Το Ιράν και η fatwa για τα πυρηνικά
“Για 47 χρόνια το καθεστώς του Αγιατολάχ φωνάζει ‘Θάνατος στο Ισραήλ’, ‘Θάνατος στην Αμερική’. [..] Δεν πρέπει να επιτραπεί σε αυτό το δολοφονικό τρομοκρατικό καθεστώς να οπλιστεί με πυρηνικά όπλα που θα του επιτρέψουν να απειλήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα”.
Τηλεοπτικό διάγγελμα Νετανιάχου, 28/02/2026
Παρά τον πόλεμο που μαίνεται εναντίον του Ιράν με πρόσχημα το πυρηνικό του πρόγραμμα, είμαι βέβαιος ότι ελάχιστοι στη Δύση γνωρίζουν πως το 2012, ο δολοφονημένος τώρα πια, “παρανοϊκός φασίστας” Χαμενεϊ, είχε εκδώσει θρησκευτική ντιρεκτίβα, τη λεγόμενη fatwa, με την οποία απαγόρευε ρητά τη χρήση του προγράμματος πυρηνικής ενέργειας του Ιράν για την παραγωγή και ανάπτυξη ενός πυρηνικού οπλοστασίου. Η συγκεκριμένη θρησκευτική γνωμοδότηση μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί ότι έχει μεγαλύτερη βαρύτητα σε ότι αφορά την αποφυγή ενός πυρηνικού Ιράν απ’ ότι η συμφωνία που είχε υπογράψει το ιρανικό κράτος με τον Ομπάμα (JCPOA), ή η υπαγωγή του Ιράν στις σχετικές διατάξεις της διεθνούς νομοθεσίας (Non-Proliferation Treaty). Κι αυτό γιατί μέσω του θρησκευτικού αυτού διατάγματος η απαγόρευση των όπλων μαζικής καταστροφής θεμελιώνεται στο πεδίο της θρησκευτικής ηθικής, παράδοσης και νομολογίας, που αποτελούν τους ιδεολογικούς πυλώνες τους οποίους επικαλείται το ίδιο το καθεστώς ως βάση της νομιμοποίησης του.
Η έκδοση της fatwa που απορρέει από την ισλαμική νομολογία, είναι ένδειξη για μια ουσιαστική αποδοχή κι εσωτερίκευση της αρχής για την μη-διάδοση των πυρηνικών από την ισλαμική δημοκρατία, σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο, που θα μπορούσε πάντοτε να απορριφθεί ως ένα εφήμερο κατασκεύασμα των ελίτ. Ένα εργαλείο για την επιβολή της ξένης κυριαρχίας. Ειδικά από τη στιγμή που το Ισραήλ ουδέποτε σεβάστηκε ή προσυπέγραψε τις σχετικές διατάξεις του, ή παραδέχτηκε ότι έχει στην κατοχή του πυρηνικά όπλα. Φυσικά, κανένας απ’ όσους σχολιάζουν τη νέα απρόκλητη επίθεση της αποικιοκρατίας εναντίον του Ιράν δεν μπήκε στον κόπο να προβληματιστεί γύρω απ’ όλα αυτά. Εξάλλου, για τους αποικιοκράτες σημασία δεν έχει τι λένε ή τι κάνουν οι ίδιοι οι ιθαγενείς, αλλά τι λέμε εμείς για εκείνους. Διότι πάνω σε αυτόν τον διαστρεβλωμένο και στερεοτυπικό πολιτισμικό λόγο που αρθρώνουν τα κέντρα παραγωγής ιδεολογίας στην Δύση, δομείται η θεωρία και η καθημερινή πρακτική της νέας αποικιοκρατίας. Τα εξουσιαστικά μέτρα που εφαρμόζουν οι καπιταλιστικές ελίτ στις μητροπόλεις σε βάρος των λαών και των κοινωνιών της περιφέρειας.
