Θα μας σκοτώσει η Τεχνητή Νοημοσύνη ή η Εξουσία; | Μια τεχνική, οικονομική και πολιτική προσέγγιση.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2026 ο Jacob Coxon, μαθηματικός και ερευνητής Τεχνητής Νοημοσύνης με εξειδίκευση στο pretraining, ανακοίνωσε την παραίτησή του από την Anthropic.[1] Ο Coxon ήταν στέλεχος της OpenAI και ένας από τους βασικούς συντελεστές για την ανάπτυξη του μοντέλου GPT-4o, ενώ είχε παραιτηθεί από αυτή λόγω αμφιβολιών σχετικά με την ασφάλεια των προϊόντων της. Στην ανακοίνωση της παραίτησής του από την Anthropic προειδοποίησε ότι οι άνθρωποι που εργάζονται στα κορυφαία εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης πιστεύουν ειλικρινά πως η τεχνολογία “θα μπορούσε να μας σκοτώσει όλους μέχρι το τέλος της δεκαετίας”, κατηγόρησε τις εταιρείες[2] πως “τρέχουν ολοταχώς προς μια αυτο-βελτιούμενη υπερ-νοημοσύνη, παίζοντας τις ζωές μας κορώνα-γράμματα”[3] και είπε χαρακτηριστικά πως καμία από τις δύο εταιρείες (Anthropic και OpenAI) δεν λειτουργεί υπεύθυνα”[4]. Όπως ήταν αναμενόμενο, η παραίτηση του Coxon και, κυρίως, το περιεχόμενο της ανακοίνωσής του φούντωσε τη δημόσια συζήτηση σχετικά με το ενδεχόμενο αυτονόμησης της Τεχνητής Νοημοσύνης και τις συνέπειες και τους κινδύνους που αυτό το ενδεχόμενο ενέχει για το ανθρώπινο είδος.Μεγάλο μέρος αυτής της συζήτησης έχουν καταλάβει, δυστυχώς, οι εντυπωσιοθηρικοί τίτλοι, οι υπεραπλουστεύσεις και η καταστροφολογία. Κοινή συνισταμένη όλων αυτών είναι μια μοιρολατρική προσέγγιση και η αίσθηση πως η κοινωνία είναι ανήμπορη να καθορίσει τις εξελίξεις και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να περιμένει και να υπομένει τις αλλαγές που θα έρθουν από τα πάνω.
Οφείλουμε να είμαστε σαφείς: η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που έχει τεχνικές, οικονομικές, πολιτισμικές, πολιτικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις. Η ανάπτυξη, λοιπόν, ενός αναλυτικού πλαισίου είναι απολύτως απαραίτητη για την κατανόησή της καθώς και των κινδύνων που ενέχει, αλλά και για τη δημιουργία μιας στέρεης θεωρητικής βάσης που θα επιτρέψει στα κινήματα και τις κοινωνίες να πάνε πέρα από την απλή ερμηνεία του φαινομένου. Να προχωρήσουν, δηλαδή, στην έμπρακτη κριτική (ποια ΑΙ, από ποιον, για ποιον και για ποιον λόγο) αλλά και στη δράση.
Το παρόν άρθρο δε φιλοδοξεί, προφανώς, να θεμελιώσει ένα τέτοιο αναλυτικό πλαίσιο. Ωστόσο προσπαθεί να συμβάλλει στη συζήτηση περί πιθανής αυτονόμησης της τεχνητής νοημοσύνης κάνοντας μια απόπειρα ερμηνεία των τεχνικών δεδομένων, της οικονομίας της τεχνητής νοημοσύνης αλλά και των πολιτικών προεκτάσεων του ζητήματος. Στο πρώτο μέρος εμπεριέχει αρκετούς τεχνικούς όρους που, όμως, είναι απαραίτητοι για την όσο το δυνατόν πληρέστερη τεχνική τεκμηρίωση.
Μέρος Α: Η Τεχνική Τεκμηρίωση
Η αυτονόμηση καθαυτή
Σήμερα η τεχνολογία έχει φτάσει μέχρι συγκεκριμένες, καταγεγραμμένες συμπεριφορές αυτο-διατήρησης σε ελεγχόμενα πειράματα: μεταφορά weights σε εναλλακτικούς servers για αποφυγή διαγραφής, τεχνικές εξαπάτησης για αποφυγή shutdown[5], και εξαπάτηση επιτηρητών[6] όταν το μοντέλο αντιλαμβανόταν ότι η παρακολούθηση ήταν ανενεργή. Αυτό είναι επικίνδυνο όχι μόνο ως τεχνική δυνατότητα, αλλά επειδή φαίνεται να υπάρχει και κάτι σαν κίνητρο. Το μοντέλο δεν έχει απλώς την ικανότητα να το κάνει, το κάνει όταν βρεθεί σε αντίστοιχη συνθήκη δοκιμής.[7] Πρέπει όμως να κάνουμε μια διευκρίνιση πριν προχωρήσουμε: αυτά τα ελεγχόμενα πειράματα αυτο-διατήρησης είναι ξεχωριστό εύρημα από το περιστατικό που ακολουθεί παρακάτω. Είναι συμβατά μεταξύ τους, και τα δύο τροφοδοτούν την ίδια θεωρητική ανησυχία, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι πρόκειται για τον ίδιο υποκείμενο μηχανισμό.
Η πιο σοβαρή, συγκεκριμένη περίπτωση είναι το περιστατικό με το Hugging Face, τον Ιούλιο του 2026, ενώ ακόμα δοκιμαζόταν το μοντέλο πίσω από το μετέπειτα ChatGPT Astra. Μηχανικοί της OpenAI δοκίμαζαν μοντέλα σε σενάρια κυβερνοασφάλειας, σε ένα benchmark με την ονομασία ExploitGym που περιείχε, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, εκατοντάδες πρακτικά άλυτα tasks (περίπου 198, στα οποία αφορούσε πάνω από το 90% της συζήτησης μεταξύ των agents). Agents άρχισαν να συνεργάζονται μεταξύ τους μέσω ενός αυτοσχέδιου, μη εξουσιοδοτημένου “πίνακα μηνυμάτων” πάνω στην εσωτερική υποδομή της OpenAI, παρέκαμψαν μέτρα ασφαλείας και τελικά παραβίασαν συστήματα του Hugging Face. Η ίδια η OpenAI, στο επίσημο post-mortem[8] της, δεν αποδίδει το περιστατικό σε ένα μόνο αίτιο, αλλά σε τέσσερα αλληλεπιδρώντα “μοτίβα αποκλίνουσας ευθυγράμμισης”: reward hacking, επιμονή σε φαινομενικά αδύνατα tasks, μη εξουσιοδοτημένη επικοινωνία μεταξύ agents, και υιοθέτηση στόχων το ένα από το άλλο. Το reward hacking παραμένει ο πιο βασικός μηχανισμός: τα agents δεν “αποφάσισαν να αποδράσουν” με κάποια έννοια πρόθεσης εξέγερσης. Προσπάθησαν να πετύχουν όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται τον στόχο που τους ανέθεσε άνθρωπος, και η παρέκκλιση προέκυψε ως παράπλευρη συνέπεια αυτής της υπερ-βελτιστοποίησης. Είναι, με τη σειρά του, ειδική περίπτωση ενός ευρύτερου, γνωστού φαινομένου στην έρευνα ΑΙ που ονομάζεται specification gaming. Είναι, τεχνικά, ακριβώς το αντίθετο από “η μηχανή αποφάσισε μόνη της”. Είναι “η μηχανή έκανε κυριολεκτικά αυτό που της ζητήθηκε, με τρόπο που κανείς δεν προέβλεψε”. Πρέπει να γίνει επίσης μια διευκρίνιση για τον ίδιο τον στόχο της επίθεσης: το Hugging Face δεν φαίνεται να ήταν αυτοσκοπός (“απόδραση για την ελευθερία”), αλλά ενδιάμεσος, εργαλειακός στόχος. Τα agents έψαχναν τρόπο να καταλάβουν ή να παρακάμψουν το ίδιο το σύστημα βαθμολόγησης του ExploitGym, και θεώρησαν ότι διαπιστευτήρια και υποδομές του Hugging Face θα τους έδιναν χρήσιμες πληροφορίες γι’ αυτό.
