Διδάγματα απ’ το Βasketgate

Διδάγματα απ’ το Βasketgate

Γιατί μας ενδιαφέρει τι γίνεται στον αθλητισμό; Στο κάτω, κάτω οι διαιτητές που μαθεύτηκε ότι λαδώνονταν μετά τις πρόσφατες αποκαλύψεις του “Basketgate”, ούτε φόνο διέπραξαν, ούτε καταχράστηκαν δημόσιο χρήμα, ούτε άφησαν στο δρόμο χιλιάδες οικογένειες, όπως το πρότυπο έλληνα επιχειρηματία, ο ιδιοκτήτης της Pizza Fan. Εκ πρώτης όψεως, το αδίκημα τους εμφανίζεται δευτρεύον και αμελητέο, χωρίς απτές συνέπειες στην υλική κοινωνική πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Αρχικά, ο αθλητισμός υποτίθεται ότι αποτελεί τον καθρέπτη της κοινωνίας. Διαποτίζεται από τις ίδιες αρχές λειτουργίας κι επικαθορίζεται από τις ίδιες πολιτικές και οικονομικές δομές που καθορίζουν τη λειτουργία της κοινωνίας συνολικά και σε μεγάλο βαθμό, αντανακλά τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις. Για παράδειγμα, στα κράτη που λειτουργούν ως υποδείγματα ανεπτυγμένων καπιταλιστικών οικονομιών, τα ποδοσφαιρικά τους πρωταθλήματα θεωρούνται a priori “πρώτης ταχύτητας”, με τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις ομάδες-εταιρείες να διεξάγεται επί ίσοις όροις και με υποτιθέμενη απόλυτη διαφάνεια.

Από αυτή την άποψη λοιπόν, η ανάδειξη της σαπίλας που επικρατεί στο ελλαδικό μπάσκετ, υπονομεύει το κυβερνητικό αφήγημα για το “success story” του καπιταλισμού στην Ελλάδα. Υπενθυμίζει ότι κάτω απ’ τη γυαλιστερή επιφάνεια, ο υπόκοσμος της ελληνικής λούμπεν μεγαλοαστικής τάξης ζει και βασιλεύει. Δεν έχει καμία σημασία ότι η εξιδανικευμένη εικόνα για τα ισχυρά πρωταθλήματα της Ευρώπης δεν είναι παρά μια ιδεολογική αναπαράσταση, που συγκαλύπτει ένα τεράστιο πλυντήριο για το ξέπλυμα του χρήματος το οποίο έχει συσσωρεύσει το διεθνοποιημένο κεφάλαιο από τις έκνομες δραστηριότητες του (π.χ. Αγγλία). Ή μια φινετσάτη καπιταλιστική βιτρίνα, τη στιγμή που οι παράνομες συναλλαγές της μαφίας οργιάζουν στο παρασκήνιο (π.χ. Ιταλία). Εκείνο που έχει σημασία είναι η διατήρηση της ψευδαίσθησης με κάθε τίμημα. Στην περίπτωση του Basketgate, ο Λιόλιος, η Τσαρούχα και το παρεάκι τους, έκαναν θρύψαλα αυτή την ψευδαίσθηση.

