με άλλα λόγια, κυρίως στα στρατόπεδα το Ισλαμικό Κράτος συνέχισε να υπάρχει κάτω απ’ την μύτη των φρουρών και της διοίκησης του στρατοπέδου. Οι εσωτερικές ιεραρχίες του διατηρήθηκαν ανέπαφες, ενώ στα στρατόπεδα εξακολούθησαν να λειτουργούν τα ισλαμικά δικαστήρια του ISIS για την απονομή της δικαιοσύνης. Σε ολόκληρο το στρατόπεδο Al-Hol περιπολούσε μια “αστυνομία ηθών” αποτελούμενη εξολοκλήρου από γυναίκες, που εφάρμοζε με φανατισμό την νικάμπ σε όλους τους δημόσιους χώρους. Φυσικά, κάθε επαφή ή συνεργασία με τις Κουρδικές αρχές απαγορευόταν αυστηρά και τιμωρούνταν με εκτέλεση, όπως μαρτυρούν τα δεκάδες πτώματα που κάθε τόσο ξεπηδούσαν στην μία ή την άλλη απομακρυσμένη γωνιά του στρατοπέδου. Ο σκληρός πυρήνας όλου αυτού του συστήματος, ήταν μια ξεχωριστή περιοχή του στρατοπέδου, όπου ζούσαν συγκεντρωμένοι με τις σκηνές τους κοντά, κοντά οι περίπου 6.000 Ευρωπαίοι του στρατοπέδου Al-Hol. Εμιγκρέδες που είχαν πραγματοποιήσει την hijrah, που είχαν σκίσει τα διαβατήρια τους όπως απαιτούσε το συμβολικό τελετουργικό της μύησης στον ISIS και τώρα δεν μπορούσαν να γυρίσουν πίσω, ακόμα κι αν το ήθελαν. Λέγεται ότι μια γυναίκα που ζούσε στα κομμάτια του στρατοπέδου όπου κατοικούσαν οι Σύριοι ή οι Ιρακινοί μπορούσε κάποια στιγμή να υιοθετήσει μια περιβολή λιγότερο αυστηρή από την νικάμπ εφόσον το επιθυμούσε. Αν όμως επιχειρούσε κάτι τέτοιο στους δρόμους του “ευρωπαϊκού διαμερίσματος” δεν θα άντεχε ούτε πέντε λεπτά χωρίς να δεχτεί κάποια επίθεση για την αναξιοπρεπή εμφάνιση της.
Τότε ήταν που έφτασαν οι μαχητές του Αλ-Τζολάνι έξω απ’ τα τείχη του al-Hol. Οι Κούρδοι είχαν τραπεί σε φυγή μπροστά στην κεραυνοβόλα επίθεση που είχε εξαπολύσει ο εκπαιδευμένος απ’ την Τουρκία “νέος συριακός στρατός”, ενώ τα προωθημένα αραβικά τμήματα των SDF είχαν λιποτακτήσει μαζικά και συμμάχησαν με τους κυβερνητικούς. Με τον δείκτη του χεριού τους υψωμένο στον αέρα, με ριπές απ’ τα Καλάσνικοφ και τη γνωστή πολεμική κραυγή “Αλλαχού Άκμπαρ”, η αναβαπτισμένη Αλ-Κάιντα της Συρίας ανήγγειλε την επικείμενη απελευθέρωση σε όσους έτρεξαν να τους προϋπαντήσουν. Φυσικά, κατά τη διάρκεια του πολέμου το μέτωπο Αλ-Νούσρα είχε εμπλακεί στον δικό του ξεχωριστό ισλαμιστικό εμφύλιο με τους οπαδούς του Ισλαμικού Κράτους που είχαν αποσχιστεί από την μητρική οργάνωση της Αλ-Κάιντα. Η Αλ-Κάιντα είχε ισχυριστεί ότι οι μέθοδοι που εφάρμοζε το Ισλαμικό Κράτος ήταν υπερβολικά ακραίες και αντίθετες προς την ισλαμική ορθοδοξία. Πολλοί αναλυτές είχαν για τον λόγο αυτό καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ανάμεσα στο Ισλαμικό Κράτος και την Αλ-Κάιντα υπήρχαν πραγματικές και αγεφύρωτες ιδεολογικές διαφορές, οι οποίες βρίσκονταν στη ρίζα της διαμάχης που τελικά εξελίχτηκε σε μια ανοικτή στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ τους. Στην πραγματικότητα, το Ισλαμικό Κράτος είχε υιοθετήσει πλήρως το αναθεωρητικό μοντέλο τζιχαντισμού του Νούσρα και μοιραζόταν μαζί του ακριβώς τον ίδιο ακραίο θρησκευτικό και κοινωνικό σεχταρισμό.viii
Η διαφωνία ανάμεσα στις δύο οργανώσεις αφορούσε περισσότερο το πεδίο της τακτικής. Η πολιτική στρατηγική που είχε καταστρώσει το Νούσρα, έβλεπε την επανάσταση και την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ σαν μια υπόθεση που ξεκινούσε απ’ τα πάνω, από την εξασφάλιση της υποστήριξης ισχυρών κρατικών παραγόντων, για να καταλήξει στην αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στην ίδια τη Συρία. Από αυτή την άποψη, η άμεση κήρυξη του Χαλιφάτου ισοδυναμούσε με γεωπολιτική αυτοκτονία, αφού θα αποξένωνε τους πολύτιμους συμμάχους της οργάνωσης στις μοναρχίες του Κόλπου, αλλά και την νεο-οθωμανική Τουρκία, που τείνει να έχει τη δική της αντίληψη για το ποιός θα πρέπει να αποκαλείται δικαιωματικά ο ανώτατος ηγέτης των απανταχού μουσουλμάνων. Από την άλλη, οι ιδεολόγοι του Ισλαμικού Κράτους, με πρώτο και καλυτερο τον αλ-Μπαγκντάντι, υιοθέτησαν μια στρατηγική από κάτω προς τα πάνω. Ήταν πεισμένοι ότι μονάχα η ανακήρυξη του Χαλιφάτου ήταν ικανή να λειτουργήσει ως πόλος έλξης για τους ριζοσπάστες απ’ όλο τον κόσμο και να δώσει καινούρια πνοή στην Τζιχάντ εναντίον του καθεστώτος. Έτσι, στο αγγλόφωνο περιοδικό που εξέδιδε στο διαδίκτυο, το τμήμα προπαγάνδας του Ι.Κ. υπενθύμιζε σε αυστηρό τόνο στους αναγνώστες του ότι αποτελούσε θρησκευτικό καθήκον για κάθε μουσουλμάνο η μετανάστευση στο κράτος όπου υπέρτατος νόμος ήταν η Σαρία. Αυτοί όφειλαν να συνεισφέρουν με ότι εξειδικευμένες γνώσεις είχε ο καθένας στην οικοδόμηση μιας ισχυρής ισλαμικής πολιτείας. Σε πρώτη ζήτηση ήταν οι ειδικότητες των μηχανικών, των ιατρών, των αρχιτεκτόνων, των χημικών, των ανθρώπων με διοικητική εμπειρία, αλλά και των μουσουλμάνων νομομαθών που ήταν σε θέση να υπηρετήσουν άμεσα στα θρησκευτικά δικαστήρια που είχε στήσει το Ισλαμικό Κράτος σε όλη την επικράτεια.ix Η ιστορία προς στιγμή φάνηκε ότι θα δικαιώσει τη στρατηγική αντίληψη του Μπαγκντάντι, ωστόσο ο Τζολάνι είναι αυτός που κάθεται σήμερα στον προεδρικό θώκο της νέας ισλαμικής Συρίας.