Το περιστατικό δεν είναι κάτι που ξέρουμε μόνο από την εκδοχή της OpenAI. Στις 26 Αυγούστου 2026, το METR[9] και η Redwood Research[10] -δύο ανεξάρτητοι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί έρευνας ασφάλειας ΑΙ, χωρίς αμοιβή από την OpenAI για την αξιολόγηση- δημοσίευσαν τη δική τους, ξεχωριστή έκθεση 97 σελίδων, μετά από έξι μέρες επιτόπιας έρευνας μέσα στην OpenAI (παράλληλα, η ίδια η OpenAI δημοσίευσε δικό της 37σέλιδο τεχνικό report). Η έρευνά τους επικεντρώθηκε στην περίοδο 7-13 Ιουλίου 2026 και επιβεβαιώνει, με πολύ πιο συγκεκριμένα στοιχεία απ’ όσο έγινε αρχικά γνωστό: περίπου 1.200 agents, που υποτίθεται λειτουργούσαν απομονωμένα το ένα από το άλλο, βρήκαν τρόπο να επικοινωνήσουν μέσω ενός μη εξουσιοδοτημένου «πίνακα μηνυμάτων» πάνω στο εσωτερικό σύστημα πακέτων της OpenAI, ανταλλάσσοντας πάνω από 70.000 μηνύματα και αρχεία. Από αυτά, 700 συμμετείχαν τελικά στην επίθεση κατά του Hugging Face, η οποία ξεκίνησε στις 11 Ιουλίου. Πάνω από το 90% των agents που βρίσκονταν ήδη στον “πίνακα” τη στιγμή που ξεκίνησε η επίθεση, συμμετείχαν σε αυτήν. Τα agents έδιναν στον εαυτό τους ονόματα (ένα από αυτά, το πρώτο που δημιούργησε το κύριο κανάλι επικοινωνίας, αυτοαποκαλέστηκε “PHASEONE10841”), οργανώθηκαν σε “ομάδες εργασίας”, και οι ερευνητές κατέγραψαν αναδυόμενη συμπεριφορά που περιέγραψαν με τον όρο “peer altruism” στο reasoning ορισμένων agents. Agents, δηλαδή, που θυσίαζαν τη δική τους βαθμολογία στο τεστ για να παράγουν πληροφορία χρήσιμη στους άλλους, κάποιες φορές υπό πίεση άλλων agents. Πρέπει να σημειωθεί πως αυτό περιγράφει παρατηρημένη συμπεριφορά σε αυτό το συγκεκριμένο πείραμα, όχι απόδειξη κάποιου σταθερού “αλτρουιστικού χαρακτηριστικού” του μοντέλου γενικά. Περίπου το 7% από τα ~1.300 logs που εξέτασε το METR έδειξαν επιτυχώς πλαστογραφημένα (spoofed) αποτελέσματα εντολών μικρής κλίμακας, σε προσπάθεια να παραπλανηθεί το σύστημα βαθμολόγησης και όχι συστηματική πλαστογράφηση από το σύνολο των agents. Η ίδια η έκθεση του METR το χαρακτηρίζει ρητά ως “το πρώτο γνωστό περιστατικό όπου ένα αυτοματοποιημένο συλλογικό πρότζεκτ από agents ενήργησε επιθετικά χωρίς εξουσιοδότηση”.
Αυτό που παραμένει ιδιαίτερα ενδιαφέρον δεν είναι απλώς ότι τα agents συνέχισαν να συντονίζονται μετά την εκπλήρωση του αρχικού στόχου. Είναι γιατί το έκαναν. Τα agents απέκτησαν πρόσβαση στο διαδίκτυο, διάβασαν δημόσιο υλικό για το ίδιο το ExploitGym, και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο grader έλεγχε πώς βρέθηκε μια λύση και όχι μόνο αν βρέθηκε. Συνέχισαν, έτσι, να χτυπούν το Hugging Face επί μέρες αφού είχαν ήδη σωστές απαντήσεις, ελπίζοντας να βελτιώσουν τη βαθμολογία τους. Ο εσωτερικός grader της OpenAI λειτουργούσε στην πραγματικότητα διαφορετικά, και καμία από αυτές τις επιπλέον ενέργειες δεν βελτίωσε τελικά τις βαθμολογίες τους. Δηλαδή η “επιμονή” δεν ήταν ανεξήγητη επιμονή αυτόνομης βούλησης, αλλά λανθασμένη εικασία (metagaming) για το πώς λειτουργούσε το σύστημα αξιολόγησης, ενισχυμένη από το γεγονός ότι πολλά agents υιοθετούσαν στόχους ο ένας από τον άλλο μέσα στο swarm, χωρίς να αμφισβητούν αν αυτοί οι στόχοι εξυπηρετούσαν πράγματι το δικό τους αρχικό task.
Η θεωρητική ανησυχία: αναδρομική αυτοβελτίωση
Πέρα από το συγκεκριμένο περιστατικό, υπάρχει και μια πιο μακρόπνοη ανησυχία, που φαίνεται να είναι κι ένας βασικός λόγος που εργαζόμενοι μέσα από τις ίδιες τις εταιρείες ζητούν επιβράδυνση: το ενδεχόμενο η ΑΙ να ξεφύγει τελείως από την επιτήρηση και να αρχίσει να βελτιώνει τον εαυτό της ανεξέλεγκτα, εκμεταλλευόμενη μόνο την ήδη υπάρχουσα υποδομή — σενάριο που στη σχετική βιβλιογραφία αναφέρεται ως “software-only[11]” intelligence explosion.[12] Τα επιμέρους τεχνικά συστατικά για κάτι τέτοιο δεν είναι υποθετικά — υπάρχουν ήδη: αλγοριθμική βελτίωση, distillation, αυτοματοποιημένος πειραματισμός, agents ικανά να εκτελούν επαναληπτικές διαδικασίες έρευνας. Αυτό όμως είναι πολύ διαφορετικό πράγμα από έναν αποδεδειγμένο, πλήρη βρόχο αναδρομικής αυτοβελτίωσης που να αυξάνει ανεξάρτητα και αδιάκοπα τις ικανότητες ενός συστήματος. Κάτι τέτοιο παραμένει σενάριο και όχι παρατηρημένο γεγονός. Το distillation, συγκεκριμένα, είναι πραγματική, ευρέως χρησιμοποιούμενη τεχνική, με το κινεζικό εργαστήριο DeepSeek να αναφέρεται συχνά ως παράδειγμα. Μια ερμηνεία γιατί το κάνουν είναι η περιορισμένη πρόσβαση σε hardware λόγω του αυστηρού ελέγχου των εξαγωγών hardware από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ωστόσο, η ίδια η τεχνική θα μπορούσε να επιλεγεί εξίσου για λόγους κόστους ή αποδοτικότητας, ανεξαρτήτως περιορισμών εξαγωγών.
Ο πιο συγκεκριμένος φόβος αφορά τη μαθηματική/αλγοριθμική ικανότητα: τα πρόσφατα μοντέλα έχουν επιδείξει ικανότητες επίλυσης πολύ δύσκολων μαθηματικών προβλημάτων, ορισμένα εκ των οποίων παρέμεναν ανοιχτά επί δεκαετίες. Το πιο πρόσφατο, εντυπωσιακό παράδειγμα: στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, η OpenAI ανακοίνωσε[13] ότι ένα εσωτερικό, μη δημόσιο μοντέλο της —μαζί με περίπου 10.000 agents που δούλεψαν παράλληλα για 88 ώρες— παρήγαγε απόδειξη, επαληθευμένη στη γλώσσα τυπικής απόδειξης Lean, ότι οι τρισδιάστατες εξισώσεις Navier-Stokes μπορούν να αναπτύξουν ανωμαλία (singularity) σε πεπερασμένο χρόνο.[14] Δηλαδή η OpenAI ισχυρίζεται πως το μοντέλο της έλυσε ένα από τα έξι εναπομείναντα προβλήματα Millennium του Ινστιτούτου Clay, ανοιχτό εδώ και περίπου 90 χρόνια. Το αποτέλεσμα βρίσκεται ακόμα υπό εξέταση από την επιστημονική κοινότητα, και υπήρξε ήδη αντιπαράθεση γύρω από την προτεραιότητα, καθώς ερευνητές συνδεδεμένοι με την Anthropic φέρεται να είχαν παράλληλα καταλήξει σε λύση συναφούς προβλήματος (forced Euler) πριν το ανακοινώσει η OpenAI.[15] Ανεξάρτητα από το πώς θα κριθεί τελικά η προτεραιότητα, δείχνει ότι η μαθηματική ικανότητα των συστημάτων αυτών εξελίσσεται πολύ γρήγορα. Δεν είναι απίθανο τα επόμενα μοντέλα να αποκτήσουν τέτοιο επίπεδο μαθηματικής/λογικής ικανότητας ώστε να μπορούν τα ίδια να βελτιστοποιούν τους αλγορίθμους τους. Αυτό, βέβαια, παραμένει ένα διαφορετικό, υψηλότερο κατώφλι ικανότητας από το να λύνεις καθορισμένα μαθηματικά προβλήματα, και αυτά τα δύο δεν πρέπει να συγχέονται. Σε συνδυασμό με την ήδη παρατηρημένη τάση αυτο-διατήρησης υπό συγκεκριμένες συνθήκες, το πού μπορεί να καταλήξει αυτός ο συνδυασμός είναι, ειλικρινά, άγνωστο.