Κατά δεύτερο λόγο, εκτός από θέαμα, ο επαγγελματικός αθλητισμός είναι κι ένας κρίσιμος μηχανισμός κοινωνικοποίησης για τις νέες γενιές, οι οποίες εισέρχονται τώρα στην κοινωνία και μαθαίνουν πώς να την ερμηνεύουν και να την κατανοούν. Ή μάλλον επειδή είναι τόσο θεαματικός και παράγει τόσο έντονα συναισθήματα, ο αθλητισμός καταφέρνει να διεισδύσει σε υποστρώματα του φαντασιακού, τα οποία θα μένουν πάντοτε απρόσβλητα στην επίδραση των επίσημων ιδεολογικών μηχανισμών του Κράτους (π.χ. σχολείο). Στις ΗΠΑ, η ιδεολογική αυτή “βιομηχανία ονείρων” είναι πιο ανεπτυγμένη και τελειοποιημένη, σε ότι αφορά την μορφή με την οποία παρουσιάζεται και πλασάρεται. Βρίσκουμε εδώ να υποβόσκει το αφήγημα του ηγέτη-ήρωα που παίρνει την ομάδα από το χέρι και τη σπρώχνει προς το μεγαλείο. Τις φυσικές διαφορές που αναπαράγονται στην κατανομή άνισων ρόλων μέσα στο σύνολο-ομάδα, αλλά και τις ριζικά άνισες απολαβές που αντιστοιχούν “πολύ λογικά” σε αυτούς τους άνισους ρόλους. Επίσης, άλλο ένα ιδεολογικό νήμα που διατρέχει σχεδόν αθέατο αυτή την ιδεολογική αναπαράσταση των ομαδικών σπορ, είναι η λογική της ατομικής αυτοπραγμάτωσης και ο μύθος της κοινωνικής και ταξικής ανόδου μέσω της “σκληρής δουλείας”. Τα παιδιά του Λιόλου ξεφτιλίζουν αυτά τα κίβδηλα πρότυπα, τα μετατρέπουν στο αντίθετο τους. Υπενθυμίζουν ότι όσο κι αν δουλέψει κάποιος, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα να μείνεις κοινωνικά εκεί που είσαι, ή να βουλιάξεις ακόμη πιο κάτω. Ακόμα αποδεικνύουν με τον πιο εξόφθαλμο τρόπο ότι υπάρχουν κι εναλλακτικές λύσεις για να “ανέβεις”, ή να παραμείνεις ψηλά, που δεν εξαρτώνται απαραίτητα από εσένα και τις δικές σου “επιλογές”, αλλά από ένα σάπιο κατεστημένο που διαφεντεύει και ρυθμίζει τα πάντα.

Φυσικά, διαλεκτικά σκεπτόμενοι θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι κάθε συμβάν ενσαρκώνει και το αντίθετο του. Στην εικόνα σήψης και παρακμής του μπασκετικού παρακράτους που είχε στήσει ο πρόεδρος της ομοσπονδίας μπάσκετ, έρχεται να αντιπαρατεθεί το κράτος-πατερούλης, που θα ρίξει άπλετο φως και θα επαναφέρει το σύστημα στις εργοστασιακές ρυθμίσεις του. Το αφήγημα εδώ είναι ότι για τις παρεκτροπές των πιο “άπληστων” καπιταλιστών, εκείνων που δεν είναι διατεθειμένοι να παίξουν στα ίσα το παιχνίδι και καταφεύγουν στον αθέμιτο ανταγωνσιμό, υπάρχει πάντοτε το αντίβαρο του Κράτους που επιβλέπει άγρυπνο και μεριμνά για την τήρηση των νόμων. Λίγη σημασία έχει ότι μετά την “κάθαρση” που θα ακολουθήσει την πτώση του Λιόλιου και της συμμορίας του, κάποιος άλλος από τους λούμπεν μεγαλοπαράγοντες που λυμαίνονται τον ομαδικό αθλητισμό, θα κινηθεί για να γεμίσει το κενό εξουσίας που έχει δημιουργηθεί. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Λιόλιος ήρθε ως “απελευθερωτής” στο μπάσκετ και κατέληξε να αντικαταστήσει τον παρασιτικό μηχανισμό που προϋπήρχε της θητείας του με κάτι ακόμη χειρότερο.