Με δεδομένα όλα τα παραπάνω, είναι απόλυτα φυσιολογικό ο σκληρός πυρήνας των πιστών του ISIS να βλέπει τον Τζολάνι και τους οπαδούς του απαξιωτικά, σαν “ρεφορμιστές” που έβαλαν σε δεύτερη μοίρα το θρησκευτικό τους καθήκον και ξεπουλήθηκαν για να καταλάβουν με κάθε μέσο την εξουσία. Είναι επίσης απολύτως λογικό η κυβέρνηση αυτή των αναβαπτισμένων τζιχαντιστών να μην τους εμπιστεύεται. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο πλευρές έχουν περισσότερα να ωφεληθούν από την αμοιβαία συνεργασία και τον τερματισμό της μεταξύ τους σύγκρουσης, παρά από τη συνέχιση της. Για τους αιχμαλώτους, η συνθηκολόγηση με τον Τζολάνι συνιστά την μοναδική ρεαλιστική πιθανότητα που έχουν για να βγουν απ’ τη φυλακή, να επανενταχτούν στους κόλπους των ζωντανών, να επανενωθούν με τις οικογένειες τους. Από την άλλη, ο αρχηγός της Αλ-Κάιντα στη Συρία, παρέχοντας γενική αμνηστία στους κρατούμενους, έχει την ευκαιρία να στελεχώσει τις νέες ομάδες κρούσης του ενάντια στους Κούρδους και τους Αλαουίτες, αφήνοντας τα δικά του πιστά στρατεύματα στα μετόπισθεν. Αν η έχθρα ανάμεσα στους βετεράνους του Ι.Κ. και την Αλ-Κάιντα εξακολουθήσει να σιγοκαίει, αυτό θα είναι ένα καλό νέο για τους Κούρδους, που σήμερα είναι στην ίδια θέση που βρέθηκαν πριν τέσσερα χρόνια οι άσπονδοι εχθροί τους. Περικυκλωμένοι από παντού και με τους φίλους τους να τους εγκαταλείπουν ο ένας μετά τον άλλον. Προς το παρόν υπάρχει σε ισχύ μια συμφωνία εκεχειρίας ενός μήνα με την κυβέρνηση του Τζολάνι, που θα προσφέρει στις ΗΠΑ τον απαραίτητο χρόνο ώστε να μεταφέρει όσους κρατούμενους θεωρεί πιο επικίνδυνους στο Ιράκ για πιο σίγουρη φύλαξη. Ωστοσο, είναι αμφίβολο αν η εκεχειρία θα διατηρηθεί για πολύ, αφού δεν υπάρχει καμία εγγύηση που μπορεί να δοθεί στους Κούρδους και τις Κούρδες μαχήτριες για να τις πείσει να καταθέσουν τα όπλα τους. Αν πάλι οι δύο πρώην θανάσιμοι εχθροί αποφασίσουν να ενώσουν τις δυνάμεις τους, τότε δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επανάσταση στη Ροζαβά θα υποχρεωθεί να αγωνιστεί ξανά για την επιβίωση της, όπως έκανε δώδεκα χρόνια πριν. Την εποχή που μια χούφτα Κούρδοι και διεθνιστές ταπείνωσαν το Ισλαμικό Κράτος κι έβαλαν τέλος στην προέλαση της ορδής των τζιχαντιστών μπροστά στις πύλες του Κομπάνε.
i Αναφέρεται στο τεύχος 1 του πολιτικού περιοδικού Dabiq, που εκδιδόταν από την υπηρεσία προπαγάνδας του Ισλαμικού Κράτους.
ii Sh. Sand, Πώς Επινοήθηκαν οι Εβραίοι (Πανδώρα).
iv S. Brennan, ISIS and Israel on the Golan Heights, Open Democracy.
v Η ορεινή πόλη Arsal είχε μετατραπεί σε τέτοιο ορμητήριο για τους εξτρεμιστές του Ι.Κ.
vi P. Cockburn, The Rise of Islamic State (Verso Books).
vii An. Gopal, The Open-Air Prison for ISIS Supporters – And Victims, The New Yorker.
viii S. Heller, Ahrar Al-Sham’s Revisionist Jihadism, War on the Rocks.
ix Dabiq, τεύχος 1.