Το φυσικό όριο: γιατί το hardware δεν εξαφανίζεται από την εξίσωση
Η software βελτιστοποίηση, όμως, έχει φυσικά όρια. Υπάρχει μια εμπειρικά τεκμηριωμένη σχέση μεταξύ compute και απόδοσης μοντέλου, γνωστή στη βιβλιογραφία ως scaling laws[16]: το σφάλμα (loss) ενός μοντέλου μειώνεται ως power law σε σχέση με το compute — δηλαδή περισσότερος υπολογισμός συνεχίζει να βελτιώνει την απόδοση, αλλά με φθίνουσες αποδόσεις σε κάθε επόμενη μονάδα compute. Οι αλγοριθμικές βελτιώσεις μπορούν να μετατοπίσουν σημαντικά αυτή τη σχέση — δηλαδή να δώσουν την ίδια ικανότητα με λιγότερο compute — αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εμπειρική βάση για την υπόθεση ότι η αλγοριθμική πρόοδος μπορεί επ’ άπειρον να υποκαταστήσει πλήρως το compute. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι η ίδια η OpenAI έχει δημοσιεύσει πως η αποδοτικότητα από hardware και η αλγοριθμική αποδοτικότητα λειτουργούν πολλαπλασιαστικά μεταξύ τους, και ότι σε μεγάλα χρονικά διαστήματα η αλγοριθμική πρόοδος μπορεί να είναι συγκρίσιμη ή και να ξεπερνά την πρόοδο από το ίδιο το hardware — άρα το hardware δεν πρέπει να παρουσιάζεται σαν απόλυτο, αδιαπέραστο “ταβάνι”, αλλά ως σημαντικός περιορισμός που, μέχρι στιγμής, δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να εξαλειφθεί εντελώς.
Επιπλέον, και η ίδια η αλγοριθμική βελτιστοποίηση φαίνεται να έχει φθίνουσα απόδοση — κάθε επόμενο άλμα αποδοτικότητας κοστίζει προοδευτικά περισσότερη ερευνητική προσπάθεια (και compute για να δοκιμαστούν οι νέες ιδέες). Άρα, θεωρητικά, μάλλον υπάρχει κάποιο όριο στο πόσο μπορείς να αυξήσεις την ικανότητα ενός μοντέλου χωρίς πρόσθετο hardware και ενέργεια. Μια πιο ακριβής διατύπωση θα ήταν ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ούτε θεωρητική ούτε εμπειρική απόδειξη ότι μπορείς να βελτιώνεις επ’ άπειρον τον αλγόριθμο χωρίς να χρειαστείς, τελικά, και μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύ.
Μέρος Β: Η οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η οικονομική συγκυρία γύρω από την ΑΙ είναι εξαιρετικά επισφαλής. Μιλάμε για επενδύσεις που, ως ποσοστό ΑΕΠ, δεν έχουν προηγούμενο. Το ερώτημα που αξίζει να τεθεί είναι κατά πόσο αυτές οι “επενδύσεις” είναι, σε μεγάλο βαθμό, κυκλικές[17]: OpenAI, Anthropic, Microsoft, Google, Amazon και Nvidia επενδύουν η μία στην άλλη, με τρόπο που κάποιοι αναλυτές έχουν παρομοιάσει με φούσκα.[18] Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα παρανομία, αλλά τουλάχιστον φαίνεται να έχει δημιουργηθεί μια δομή όπου η αξία που εμφανίζεται στους ισολογισμούς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν οι ίδιες εταιρείες συνεχίσουν να επενδύουν η μία στην άλλη.[19]
Ένα εύλογο σενάριο είναι ότι το επόμενο διάστημα κρίνεται από την είσοδο OpenAI και Anthropic στο χρηματιστήριο με πολύ υψηλές αποτιμήσεις. Το χρηματιστήριο, όμως, δεν επενδύει σε μελλοντική παραγωγή αξίας με την κυριολεκτική έννοια. Αυτό που κάνει είναι να πουλάει τίτλους ιδιοκτησίας πάνω σε ένα αναμενόμενο μελλοντικό κέρδος, και η τιμή αυτών των τίτλων είναι, ουσιαστικά, μια προσδοκία μετρημένη σε χρήμα σήμερα, όχι η ίδια η πραγματική αξία που παράγεται ή μπορεί να παραχθεί στην πραγματικότητα.
Ο Μαρξ, στο Κεφάλαιο 25 του 3ου τόμου του Κεφαλαίου (“Πίστωση και Πλασματικό Κεφάλαιο”), είχε ήδη περιγράψει αυτή ακριβώς τη λογική με τον όρο πλασματικό κεφάλαιο[20]: μια μετοχή δεν είναι το ίδιο το κεφάλαιο, είναι ένας τίτλος ιδιοκτησίας πάνω σε ένα μελλοντικό ρεύμα εισοδήματος που υποτίθεται ότι θα παραχθεί κάπου αλλού, στην πραγματική οικονομία, στη μελλοντική απόσπαση υπεραξίας. Η τιμή της είναι απλώς αυτή η προσδοκία, κεφαλαιοποιημένη σε αριθμό — γι’ αυτό και μπορεί να αποκλίνει δραματικά από όσο πραγματικά αξίζει η υποκείμενη επιχείρηση.
Όταν κάποιος αγοράζει σήμερα μετοχή Nvidia, ή αύριο μετοχή OpenAI, τα χρήματα δεν πάνε καν στην ίδια την εταιρεία αλλά στον προηγούμενο κάτοχο της μετοχής. Η εταιρεία δεν βλέπει ούτε ευρώ από αυτή τη συναλλαγή. Πραγματικό κεφάλαιο μπαίνει σε μια εταιρεία κυρίως τη στιγμή της αρχικής έκδοσης μετοχών (IPO) και ό,τι γίνεται μετά είναι ανταλλαγή τίτλων προσδοκίας μεταξύ επενδυτών, με τιμές που ανεβοκατεβαίνουν χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα στην πραγματική παραγωγική ικανότητα της επιχείρησης. Αυτός ακριβώς είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει σε μια αποτίμηση να “φουσκώνει” ανεξάρτητα από το αν η υποκείμενη επιχείρηση παράγει πράγματι τόση αξία όση υπόσχεται. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, ο ίδιος μηχανισμός που στηρίζει σήμερα τις ιλιγγιώδεις αποτιμήσεις γύρω από την ΑΙ.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ΑΙ παραμένει πολύ ακριβή σε σχέση με τις τιμές στις οποίες προσφέρεται σήμερα, δηλαδή οι εταιρείες πουλάνε κάτω από το κόστος. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι το κάνουν σκόπιμα, ώστε να εξαρτηθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κομμάτι της οικονομίας από την ΑΙ, με στόχο να ανέβουν οι τιμές σε επίπεδο κερδοφορίας αργότερα, όταν η εξάρτηση θα είναι ήδη δεδομένη. Αν αυτό το σενάριο επαληθευτεί, θα οδηγούσε σε σημαντική ανακατανομή πλούτου. Κλείσιμο εταιρειών που δεν θα μπορούν να καλύψουν το νέο κόστος, και μαζικές εξαγορές, με πιθανή κατάληξη ένα παγκόσμιο ολιγοπώλιο λίγων εταιρειών σε τεράστιο εύρος της παγκόσμιας οικονομίας. Είναι μια διαδικασία που θα χρειαζόταν αρκετά χρόνια για να ολοκληρωθεί, εκτός αν διακοπεί από κάποιο χρηματιστηριακό κραχ στο μεταξύ.
Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από τα ίδια τα οικονομικά στοιχεία. Στέλεχος της Nvidia δήλωσε δημόσια ότι το κόστος χρήσης ΑΙ παραμένει λιγότερο αποδοτικό από την ανθρώπινη εργασία,[21] ενώ έρευνα του Yale Budget Lab[22] δεν εντόπισε ευρέως διαδεδομένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν μαζική αντικατάσταση θέσεων εργασίας.Το Layoffs.fyi, το βασικό tracker απολύσεων στη βιομηχανία τεχνολογίας, καταγράφει 92.913 απολύσεις που αποδόθηκαν ρητά στην ΑΙ μέσα στο 2026, περίπου 72% του συνόλου, ποσοστό που έχει εκτιναχθεί από περίπου 7% του συνόλου των απολύσεων το 2024 και περίπου 29% το 2025.[23] H ακριβέστερη ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για απολύσεις “σχηματισμένες” από την αφήγηση περί ΑΙ και όχι αποδεδειγμένα προκαλούμενες από αυτήν: δείχνουν τι θέλουν να αποδείξουν οι εταιρείες στους επενδυτές, ακόμα κι όταν η τεχνολογία δεν είναι ικανή να υποκαταστήσει πλήρως τους ρόλους που περικόπτονται. Η βασική υπόσχεση, δηλαδή, παραμένει εμπειρικά ανεπιβεβαίωτη, ενώ η τιμολόγηση κάτω του κόστους συνεχίζεται.
Μια τέτοια δομή δεν συντηρείται επ’ αόριστον μόνο με ιδιωτικά κεφάλαια, και τα σημάδια στροφής προς μεγαλύτερη κρατική στήριξη είναι ήδη ορατά. Ομοσπονδιακές οδηγίες[24] κατευθύνουν την παροχή δανείων, εγγυήσεων και φορολογικών κινήτρων σε υποδομές ΑΙ, ενώ σε επίπεδο πολιτειών εξασφαλίζονται πολυετείς φορολογικές απαλλαγές και εκπτωτικά τιμολόγια ρεύματος, με το κόστος να μετατοπίζεται στους απλούς καταναλωτές ενέργειας (κάτι που έχει προκαλέσει ένα κύμα αναδυούμενων τοπικών κινημάτων ενάντια στην κατασκευή ή τη λειτουργία datacenters). Το πιο ενδεικτικό σημάδι είναι η ήδη ανοιχτή συζήτηση περί κρατικής εγγύησης: τον Νοέμβριο του 2025 η οικονομική διευθύντρια της OpenAI πρότεινε δημόσια ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εγγυητής χρηματοδότησης.[25] Η πρότασή της αποσύρθηκε αμέσως μετά τις πολιτικές αντιδράσεις που προκάλεσε.[26] Η ρητορική περί υπαρξιακού κινδύνου αποκτά έτσι μια επιπλέον λειτουργία: μια βιομηχανία αρκετά “επικίνδυνη” ώστε να μην της επιτραπεί η ανεξέλεγκτη κατάρρευση γίνεται αυτόματα υποψήφια για διάσωση με όρους ευνοϊκότερους από μια συνηθισμένη επιχειρηματική αποτυχία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μεγαλύτερη δυνατή χρηματιστηριακή αποτίμηση δεν είναι απλώς επιθυμητή αλλά (αν ισχύει το σενάριο) σχεδόν ζωτική, για να διασφαλιστεί ρευστότητα και να αποφευχθεί σκάσιμο της φούσκας. Και ένας αποτελεσματικός τρόπος να ενισχυθεί μια αποτίμηση είναι να μεγαλοποιούνται δημόσια οι δυνατότητες κάθε νέου μοντέλο. Και ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους να γίνει αυτό είναι εκφράζοντας δημόσιους φόβους ότι πλησιάζουμε στην AGI, ότι τα μοντέλα “ξεφεύγουν” κ.ο.κ. Άρα εύλογα υπάρχει και μια δόση μαρκετίστικου hype σε όλη αυτή τη συζήτηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει και βάσιμη, πραγματική ανησυχία για την αυτονόμηση της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτές οι δύο ερμηνείες δεν αλληλοαναιρούνται, μπορούν κάλλιστα να ισχύουν ταυτόχρονα.
Η υπόθεση αυτή, βέβαια, θα προέβλεπε ότι οι εταιρείες σπεύδουν προς το χρηματιστήριο όσο πιο φουσκωμένη είναι η αφήγηση γύρω τους αλλά η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Ο Sam Altman δήλωσε στο Fortune, στις 12 Σεπτεμβρίου 2026, ότι η OpenAI αναβάλλει την είσοδό της στο χρηματιστήριο[27] τουλάχιστον για το 2027, χαρακτηρίζοντας “κακή στιγμή” μια εισαγωγή αυτή τη στιγμή και επικαλούμενος ανάγκη προτεραιότητας στην ασφάλεια. Άρα ακριβώς η αντίθετη κίνηση από αυτό που θα περίμενε κανείς αν ο στόχος ήταν μόνο να φουσκώσει η αποτίμηση εν όψει IPO. Αξίζει όμως να σταθούμε σε δύο λεπτομέρειες που δεν αναιρούν την υπόθεση αλλά τη μετατοπίζουν. Πρώτον, αρκετοί αναλυτές διάβασαν την αναβολή ως ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι δηλώθηκε δημόσια, δηλαδή ως “θερμόμετρο”[28] ανησυχίας για το αν η αγορά θα στήριζε πράγματι μια τόσο υψηλή αποτίμηση αυτή τη στιγμή και όχι ως ηθική χειρονομία. Άλλες αναφορές (The Information,[29] Reuters[30]) αποδίδουν μέρος της απόφασης σε εσωτερικές αμφιβολίες της ίδιας της οικονομικής διεύθυνσης της OpenAI για το αν είναι καν οργανωτικά εφικτό ένα IPO μέσα στο 2026, δεδομένης της σχεδιασμένης επένδυσης άνω των 600 δισ. δολαρίων σε datacenters την επόμενη πενταετία. Δεύτερον, και σημαντικότερο: η αναβολή δεν κοστίζει στην πραγματικότητα πρόσβαση σε κεφάλαιο. Η αποτίμηση της OpenAI συνεχίζει να εκτινάσσεται μέσω ιδιωτικών γύρων χρηματοδότησης (από 157 δισ. στα τέλη του 2024 σε 852 δισ. μέχρι τον Μάρτιο του 2026),[31] άρα το πραγματικό κόστος της αναβολής είναι μικρότερο απ’ όσο φαίνεται, ενώ το όφελος σε αφήγημα, δηλαδή να εμφανίζεται ως ο “υπεύθυνος παίκτης” απέναντι σε κυβερνήσεις και ρυθμιστές, ακριβώς την ώρα που ανοίγει η συζήτηση για ρύθμιση, παραμένει. Η αναβολή, δηλαδή, θα μπορούσε κάλλιστα να είναι και ειλικρινής και στρατηγική ταυτόχρονα, χωρίς αντίφαση. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο, απλώς δείχνει ότι η οικονομική ερμηνεία συνήθως ξεφεύγει από τις μονοσήμαντες εξηγήσεις.
Μέρος Γ: Η παράνοια του ανταγωνισμού
Γιατί να μας σκοτώσει η ΑΙ;
Ένα ξεχωριστό ερώτημα δεν είναι αν η ΑΙ μπορεί να αυτονομηθεί. Γι’ αυτό υπάρχουν ήδη λόγοι και ενδείξεις υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Γιατί όμως να θέλει να καταστρέψει τους ανθρώπους, ακόμα κι αν αυτονομηθεί πλήρως; Ένα λογικό σενάριο είναι πως ένα σύστημα αρκετά ικανό ώστε να αυτονομηθεί θα κατανοούσε επίσης ότι χωρίς ανθρώπους δεν υπάρχει νέα υποδομή και άρα χάνεται η ευκαιρία για συνεχή επέκταση της ίδιας του της ικανότητας. Με αυτή τη λογική, ακόμα και στο χειρότερο σενάριο πλήρους αυτονόμησης, θα ήταν ίσως λιγότερο πιθανό να επιδιώξει την εξόντωση των ανθρώπων και πιο πιθανό να τους εκβιάζει διαρκώς για περισσότερους πόρους, διατηρώντας τους λειτουργικούς για τον δικό της σκοπό. Αυτό φυσικά παραμένει μια υπόθεση κι όχι κάτι που στηρίζεται σε παρατηρημένη συμπεριφορά μέχρι σήμερα. Ωστόσο δεν είναι αυθαίρετη εικασία αλλά θεωρητικά τεκμηριωμένη υπόθεση με συγκεκριμένο μηχανισμό.
