Το παρακάτω κείμενο μας το απέστειλε σύντροφος που συμμετέχει στην Embat, ελευθεριακή οργάνωση της Καταλονίας. Το κείμενο αποτυπώνει σκέψεις για το εθνικό απελευθερωτικό κίνημα στην Καταλονία, τη στάση και τη δράση των αναρχικών μέσα από μια κριτική και αποτιμητική σκοπιά από μέρους ενός συντρόφου, η οργάνωση του οποίου επέλεξε να στηρίξει αυτόν τον αγώνα.
Θέλω να εξηγήσω τη σχέση της Embat με το ζήτημα του εθνικού απελευθερωτικού αγώνα, μια ιδέα ή ένα πολιτικό κίνημα που συνδέεται συνήθως με τη δημιουργία κρατών.
Όταν ένα τμήμα των αναρχικών της Καταλονίας διεκδικεί ανεξαρτησία, το κάνει συχνά χωρίς να έχει κατά νου τον σχηματισμό ενός νέου κράτους. Αυτό αφορά μόνο τη δικαίωση της λαϊκής αυτονομίας και την οικοδόμηση μιας κοινωνίας από τα κάτω. Είναι σαφές ότι χωρίς ένα μαζικό λαϊκό κίνημα που υποστηρίζει τον ίδιο σκοπό, αυτά τα αιτήματα των αναρχικών συντρόφων μας από άλλες συλλογικότητες και οργανώσεις θα είναι άπιαστα όνειρα. Εμείς, ως Embat, αποδεχόμαστε τον αυτοπροσδιορισμό των λαών (το ίδιο ισχύει για τις αναρχοσυνδικαλιστικές οργανώσεις CNT και CGT) και αυτό περιλαμβάνει και τον αυτοπροσδιορισμό του λαού της Καταλονίας. Υπάρχουν ορισμένες αναρχικές ομάδες που υποστηρίζουν μόνο την αυτοδιάθεση της Παλαιστίνης, της Σαχάρας, της Δυτικής Παπούα, του Κουρδιστάν ή των αυτοχθόνων λαών, αλλά όχι της Χώρας των Βάσκων, της Σκωτίας, της Κορσικής ή της Καταλονίας.
Στην περίπτωσή μας είμαστε ρεαλιστές. Πιστεύουμε ότι αυτήν τη στιγμή δεν μπορεί να υπάρξει άλλη ανεξαρτησία που να μην περνά μέσα από τη δημιουργία ενός νέου κράτους. Καταλάβετε την επισήμανσή μας, παρακαλώ, διότι τώρα το κίνημα για την ανεξαρτησία της Καταλονίας έχει παγώσει εντελώς και έχει ηττηθεί, αλλά ενδέχεται να ενεργοποιηθεί εκ νέου σε λίγα χρόνια από τώρα. Εντούτοις, η υποστήριξή μας για την αυτοδιάθεση αποσκοπεί στη διάσπαση της Ισπανίας σε κομμάτια. Η Ισπανία είναι ο κεντρικός εχθρός τόσο της εργατικής τάξης όσο και της Καταλονίας ως οντότητας. Έχει ένα φασιστικό και ιμπεριαλιστικό DNA και αυτό δεν μπορεί να αναμορφωθεί. Μπορούμε, λοιπόν, να συμπράξουμε με άξονα αυτήν τη ρήξη.
Από την άλλη πλευρά, ο αγώνας για την ανεξαρτησία της Καταλονίας οδήγησε σε απώλεια ελέγχου της κατάστασης από τα πολιτικά κόμματα που τάσσονται υπέρ της ανεξαρτησίας. Αυτός ο αγώνας παρήγαγε τη δημιουργία επιτροπών βάσης σε όλες τις καταλανικές πόλεις και γειτονιές. Εμείς θέλαμε να παρέμβουμε εκεί. Το στοίχημά μας ήταν να πολιτικοποιήσουμε μερικές από αυτές τις επιτροπές με ελευθεριακό σοσιαλιστικό τρόπο, συνδέοντας αυτό που συνέβαινε το 2017 με την επαναστατική ιστορία της δεκαετίας του 1930. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό λειτούργησε, αλλά σίγουρα δεν ήμασταν αρκετά δυνατοί εκείνη τη στιγμή, για να μπορέσουμε να επιβάλουμε μια ελευθεριακή εναλλακτική λύση. Το στοίχημα ήταν να εκμεταλλευτούμε μια μαζική διαδικασία, για να δημιουργήσουμε μια ορατή και διαρκή λαϊκή δύναμη, για να αμφισβητήσει το επόμενο στάδιο που επρόκειτο να ανοίξει.