Ποια όμως μπορεί να είναι η χρησιμότητα μιας θρησκευτικής ηθικής που έχει τις καταβολές της στις πολιτικοκοινωνικές συνθήκες του 7ου αιώνα, όταν κάποιος προσπαθεί να προσεγγίσει ένα τόσο πολύπλοκο και μοντέρνο ζήτημα όπως είναι η ενδεδειγμένη χρήση της πυρηνικής ενέργειας; Γίνεται εδώ αντιληπτό ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για μια κυριολεκτική ανάγνωση των ιερών κειμένων, αλλά για τη διαύγαση μιας σειράς από αρχές που προκύπτουν από τα συμφραζόμενα. Έτσι, με μια πρώτη ανάγνωση, τα Κορανικά κείμενα που αναφέρονται στους κανόνες εμπλοκής σε μια εμπόλεμη κατάσταση, δεν μιλούν πουθενά για την καθολική εξόντωση του αντιπάλου, σε αντίθεση με τα ιερά κείμενα κάποιου άλλου λαού, που παρουσιάζουν τη διάπραξη γενοκτονίας ως απαράβατη εντολή ενός εκδικητικού κι αιμοσταγούς θεού προς τον “περιούσιο λαό του”.i Κατά γενική ομολογία, στο Κοράνι ενθαρρύνεται η μετριοπάθεια ακόμη και στον πόλεμο. Η βία απέναντι στον αντίπαλο που πήρε τα όπλα είναι βέβαια δικαιολογημένη, ωστόσο εκείνος που δεν μετέχει ενεργά στις εχθροπραξίες, δεν θεωρείται ότι έχει διαπράξει κάποιο αδίκημα ενάντια στους μουσουλμάνους, ή ότι έχει προσβάλλει την κοινότητα τους. Ως εκ τούτου, οι μουσουλμάνοι μαχητές δεν έχουν το δικαίωμα να αγγίξουν τους άμαχους και η άσκηση βίας ενάντια στον πληθυσμό που δεν φέρει όπλα εμπίπτει στην κατηγορία της κανονιστικής απαγόρευσης (haram). Συνεπάγεται λογικά από τα παραπάνω, ότι κάθε στρατιωτική τεχνολογία που δεν είναι σε θέση να κάνει διάκριση ανάμεσα στους ένοπλους και τον άμαχο πληθυσμό, που πλήττει καθολικά τον αντίπαλο και καταστρέφει τις υποδομές που είναι απαραίτητες για τη φυσική αναπαραγωγή της ίδιας της κοινότητας, είναι αντικειμενικά ασύμβατη με τα δόγματα που ρυθμίζουν τη διεξαγωγή του πολέμου από μια ιλαμική σκοπιά.
Επιπλέον, θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι η θρησκευτική απαγόρευση μέσω της fatwa, είναι ευρύτερη και πολύ πιο αμετάκλητη, ακόμα και σε σύγκριση με τους αντικειμενικούς περιορισμούς που επιβάλλουν οι σχετικές συνθήκες της διεθνούς νομοθεσίας (π.χ. NPT). Κι εξηγούμαι: Η fatwa έχει την έννοια μιας τελικής γνωμοδότησης μετά από διεξοδική μελέτη των θρησκευτικών κειμένων, πάνω σε ζητήματα που εγείρουν θεμελιώδεις συνέπειες σχετικά με την ισλαμική ηθική, τις κοινωνικές σχέσεις στο σύστημα του ισλάμ και τη γενικότερη ισλαμική κοσμοθεωρία. Όταν ένας νομομαθής γνωμοδοτήσει γύρω από ένα ζήτημα, δεν δύναται αργότερα να γνωμοδοτήσει διαφορετικά, παρά μόνο αν οι κοινωνικές/ιστορικές συνθήκες και τα αντικειμενικά δεδομένα που περιέβαλαν ένα πρόβλημα την περίοδο της αρχικής γνωμοδότησης έχουν μεταβληθεί ριζικά ή έχουν πάψει να υφίστανται. Με άλλα λόγια, ένας λόγιος της ισλαμικής παράδοσης δεν μπορεί να γνωμοδοτήσει με δύο διαφορετικούς τρόπους για το ίδιο ζήτημα. Η fatwa είναι δεσμευτική ως ορθή ερμηνεία του ισλαμικού νόμου και θέτει το ιδεολογικό πλαίσιο που καθορίζει το περιεχόμενο της δράσης της κοινότητας.
Σε αντιδιαστολή με τα παραπάνω, το καταστατικό της Συνθήκης για τη μη-Διάδοση των Πυρηνικών (Non-Proliferation Treaty – NPT), περιλαμβάνει τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ένα συμβαλλόμενο κράτος-μέλος εφόσον επιθυμεί να υπαναχωρήσει από τη δέσμευση που έχει αναλάβει έναντι των άλλων κρατών-μελών. Με έναν τρόπο που διασφαλίζει ότι δεν θα παραβιαστεί κανένας απ’ τους φορμαλιστικούς κανόνες ευπρέπειας του αστικού πολιτισμού, ένα κράτος μπορεί να προβεί στην απόκτηση των πιο βάναυσων και αποκρουστικών όπλων που στρέφονται ενάντια σε κάθε έννοια ανθρωπιστικής αλληλεγγύης, αρκεί να ενημερώσει σχετικά τους “ομολόγους” του μέσα στην προκαθορισμένη προθεσμία.ii Επιπλέον, η εμβέλεια της απαγόρευσης με βάση την fatwa είναι πολύ ευρύτερη από αυτή που υιοθετεί η συνθήκη για τη μη-διάδοση των πυρηνικών. Η ντιρεκτίβα του Χαμενεϊ μιλούσε για κανονιστική απαγόρευση ενάντια σε όλα τα όπλα “μαζικής καταστροφής”, αφού αντιτίθεται στην έννοια της “εξόντωσης του εχθρού”, ενώ η NPT έχει σαν αντικείμενο των ρυθμίσεων της μονάχα το πυρηνικό οπλοστάσιο των κρατών. Ενώ η fatwa θεωρεί απαράδεκτη την ίδια την ύπαρξη στρατιωτικής τεχνολογίας που συντελεί σε πρακτικές μαζικής δολοφονίας του αντιπάλου, η NPT αναγνωρίζει και νομικά τον διαχωρισμό ανάμεσα σε κράτη που κατέχουν “νόμιμα” πυρηνικά όπλα και στους υπόλοιπους, που δεν έχουν πυρηνικά στην ιδιοκτησία τους και αναλαμβάνουν τη δέσμευση να μην επιδιώξουν κατά οποιονδήποτε να τα αποκτήσουν.