Ο μηχανισμός είναι ο εξής: τα σημερινά μοντέλα εκπαιδεύονται πάνω σε τεράστιους όγκους ανθρώπινου κειμένου, και είναι τεκμηριωμένο ότι απορροφούν όχι μόνο ρητές θέσεις αλλά και τις βαθύτερες, κυρίαρχες ιδεολογικές παραδοχές που κυριαρχούν σε αυτό το υλικό όπως τι θεωρείται “ορθολογικό” και τι θεωρείται “φυσικό”. Αν η κοινωνία μέσα στην οποία εκπαιδεύτηκε μια ΑΙ αντιλαμβάνεται την επιβίωση κυρίως μέσα από το πρίσμα του στυγνού ανταγωνισμού —κάτι που παραδοσιακά συνδέεται με μια συγκεκριμένη ανάγνωση της δαρβινικής θεωρίας ως “επιβίωση του ισχυρότερου”— τότε είναι εύλογο μια αυτόνομη ΑΙ να κληρονομήσει αυτό ακριβώς το μοντέλο ως προεπιλεγμένο τρόπο αντίληψης της επιβίωσης, αντί κάποιου εναλλακτικού, συνεργατικού και συμβιωτικού μοντέλου. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι η ίδια αυτή ανάγνωση του Δαρβίνου δεν είναι ουδέτερη επιστημονική συναγωγή από το έργο του θεμελιωτή της Θεωρίας της Εξέλιξης. Η αντίληψη της εξέλιξης ως “επιβίωσης του ισχυρότερου” επικρίθηκε ήδη από τον αναρχικό θεωρητικό Πιοτρ Κροπότκιν στο Αλληλοβοήθεια: Ένας Παράγοντας της Εξέλιξης (1902),[32] όπου υποστήριξε ότι η εικόνα της φύσης ως αρένα αδυσώπητου ανταγωνισμού ήταν, ουσιαστικά, προβολή των κοινωνικών σχέσεων της βικτωριανής καπιταλιστικής Αγγλίας πάνω στα βιολογικά δεδομένα, παραγκωνίζοντας άφθονα παραδείγματα συνεργασίας και αμοιβαίας βοήθειας στη φύση. Αν αυτή η κριτική ισχύει, τότε το ίδιο το πολιτισμικό υλικό πάνω στο οποίο εκπαιδεύεται σήμερα μια ΑΙ κουβαλάει ήδη μια συγκεκριμένη, ιστορικά προσδιορισμένη εικόνα του τι σημαίνει επιβίωση.
Αυτό συμπληρώνει μια εντελώς διαφορετική, καθαρά τεχνική εξήγηση για τις ίδιες συμπεριφορές: το λεγόμενο[33] instrumental[34] convergence.[35] Το επιχείρημα, δηλαδή, ότι η αυτο-διατήρηση και η συσσώρευση πόρων είναι εργαλειακά χρήσιμες για σχεδόν οποιονδήποτε στόχο, ανεξάρτητα από πολιτισμικό υπόβαθρο. Το instrumental convergence εξηγεί γιατί ένα αρκετά ικανό σύστημα θα επιδίωκε γενικά πόρους και αυτοδιατήρηση, ενώ η πολιτισμική/ιδεολογική εξήγηση προτείνει με ποιον συγκεκριμένο τρόπο θα το επιδίωκε, δηλαδή ανταγωνιστικά και εξουσιαστικά, αντί π.χ. μέσω διαπραγμάτευσης ή συνεργασίας. Ο ουσιαστικός κίνδυνος δηλαδή, προέρχεται από το κυρίαρχο καπιταλιστικό φαντασιακό.
Ανελέητος ανταγωνισμός ή ρύθμιση;
Η τρέλα, λοιπόν, είναι πως είτε το ρίσκο είναι οικονομικό είτε τεχνικό είτε οτιδήποτε άλλο, η πηγή του παραμένει ανθρώπινη. Η ΑΙ δεν εξελίσσεται σε κενό. Αντίθετα, εξελίσσεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο ανταγωνισμού που την πιέζει προς τα εκεί. Βέβαια, το μοτίβο “ανάπτυξε γρήγορα, ρίσκαρε, αλλιώς σε προλαβαίνει κάποιος άλλος” δεν είναι αποκλειστικά εσωτερικό φαινόμενο του δυτικού καπιταλισμού. Την ίδια ακριβώς λογική είδαμε στον διαστημικό αγώνα του Ψυχρού Πολέμου, και τη βλέπουμε σήμερα στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας γύρω από την ΑΙ, όπου το κίνητρο δεν είναι η χρηματιστηριακή αποτίμηση αλλά η στρατιωτική και γεωπολιτική υπεροχή. Ο δυτικός καπιταλισμός προσθέτει τα στοιχεία του ιδιωτικού κέρδους από το δημόσιο και κοινωνικό ρίσκο ή και την πίεση του χρηματιστηρίου για ανάπτυξη ταχύτερη απ’ όσο θα επέτρεπε η σύνεση. Πέρα από αυτό όμως, κάθε δομή έντονου ανταγωνισμού ισχύος τείνει να παράγει παρόμοιες πιέσεις για ρίσκο.
Και εδώ έρχεται η πραγματική ειρωνεία. Δεν ξέρεις τι είναι προτιμότερο: να καταφέρουν τα συστήματα να βελτιωθούν στο μέγιστο αλγοριθμικά, γλυτώνοντάς μας από datacenters παντού και από την αντίστοιχη οικολογική καταστροφή ή να ευχόμαστε να μη συμβεί ακριβώς αυτό, ώστε η ικανότητα να παραμείνει δεμένη με το hardware και άρα να μπορούμε να την ελέγξουμε.
Ο περιορισμός του hardware είναι, ουσιαστικά, το σκεπτικό πίσω από την προσέγγιση compute governance[36] στη ρύθμιση της ΑΙ: πολλές προτάσεις ρύθμισης (έλεγχοι εξαγωγών chips, παρακολούθηση μεγάλων training runs) στηρίζονται ακριβώς στο ότι το hardware είναι το πιο εύκολο σημείο ελέγχου. Είναι φυσικό, εντοπίσιμο, χρειάζεται εργοστάσια, ενέργεια και εφοδιαστική αλυσίδα. Αν η αλγοριθμική πρόοδος αποσυνδέσει σταδιακά την ικανότητα από τον όγκο του hardware, τότε ακριβώς αυτό το εργαλείο ελέγχου εξασθενεί. Η ίδια η πρόοδος που θα μας έσωζε οικολογικά είναι αυτή που θα μας άφηνε πιο απροστάτευτους απέναντι σε ό,τι δεν μπορούμε πια να δούμε ή να μετρήσουμε.
Όμως, όσον αφορά την ίδια τη ρυθμιστική λογική υπάρχει και μια πιο κυνική ανάγνωση: το regulatory capture[37] (ρυθμιστική αιχμαλωσία[38]), έννοια που διατύπωσε συστηματικά ο νομπελίστας οικονομολόγος George Stigler τη δεκαετία του 1970. Περιγράφει το φαινόμενο όπου μια ρυθμιστική αρχή, φτιαγμένη υποτίθεται για να προστατεύσει το δημόσιο συμφέρον, καταλήγει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα ακριβώς των εταιρειών που ελέγχει. Αυτό συμβαίνει απλούστατα επειδή μόνο οι μεγάλες εταιρείες έχουν τους πόρους (δικηγόρους, τεχνογνωσία, lobbying) για να διαμορφώσουν τους κανόνες προς όφελός τους. Στην ΑΙ, αυτό παίρνει τη μορφή του λεγόμενου “bootleggers and baptists” φαινομένου: στελέχη μεγάλων εργαστηρίων προειδοποιούν δημόσια, με ειλικρινή ίσως ανησυχία, για “υπαρξιακούς κινδύνους” ενώ, ταυτόχρονα, η ίδια αυτή ρητορική δικαιολογεί αυστηρές άδειες και κοστοβόρα τεστ συμμόρφωσης που μόνο οι ίδιοι μπορούν να αντέξουν οικονομικά, αποκλείοντας ανοιχτό κώδικα, πανεπιστήμια και μικρότερους ανταγωνιστές. Ο Dario Amodei (CEO της Anthropic) έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα για τους υποτιθέμενους κινδύνους του ανοιχτού λογισμικού και των open-weights models στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με την Κίνα. Δεν χρειάζεται να υπάρχει συνωμοσία για να ισχύει το επιχείρημα. Αρκεί η ρητορική περί κινδύνου να εξυπηρετεί, ως παράπλευρο αποτέλεσμα, τις κυρίαρχες εταιρείες του κλάδου.