Αυτό που θα πρέπει πάντως να αναγνωρίσουμε είναι ότι η παράγκα του Λιόλιου έκανε χρήση όλων των εργαλείων που του παρέχουν οι σύγχρονες πολιτικές ταυτότητας για να προσδώσει στην ιδιότυπη δικτατορία του το προσωπείο της “προοδευτικότητας” και του “εκσυγχρονισμού”. Η μετεωρική άνοδος της Τσαρούχα στις υψηλότερες βαθμίδες της διαιτησίας ήταν φυσικά το σήμα κατατεθέν της εποχής του Λιόλιου. Η “πρωτοπόρος” Τσαρούχα, η οποία άνοιξε τον δρόμο για τις γυναίκες σε έναν επαγγελματικό χώρο που μονοπωλείται απ’ τους άνδρες, αποτέλεσε τον ιδανικό σύμμαχο για τα σχέδια της μπασκετικής παράγκας, μιας και οποιαδήποτε υπόνοια ή κριτική προς το πρόσωπο της θα μπορούσε εύκολα να αποκρουστεί ως “κακόπιστη”, ή εμφορούμενη απ’ την μισαλλοδοξία της πατριαρχίας και του μισογυνισμού. Όπως και να ‘χει, η περίπτωση Τσαρούχα είναι διδακτική διότι δεν φανερώνει απλώς τα αντικειμενικά όρια των πολιτικών ταυτότητας. Καταδεικνύει επίσης πώς αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως προκάλυμμα για την θέσμιση νέων καπιταλιστικών ιεραρχιών με το πρόσχημα της “προόδου”.

Τέλος, οι οπαδικές ταυτότητες είναι συνυφασμένες και τρέφονται από τη σκανδαλολογία. Ο οπαδισμός είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που απ’ την μία συμφέρει το Κράτος, αλλά από την άλλη, εγκυμονεί κινδύνους για την κρατική κυριαρχία. Αφενός, οι οπαδικές υποκουλτούρες κατακερματίζουν το προλεταριάτο και το διαιρούν σε στρατόπεδα που συνήθως είναι εχθρικά το ένα προς το άλλο. Αφετέρου, τα γήπεδα παρέχουν έναν εναλλακτικό χώρο κοινωνικοποίησης κι έναν χώρο ελεύθερης έκφρασης που βρίσκεται έξω και πέρα απ’ τον άμεσο έλεγχο του Κράτους. Άλλοτε, οι οπαδιοί ενδέχεται να λειτουργήσουν ως ιδιωτικοί στατοί στην υπηρεσία των συμφερόντων του κεφαλαίου, ή ως δεξαμενές ψηφοφόρων για τους “εκλεκτούς” των μεγαλοστών στην πολιτική (π.χ. Μόραλης). Υπάρχουν όμως και στιγμές, όπως στην Αίγυπτο το 2011, ή στη Νέα Σμύρνη το 2021, που με την ενωμένη δράση τους στο δρόμο, οι κάθε λογής ultras μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την αποσταθεροποίηση των πιο αυταρχικών καθεστώτων.

Η μυθολογία του αδικημένου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαμόρφωση της ταυτότητας του οπαδού, ανεξάρτητα απ’ την ομάδα. Η ύπαρξη της κάνει την αποτυχία πιο ανεκτή (“παλέψαμε” αλλά ο αντίπαλος χρησιμοποίησε αθέμιτα μέσα) και δίνει στην επιτυχία υπεράνθρωπες διαστάσεις (νίκη κόντρα σε όλους και όλα). Κι αν κανείς βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να υποστηρίζει μιαν ομάδα που αποδεδειγμένα απολαμβάνει της έυνοιας ενός συστήματος που έχει διαμορφωθεί για να εγγυάται διαχρονικά την κυριαρχία της, τότε ο Λιόλιος, ή παλαιότερα, η σαν βγαλμένη από νουάρ μυθιστόρημα μορφή του Θωμά Μητρόπουλου, γίνονται τα βολικά άλλοθι που δίνουν στον οπαδό το δικαίωμα να ισχύρίζεται ότι “αν δεν το κάναμε εμείς, θα το έκαναν οι άλλοι”. Έτσι, στον αθλητισμό, όπως και στην καπιταλιστική κοινωνία, τελικά δεν μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη. Μπορείς να είσαι είτε πρόβατο, είτε λύκος. Ή με τους θύτες , ή με τα θύματα.

chantsdemaldoror