Σίγουρα, οι σιωναζιστές όλων των αποχρώσεων, είτε κατοικοεδρεύουν στο Μέγαρο Μαξίμου, ή στις κατειλημμένες “φάμπρικες” των αναρχικών της πλάκας, θα διαφωνήσουν με την παραπάνω ερμηνεία που δεν συμβαδίζει με τα απλοϊκά, οριενταλιστικά στερεότυπα περί παρανοϊκών μουλάδων που θελουν να καταστρέψουν τον κόσμο. Όμως πέφτει σε αυτούς το βάρος να μας εξηγήσουν γιατί ενώ “οι μουλάδες” παραμένουν φανατικά προσκολλημένοι σε μια φονταμενταλιστική ερμηνεία των ιερών κειμένων όταν πρόκειται για ζητήματα φύλου, για τις κοινωνικές ιεραρχίες ή το ενδεδειγμένο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας, ξαφνικά όταν πρόκειται για τη διεξαγωγή του πολέμου είναι έτοιμοι να βάλουν στην άκρη τις διδαχές του ισλάμ και να σκεφτούν με βάση άλλες αρχές και προτεραιότητες. Άλλωστε, η κριτική που μπορεί να γίνει στους θρησκευτικούς φονταμενταλιστές από μια ελευθεριακή ή αναρχική σκοπιά έχει στο επίκεντρο το σύστημα ιδεών και τα ιδανικά τους, που εμείς μπορεί να τα εκλαμβάνουμε ως συντηρητικά, ανορθολογικά ή οπισθοδρομικά. Σίγουρα όμως δεν τους κάνουμε κριτική επειδή δεν έχουν ιδανικά. Στα παραπάνω, θα πρέπει να προσθέσουμε ότι η πολιτισμική αποστροφή του Ιράν προς τα όπλα μαζικής καταστροφής, πέρα απο κειμενικές παραπομπές και την ισλαμική νομολογία, αποδεικνύεται και ιστορικά, από την απροθυμία που έχει επιδείξει επανειλημμένα το Σιιτικό θρησκευτικό κατεστημένο να επιδοθεί στην ανάπτυξη ενός τέτοιου προγράμματος, ακόμα και κάτω απ’ τις πιο ακραίες και αντίξοες συνθήκες. Ακόμη και την εποχή που οι Ιρακινοί βομβάρδιζαν τα ιρανικά χαρακώματα με κάθε είδους απαγορευμένα τοξικά αέρια και με δηλητηριώδεις βόμβες βιολογικού πολέμου, τις οποίες είχαν προμηθευτεί από τις ΗΠΑ, οι Ιρανοί αρνήθηκαν να ανταποδώσουν με τον ίδιο τρόπο και ουδέποτε εξουσιοδότησαν τα επιστημονικά κέντρα στο Ιράν να επιδοθούν σε μελέτες κι έρευνες στον τομέα του χημικού πολέμου.iii
i Φυσικά, αναφέρομαι εδώ στη διαβόητη έννοια των “Αμαληκιτών”, την οποία ο σφαγέας Νετανιάχου μεταχειρίστηκε ως βιβλική αναφορά για να υπονοήσει την ανάγκη της μαζικής εξόντωσης των Παλαιστίνιων της Γάζας, στα πρότυπα των γενοκτονικών εκστρατειών που διεξήγαγε εναντίον των αιώνιων ανταγωνιστών, Αμαληκιτών ο Ιησούς του Ναυή και αργότερα, ο Σαμουήλ.
ii F. Sh. Sirjani, Iran’s Nuclear Fatwa, Columbia Education.
iii R. Fisk, The Great War for Civilization (Harper Prennial), σελ. 257-262.