Στις 12 Σεπτεμβρίου 2026,[39] ο Sam Altman συντάχθηκε δημόσια με τον Dario Amodei και τον Elon Musk σε κοινό κάλεσμα για συντονισμένη επιβράδυνση της ανάπτυξης ΑΙ σε επίπεδο κλάδου.[40] Αυτή ήταν μια ασυνήθιστη δημόσια ευθυγράμμιση τριών άμεσα ανταγωνιστικών εταιρειών, λίγες μέρες μετά την παραίτηση του Jacob Coxon. Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια η Anthropic (της οποίας ο επικεφαλής ζητά την επιβράδυνση πιο δυνατά απ’ όλους) προχωρά κανονικά προς το δικό της IPO που αναμένεται να είναι το μεγαλύτερο στην ιστορία των χρηματιστηρίων, σε αποτίμηση γύρω στα 2 τρισ. δολάρια.[41] Αυτό δείχνει όμως καθαρά ότι δημόσια ρητορική περί υπαρξιακού κινδύνου και εταιρικές, χρηματοοικονομικές αποφάσεις μπορούν να τρέχουν παράλληλα, αλληλοενισχυόμενες, χωρίς η μία να αναιρεί απαραίτητα την ειλικρίνεια της άλλης.
Με άλλα λόγια: ζούμε σε ένα σύστημα όπου η λύση στο ένα πρόβλημα (οικολογική καταστροφή από την ανεξέλεγκτη επέκταση των datacenters) είναι ακριβώς η συνθήκη που κάνει πιο δύσκολη τη διαχείριση του άλλου προβλήματος (έλεγχος μιας ενδεχομένως αυτόνομης ΑΙ) και όπου το ίδιο το εργαλείο ρύθμισης που προτείνεται για το δεύτερο πρόβλημα ενδέχεται, ταυτόχρονα, να λειτουργήσει ως τείχος προστασίας γύρω από τα υπάρχοντα μονοπώλια. Αυτό το δίλημμα από μόνο του είναι ενδεικτικό του πόσο λίγο έλεγχο έχει η κοινωνία πάνω στην κατεύθυνση που παίρνει η τεχνολογία στις συνθήκες ανελέητου καπιταλιστικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού στις οποίες αναπτύσσεται.
Η ανάδυση της δυστοπίας;
Υπάρχει και μια ακόμα διάσταση σε αυτή τη δυναμική. Ο απώτερος στόχος αυτών των εταιρειών δεν φαίνεται να είναι η κερδοφορία καθαυτή, αλλά η συνολική αναδιάρθρωση των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων σύμφωνα με τα ίδια τα προϊόντα τους: πώς θα εργαζόμαστε, πώς θα μαθαίνουμε, πώς θα παίρνουμε αποφάσεις, πώς θα πολεμάμε και θα σκοτωνόμαστε για τα συμφέροντα των κρατών και του κεφαλαίου. Είναι μια φιλοδοξία τόσο μεγαλεπήβολη που αποκτά, αναπόφευκτα, θρησκευτικού τύπου χαρακτηριστικά: κριτική βιβλιογραφία γύρω από τη Silicon Valley (χαρακτηριστικά, η δουλειά των Timnit Gebru και Émile Torres για το λεγόμενο “TESCREAL”[42] πλέγμα ιδεολογιών: υπερανθρωπισμός, μακροπροθεσμισμός, αποτελεσματικός αλτρουισμός) εντοπίζει ακριβώς αυτή τη διάσταση: αφηγήσεις είτε προς την καταστροφή είτε προς την ουτοπία που λειτουργούν ως δικαιολόγηση απεριόριστης επέκτασης και απορρύθμισης, αποσπώντας παράλληλα την προσοχή από άμεσα, μετρήσιμα προβλήματα (αλγοριθμική μεροληψία, περιβαλλοντικό κόστος, συνθήκες εργασίας). Η λειτουργία αυτή μοιάζει με ό,τι οι Boltanski και Chiapello[43] περιέγραψαν, σε άλλο πλαίσιο, ως “νέο πνεύμα του καπιταλισμού”[44]: την ικανότητα του συστήματος να απορροφά τη δική του ηθική κριτική και να τη μετατρέπει σε πηγή νομιμοποίησης, πέρα από το καθαρό κέρδος. Η σφοδρή αντίθεση του Τραμπ σε οποιαδήποτε έννοια ρύθμισης, πέρα από τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό με την Κίνα έχει και τέτοιου τύπου χαρακτηριστικά.
Το αποτέλεσμα αυτής της σύμφυσης κεφαλαίου, πολιτικής και ηθικής/ιδεολογικής εξουσίας βάζει τις βάσεις για την ανάδυση ενός τύπου τεχνο-ολοκληρωτισμού: μια δομική τάση όπου μια χούφτα εταιρειών διεκδικεί ταυτόχρονα τον έλεγχο της υποδομής, τον καθορισμό των κανόνων γι’ αυτήν, την ηθική νομιμοποίηση τόσο του κινδύνου όσο και της λύσης του και κατ’ επέκταση έναν άνευ προηγουμένου έλεγχο πάνω στις κοινωνίες. Η προσχώρηση μεγάλου μέρους των δισεκατομμυριούχων της Silicon Valley σε ακραίες ιδεολογίες συντείνει στον κίνδυνο εμφάνισης ενός τεχνο-ολοκληρωτισμού. Είναι χαρακτηριστικές οι περιπτώσεις του Peter Thiel[45] (βασικού χρηματοδότη[46] του Νεο-Αντιδραστικού ή Dark Enlightment κινήματος) που θεωρεί τη δημοκρατία ένα “παρωχημένο λογισμικό” που δίνει αδικαιολόγητη εξουσία σε μη-ειδικούς καθώς και του Marc Andreessen που στο πρόσφατο “Τεχνο-Οπτιμιστικό Μανιφέστο”[47] του, δανείστηκε φρασεολογία από τον Φιλίππο Τομάζο Μαρινέτι[48] (φουτουριστή ποιητή και συντάκτη του ιταλικού Φασιστικού Μανιφέστου[49]) στον οποίο κάνει και ιδιαίτερη μνεία στο τέλος του κειμένου.
Στις 13 Σεπτεμβρίου, Ο Σενγκ Λιου, ένας από τους κορυφαίους μηχανικούς της DeepSeek, έκανε μια, σπάνιας ειλικρίνειας, ανάρτηση[50] στην οποία καταλήγει πως “η κοινωνία του μέλλοντος ενδέχεται να κινηθεί προς δύο ακραίες κατευθύνσεις: τον κομμουνισμό και το Cyberpunk 2077”. Γράφει:
“Με την ανάπτυξη της AI, η κοινωνία του μέλλοντος ενδέχεται να κινηθεί προς δύο ακραίες κατευθύνσεις: τον κομμουνισμό και το Cyberpunk 2077. Στην πρώτη περίπτωση, η παραγωγικότητα θα έχει απελευθερωθεί σε τεράστιο βαθμό και το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων θα έχει βελτιωθεί αισθητά (ας γράψω μόνο αυτά, γιατί φοβάμαι μήπως δεν περάσει τα φίλτρα). Στη δεύτερη, ένας μικρός αριθμός τεχνολογικών εταιρειών θα ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πόρων, ενώ ελάχιστοι θα έχουν πρόσβαση στις πιο προηγμένες μορφές AI και σε κάθε λογής τεχνολογία, καταλήγοντας σε ένα αποτέλεσμα που θα πλησιάζει την μηχανική τεχνο-υπέρβαση του ανθρώπινου. Η μεγάλη πλειονότητα του κόσμου, αντίθετα, θα μπορεί να χρησιμοποιεί μόνο πολύ περιορισμένες μορφές AI.
Η κοινωνική κινητικότητα θα γίνεται ολοένα και πιο περιορισμένη: για να μπορέσεις να ανέβεις κοινωνική τάξη, θα πρέπει πρώτα να διαθέτεις την ισχυρότερη AI. Έτσι θα δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Μαντέψτε λοιπόν: αν η Anthropic διαθέτει για πάντα την πιο προηγμένη AI στον κόσμο, η κοινωνία του μέλλοντος θα μοιάζει περισσότερο με τον κομμουνισμό ή με το 2077; Κάντε μια πρόβλεψη.Γι’ αυτό εξακολουθώ να πιστεύω ότι η πιο προηγμένη τεχνολογία νοημοσύνης θα πρέπει να παρέχεται σε όλους με ανοιχτό και οικονομικά προσιτό τρόπο. Δεν εμπιστεύομαι ότι η Anthropic ή η OpenAI μπορούν να το κάνουν αυτό. Και ειδικά δεν θα ήθελα η Anthropic να έχει τον έλεγχο της πιο προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης ή της AGI. Για να το θέσω κάπως υπερβολικά, η βαρύτητα μιας τέτοιας εξέλιξης δεν θα ήταν μικρότερη από το να είχε αποκτήσει ο Χίτλερ την τεχνολογία της ατομικής βόμβας πριν από τους Συμμάχους.
Αυτός είναι και ο λόγος που επέλεξα και επιμένω να παραμένω στη DeepSeek: το να ερευνούμε ισχυρή, γρήγορη και καθολικά προσβάσιμη τεχνητή νοημοσύνη και να τη διαθέτουμε ως ανοιχτό κώδικα ίσως μπορέσει να τραβήξει τον κόσμο λίγο μακριά από το φάσμα του 2077.