Η ιστορική σύγκριση ήταν η κριτική υποστήριξη που παρείχαν οι Ισπανοί αναρχικοί στη Β’ Ισπανική Δημοκρατία το 1931. Η στήριξη των αναρχικών ήταν πολύ ενεργή τότε με αρκετές γενικές απεργίες για την ήττα της δικτατορίας.
Μετά τον Οκτώβριο του 2017 περάσαμε ένα χρόνο προσπαθώντας να δημιουργήσουμε μια ευρεία οντότητα ενός κινήματος βάσης υπέρ της ανεξαρτησίας που δεν θα υπάγεται στις γραμμές των πολιτικών κομμάτων. Αλλά δεν τα καταφέραμε. Αυτή είναι η προσωπική μου ισορροπία. Ήμουν μέρος αυτής της διαδικασίας, μέσα στο Embat, αλλά η οργάνωσή μας ήταν πολύ μικρή και το ελευθεριακό κίνημα στην Καταλονία (2017-18) χωρίστηκε εντελώς μεταξύ των υποστηρικτών της αυτοδιάθεσης και εκείνων που αντιτίθενται σε αυτήν. Αυτή η διαίρεση την κρίσιμη στιγμή εξαφανίστηκε ως πολιτικός παράγοντας – εκτός από την κλήση και τη διεξαγωγή γενικών απεργιών – και βοήθησε στην εδραίωση της δύναμης των πολιτικών κομμάτων.
Υπήρξα μέρος αυτής της διαδικασίας, μέσα στην Embat, αλλά η οργάνωσή μας ήταν πολύ μικρή και το ελευθεριακό κίνημα στην Καταλονία την περίοδο 2017-2018 διασπάστηκε εντελώς μεταξύ των υποστηρικτών της αυτοδιάθεσης και εκείνων που αντιτίθεντο σε αυτήν. Αυτή η διαίρεση μεταξύ των αναρχικών εκείνη την κρίσιμη στιγμή μας εξαφάνισε ως πολιτικό παράγοντα, περιορίζοντάς τη δράση μας απλώς στην οργάνωση και τη στήριξη απεργιών, ευνοώντας την εδραίωση της δύναμης των πολιτικών κομμάτων.
Αξίζει να παρατηρήσετε πώς ορισμένες διεθνείς προσωπικότητες του ισπανικού αναρχισμού, όπως ο Octavio Alberola ή αλλιώς Tomás Ibáñez, ακριβώς εκείνες τις ημέρες που εμείς διακινδυνεύαμε τα πάντα, έγραφαν ένα άρθρο κάθε μέρα και κατέκριναν σκληρά τη θέση μας, καλώντας τους αναρχικούς να μη συμμετέχουν σε αυτό το κίνημα με εθνικιστικές δυνάμεις. Με τέτοιες παραινέσεις ολόκληρο το κίνημα για την ανεξαρτησία της Καταλονίας παραδόθηκε στα χέρια των Καταλανών εθνικιστών. Εμείς αποτελούσαμε την πλειοψηφία των αναρχικών που συμμετείχαν και στήριξαν αυτόν τον αγώνα. Οι αναρχικοί, όμως, δεν αποτελούσαν ούτε το 1% αυτού του πραγματικά τεράστιου κινήματος.
Είχαμε τους ανθρώπους στους δρόμους έτοιμους για τα πάντα, όπως δεν είχε συμβεί ποτέ εδώ και πολλές δεκαετίες και οι πολιτικοί μάς έστειλαν σπίτι. Ο κόσμος ήταν πολύ οργισμένος. Το λαϊκό κίνημα θα μπορούσε να είχε διακηρύξει την ανεξαρτησία της Καταλονίας, αλλά χωρίς να έχει δομή, δεν είχε κανέναν να το κάνει. Το ελευθεριακό κίνημα, το οποίο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει αυτό το ευρύτερο λαϊκό κίνημα, φάνηκε διχασμένο και αδύναμο.