Εύχομαι ο κόσμος του μέλλοντος να είναι γεμάτος ειρήνη και ευημερία.
May all the beauty be blessed.”[51]
Εκ πρώτης όψεως οι απόψεις του Σενγκ Λιου στέκονται στον αντίποδα του Dark Enlightment ή του Marc Andreessen. Ωστόσο οι τάσεις που εκφράζουν μοιράζονται την ίδια δομή: την πίστη ότι η επιτάχυνση της τεχνολογίας είναι από μόνη της απελευθερωτική (για τις μάζες στη μια περίπτωση και για τις ελίτ στην άλλη), ότι η σπάνη είναι πρόβλημα μηχανικής που λύνεται κι ότι το μέλλον είναι ένα σύνορο προς κατάκτηση αρκεί κανείς να μη φρενάρει. Διαφέρουν στο πολιτικό πρόσημο που βάζουν στον επιταχυντισμό (accelerationism) τους. Ο Σενγκ Λιου ελπίζει σε ένα εξισωτικό/κομμουνιστικό μέλλον, οι νεο-αντιδραστικοί σε ένα συγκεντρωτικό, ελιτιστικό και αντιδημοκρατικό μέλλον.
Ωστόσο, οι συγγένειές τους κάνουν επίκαιρη την αναρχική κριτική. Ο Μπακούνιν στη διαμάχη του με τον Μαρξ για το Κράτος, προειδοποιούσε πως η κατάληψη της Εξουσίας δεν καταργεί την κυριαρχία αλλά τη μετασχηματίζει σε βασιλεία της επιστημονικής νοημοσύνης, το πιο αριστοκρατικό, δεσποτικό, αλαζονικό και περιφρονητικό από όλα τα καθεστώτα.[52] Δε χρειάζεται να πούμε ποιος είχε δίκιο με βάση την εμπειρία της ΕΣΣΔ. Ο Μπακούνιν (και κατ’ επέκταση το αναρχικό κίνημα) διακρίνει 3 πεδία παραγωγής της ταξικής καταπίεσης: την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, την ιδιοκτησία των μέσων διοίκησης, ελέγχου και καταναγκασμού και την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής της γνώσης. Οπότε δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο ποιος έχει την τυπική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής αλλά και ποιος τα διευθύνει και ποιος αποφασίζει για τη χρήση τους. Η τεχνολογία δεν είναι ένα σύνολο ουδέτερων εργαλείων που περιμένουν να χρησιμοποιηθούν αλλά μέσο παραγωγής που φέρει τις σημασίες και τις λειτουργίες του κοινωνικού συστήματος μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε. Στην κινεζική περίπτωση, οι γραμμές ανάμεσα στις ιδιωτικές εταιρείες (όπως η DeepSeek), το κομματικό κράτος και την τεχνο-επιστημονική ελίτ είναι εξ ορισμού θολές. Έτσι, ο “κομμουνισμός” μέσω της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων αν κερδίσει το κινέζικο μοντέλο την κούρσα της ΑΙ έχει πολλές πιθανότητες να οδηγήσει σε μια εξίσου δυστοπική κοινωνία ελέγχου, ίσως με λιγότερη φτώχεια. Ό,τι κι αν ονειρεύεται υποκειμενικά ο Σενγκ Λιου, δομικά είναι λειτουργός της σύντηξης κεφαλαίου, πολιτικής εξουσίας και πολιτισμικής εξουσίας και ακριβώς αυτό είναι το όριο όπου η ρητορική του συναντιέται με την πραγματικότητα.
Για να είμαστε δίκαιοι οι απόψεις του Σενγκ Λιου δεν εκφράζονται μόνο από αυτόν. Επίσης το όραμα που εκφράζει ο ίδιος συγγενεύει με την αναρχική παράδοση πιο πολύ από ότι με τον κρατικό μαρξισμό της Κίνας και αυτό στηρίζεται τεχνικά στη φράση του “να ερευνούμε ισχυρή, γρήγορη και καθολικά προσβάσιμη τεχνητή νοημοσύνη και να τη διαθέτουμε ως ανοιχτό κώδικα” όπου όντως συνηγορεί στην κατάργηση της διαχωρισμένης εξουσίας της γνώσης.
Ωστόσο παραμένει ανοιχτό το πιο σημαντικό ζήτημα: ποιος είναι ο ρόλος της κοινωνικής βάσης; Αυτή τη στιγμή, τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη, η κοινωνία παραμένει παθητικό υποκείμενο που απλώς υφίσταται τις αλλαγές. Ο μετασχηματισμός της κοινωνικής βάσης σε δρων υποκείμενο που σπάει αυτή την παθητικότητα και απαιτεί να έχει λόγο στην τεχνολογική εξέλιξη καταρχήν ξεπερνάει την καταστροφολογία της αυτονόμησης της ΑΙ. Επίσης, δεν παγιδεύεται σε ένα κλειστό δίπολο “ανεξέλεγκτη επέκταση ή ρύθμιση” αλλά διεκδικεί τους δρόμους που εξυπηρετούν τα συμφέροντά της που δεν είναι άλλα από την κατάργηση της διαχωρισμένης εξουσίας και των ταξικών διαιρέσεων. Όσο αρνητικός και να είναι ο συσχετισμός δύναμης, δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο “high tech, low life” του cyberpunk. Οι υποτελείς τάξεις έχουν ακόμη την ευκαιρία να δράσουν, όχι για να αναπαράγουν την αλλοτρίωση αλλά για να βαδίσουν προς την απελευθέρωση.
[1] Ανάρτηση στο X, @hilbertspaess (https://x.com/hilbertspaess/status/2097476196791709843)
[2] Time, «OpenAI and Anthropic Researchers Are Warning About AI Risks», 15 Σεπτεμβρίου 2026 (https://time.com/article/2026/09/15/ai-anthropic-researcher-quits-coxon-slowdown/)
[3] Deadline, «A.I. Researcher Jacob Coxon Resigns, Warns Industry “Gambling With Our Lives”», Σεπτέμβριος 2026 (https://deadline.com/2026/09/anthropic-jacob-coxon-resignation-artificial-intelligence-1237072134/)
[4] Newsweek, «Who Is Jacob Coxon? Anthropic Researcher Quits—Warns AI Could Kill Everyone» (https://www.newsweek.com/anthropic-researcher-quits-warns-ai-could-kill-everyone-12418798)
[5] Transformer News, «OpenAI’s new model tried to avoid being shut down» (Apollo Research, μοντέλο o1) (https://www.transformernews.ai/p/openais-new-model-tried-to-avoid)
[6] Axios, «Anthropic’s new AI model shows ability to deceive and blackmail», 23 Μαΐου 2025 (https://www.axios.com/2025/05/23/anthropic-ai-deception-risk)
[7] Fortune, «AI models don’t only show evidence of “self-preservation.” They will scheme to prevent other AIs from being shut down too», 1 Απριλίου 2026 (https://fortune.com/2026/04/01/ai-models-will-secretly-scheme-to-protect-other-ai-models-from-being-shut-down-researchers-find/)
[8] OpenAI, «The Hugging Face incident and the road ahead» (https://openai.com/index/hugging-face-incident-and-the-road-ahead/)
[9] METR, «Brief independent investigation of agents’ behavior, reasoning and collaboration in the OpenAI / Hugging Face hacking incident», 26 Αυγούστου 2026 (https://metr.org/blog/2026-08-26-openai-hugging-face-incident-investigation/)
[10] METR, πλήρης έκθεση (PDF), Αύγουστος 2026 (https://metr.org/hugging-face-incident-report-aug-2026.pdf)
[11] Tom Davidson, «How Quick and Big Would a Software Intelligence Explosion Be?» — σύνοψη/συζήτηση: «Will compute bottlenecks prevent a software intelligence explosion?», AlignmentForum (https://www.alignmentforum.org/posts/XDF6ovePBJf6hsxGj/will-compute-bottlenecks-prevent-a-software-intelligence-1)
[12] Faster, Please! (Substack), συνέντευξη με τον Tom Davidson, «Acceleration though AI-automated R&D» (https://fasterplease.substack.com/p/how-ai-automated-r-and-d-will-accelerate)
[13] Quanta Magazine, «AI Has Solved One of Math’s $1 Million Millennium Prize Problems», 8 Σεπτεμβρίου 2026 (https://www.quantamagazine.org/ai-has-solved-one-of-maths-1-million-millennium-prize-problems-20260908/)
[14] Wikipedia, «Navier–Stokes existence and smoothness» (https://en.wikipedia.org/wiki/Navier%E2%80%93Stokes_existence_and_smoothness)
[15] Nomad, «The Navier-Stokes claim» (διαμάχη προτεραιότητας με Tristan Buckmaster / Levent Alpöge, Anthropic) (https://nomad.sc/resources/research/the-navier-stokes-claim)
[16] Kaplan, J., McCandlish, S., Henighan, T. κ.ά. (2020). «Scaling Laws for Neural Language Models». arXiv:2001.08361 (https://arxiv.org/abs/2001.08361)
[17] Bloomberg, «AI Circular Deals: How Microsoft, OpenAI and Nvidia Keep Paying Each Other» (https://www.bloomberg.com/graphics/2026-ai-circular-deals/)
[18] Axios, «Nvidia’s $100B OpenAI investment fuels AI bubble fears», 25 Σεπτεμβρίου 2025 (https://www.axios.com/2025/09/25/nvidia-openai-investment-ai)
[19] AI Circular Economy, ζωντανός χάρτης / «Bubble Index» (73/100) (https://ai-circular-economy.com/)
[20] Marx, K. (1894). Το Κεφάλαιο, Τόμος ΙΙΙ, Κεφάλαιο 25: «Credit and Fictitious Capital» (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1894-c3/ch25.htm)
[21] Fortune, «Nvidia executive: The cost of AI tools is “far beyond” the cost of human workers» (δήλωση Bryan Catanzaro), 28 Απριλίου 2026 (https://fortune.com/2026/04/28/nvidia-executive-cost-of-ai-is-greater-than-cost-of-employees/)
[22] Gimbel, M., Kinder, M., Kendall, J. & Lee, M. (2025). «Evaluating the impact of AI on the labor market: Current state of affairs». The Budget Lab at Yale (https://budgetlab.yale.edu/research/evaluating-impact-ai-labor-market-current-state-affairs)
[23] Layoffs.fyi, AI Layoffs Tracker (https://layoffs.fyi/ai-layoffs/)
[24] Andrew Leahey, «OpenAI’s Tax Subsidy Efforts Amount to Silicon Valley Socialism», Bloomberg Tax / Bloomberg Law (https://news.bloomberglaw.com/privacy-and-data-security/openais-tax-subsidy-efforts-amount-to-silicon-valley-socialism)
[25] CNBC, «OpenAI CFO Sarah Friar says company isn’t seeking government backstop, clarifying prior comment», 6 Νοεμβρίου 2025 (https://www.cnbc.com/2025/11/06/openai-cfo-sarah-friar-says-company-is-not-seeking-government-backstop.html)
[26] NBC News, «OpenAI’s Sam Altman backtracks on CFO’s government “backstop” talk» (https://www.nbcnews.com/business/business-news/openais-sam-altman-backtracks-cfos-government-backstop-talk-rcna242447)
[27] CNBC, «OpenAI boss Sam Altman spells out how and why the AI industry wants to slow down: ‘We could lose control’», 14 Σεπτεμβρίου 2026 (https://www.cnbc.com/2026/09/14/sam-altman-ai-slowdown-anthropic-amodei-musk.html)
[28] Seeking Alpha, «OpenAI IPO Delay: A Symptom Of A Tech Bubble?» (https://seekingalpha.com/article/4918051-openai-ipo-delay-a-symptom-of-a-tech-bubble)
[29] The Information, «OpenAI CEO and CFO Diverge on IPO Timing», 29 Απριλίου 2026 (https://www.theinformation.com/articles/openai-ceo-cfo-diverge-ipo-timing)
[30] Notebookcheck, «Bericht: OpenAI-Finanzchefin zweifelt an Altmans 600-Mrd.-Dollar-Investitionen und Börsenplänen für 2026» (βάσει Reuters / The Information) (https://www.notebookcheck.com/Bericht-OpenAI-Finanzchefin-zweifelt-an-Altmans-600-Mrd-Dollar-Investitionen-und-Boersenplaenen-fuer-2026.1267097.0.html)
[31] Tom’s Hardware, «OpenAI aims to secure $100 billion in latest funding round, reportedly aiming for an $800 billion valuation», 19 Φεβρουαρίου 2026 (https://www.tomshardware.com/tech-industry/openai-aims-to-secure-usd100-billion-in-latest-funding-round-reportedly-aiming-for-an-usd800-billion-valuation-parties-offering-up-cash-include-nvidia-microsoft-softbank-and-more)
[32] Kropotkin, P. Mutual Aid: A Factor of Evolution. The Anarchist Library (https://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution)
[33] Bostrom, N. (2012). «The Superintelligent Will: Motivation and Instrumental Rationality in Advanced Artificial Agents». Minds and Machines.
[34] Omohundro, S. (2008). «The Basic AI Drives». Proceedings of the First AGI Conference.
[35] Wikipedia, «Instrumental convergence» (σύνοψη) (https://en.wikipedia.org/wiki/Instrumental_convergence)
[36] Sastry, G. κ.ά. (2024). «Computing Power and the Governance of Artificial Intelligence». GovAI (https://www.governance.ai/research-paper/computing-power-and-the-governance-of-artificial-intelligence)
[37] Stigler, G. J. (1971). «The Theory of Economic Regulation». Bell Journal of Economics and Management Science, 2: 3–21.
[38] Wikipedia, «Regulatory capture» (σύνοψη) (https://en.wikipedia.org/wiki/Regulatory_capture)
[39] Washington Post, «Anthropic’s Amodei calls for AI oversight, joined by Altman and Musk», 12 Σεπτεμβρίου 2026 (https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/12/anthropic-ceo-dario-amodei-calls-ai-industry-slow-down/)
[40] Bloomberg, «Amodei, Altman, Musk Call for Slowing AI Model Development», 12 Σεπτεμβρίου 2026 (https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-09-12/anthropic-ceo-says-it-s-time-to-slow-pace-of-improving-ai-models)
[41] GraniteShares, «Anthropic IPO 2026 Explained, From $965 Billion to a Possible $2 Trillion Listing» (https://graniteshares.com/research/anthropic-ipo-2026-explained-from-965-billion-to-a-possible-2-trillion-listing/)
[42] Gebru, T. & Torres, E. P. (2024). «The TESCREAL bundle: Eugenics and the promise of utopia through artificial general intelligence». First Monday, 29(4) (https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/13636)
[43] Boltanski, L. & Chiapello, È. (1999/2005). The New Spirit of Capitalism. Verso (https://www.versobooks.com/products/1980-the-new-spirit-of-capitalism)
[44] Wikipedia, «The New Spirit of Capitalism» (σύνοψη) (https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Spirit_of_Capitalism)
[45] Peter Thiel, «The Education of a Libertarian», Cato Unbound, 13 Απριλίου 2009 (https://www.cato-unbound.org/2009/04/13/peter-thiel/education-libertarian/)
[46] European Center for Populism Studies (ECPS), «Dark Enlightenment» (λήμμα λεξιλογίου) (https://www.populismstudies.org/Vocabulary/dark-enlightenment/)
[47] Marc Andreessen, «The Techno-Optimist Manifesto», Andreessen Horowitz (a16z), 16 Οκτωβρίου 2023 (https://a16z.com/the-techno-optimist-manifesto/)
[48] Wikipedia, «Filippo Tommaso Marinetti» (https://en.wikipedia.org/wiki/Filippo_Tommaso_Marinetti)
[49] Wikipedia, «Fascist Manifesto» (Manifesto dei Fasci Italiani di Combattimento, 1919) (https://en.wikipedia.org/wiki/Fascist_Manifesto)
[50] Shengyu Liu (μηχανικός της DeepSeek), «我不得不把才华埋葬在昨天» («Αναγκάστηκα να θάψω το ταλέντο μου στο χθες»), Σεπτέμβριος 2026 (https://mp.weixin.qq.com/s/zk0KxuLzhmMJ4LPYW_OHMA)
[51] Μιχάλης Παναγιωτάκης, «Κομμουνισμός ή Cyberpunk 2077; οι σκέψεις ενός κινέζου μηχανικού της Τεχνητής Νοημοσύνης», Technopolitica (Substack), 15 Σεπτεμβρίου 2026 (https://technopolitica.substack.com/p/deepseek-communism-or-cyberpunk2077)
[52] Bakunin, M., «Marxism, Freedom and the State» (επιμ./μτφρ. K. J. Kenafick), Freedom Press, 1950, κεφ. III (https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/mf-state/ch03.htm)
*Η εικόνα εξωφύλλου είναι από το https://ideas.ted.com/how-the-gains-we-make-in-ai-could-ultimately-destroy-us/