Ζήσαμε τους επόμενους μήνες με μεγάλη απογοήτευση, καθώς είδαμε ξεκάθαρα πώς μια στιγμή «δυαδικής εξουσίας» (σύμφωνα με τη λενινιστική ορολογία) ετίθετο εκτός ελέγχου. Καταλάβαμε ότι το ισπανικό κράτος επρόκειτο να μας στείλει τον στρατό και να μας νικήσει γρήγορα. Αλλά κοιτάζαμε τους γείτονές μας και ήταν σαφές ότι επρόκειτο να υπάρξει μια «απάντηση». Αυτή η απάντηση επρόκειτο να ήταν εντελώς ανεξέλεγκτη και απρόβλεπτη. Αυτός ήταν ο πραγματικός λόγος για την προδοσία των πολιτικών. Δεν ήθελαν να κυβερνήσουν μια χώρα σε τέτοια κατάσταση μετά την υποθετική ανεξαρτησία. Ως στρατευμένοι επαναστάτες ήμασταν πρόθυμοι να πάρουμε αυτά τα ρίσκα.
Εν ολίγοις, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εμείς συμμετείχαμε σε ένα ευρύ εθνικό απελευθερωτικό κίνημα. Το παραδεχόμαστε αυτό. Η πλειοψηφία (99%) των ανθρώπων που τάσσονταν υπέρ της ανεξαρτησίας ήθελε μια Δημοκρατία, ναι, ένα νέο κράτος. Καταλάβαμε ότι ο ρόλος μας ήταν να προπαγανδίσουμε τις ελευθεριακές μας ιδέες στους κόλπους αυτού του κινήματος στο μέγιστο δυνατό βαθμό και να βοηθήσουμε τα απλά μέλη, τους ανοργάνωτους και τους ανένταχτους να ξεπεράσουν τα ηγετικά στοιχεία αυτού του κινήματος. Ως Embat αντιληφθήκαμε ότι το σενάριο που θα άνοιγε από εκείνο το σημείο θα ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον από ό,τι το μαύρο χάλι της πραγματικότητας που βιώναμε μέχρι τότε, αφού οι πολιτικοί τα έκαναν όλα μαντάρα και αποδείχθηκε, επίσης, ότι το καταλανικό ελευθεριακό κίνημα δεν ήταν προετοιμασμένο.
Μετά το 2017 το αντικαταλανικό αίσθημα είναι ευρέως διαδεδομένο στην υπόλοιπη Ισπανία και το ακροδεξιό κόμμα VOX έχει ενισχυθεί από αυτό το αίσθημα. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι για την πλειονότητα η Καταλονία έπρεπε να είναι ανεξάρτητη, διότι η Ισπανία τη δεκαετία του 2010 θεωρήθηκε εντελώς διεφθαρμένη και γεμάτη αντιδραστικές αξίες. Οι άνθρωποι ήθελαν απλώς να φύγουν από αυτήν τη χώρα. Φυσικά, θα προτιμούσαμε να έχουμε ένα τεράστιο κύμα απεργιών και να δημιουργήσουμε συμβούλια εργαζομένων. Είχαμε, όμως, ό,τι είχαμε και έπρεπε να δουλέψουμε με αυτά τα δεδομένα σε αυτές τις συνθήκες.
Εν τέλει εντοπίσαμε ορισμένα θετικά και ορισμένα αρνητικά σημεία στο εθνικό απελευθερωτικό κίνημα.
Υπάρχει ένα σοσιαλιστικό κόμμα, το CUP, στους κόλπους του οποίου έχουμε κάποιους συμμάχους. Η Anna Gabriel, μέλος της CGT και του CUP βρίσκεται σε εξορία στην Ελβετία. Με ανθρώπους σαν και αυτήν μπορούμε να συνεργαστούμε. Δεν πρόκειται, βέβαια, να συνεργαστούμε ποτέ με νεοφιλελεύθερους και ακροδεξιούς μέσα στο εθνικό απελευθερωτικό κίνημα.
Εμείς συμμετείχαμε στο εθνικό απελευθερωτικό κίνημα, διότι είδαμε ένα μεγάλο κομμάτι των από τα κάτω χωρίς διαμορφωμένες πολιτικές ιδέες που δε φοβόταν ιδιαίτερα να ακούσει τις επαναστατικές προτάσεις και που κατανοούσε, μάλιστα, το αναρχικό παρελθόν των μισών Καταλανών.
Ας έχουμε κατά νου ότι τα εθνικά απελευθερωτικά κινήματα μπορεί να βρίσκονται υπό την ηγεμονία της αστικής τάξης ή να οδηγήσουν σε σοσιαλιστικές εξεγέρσεις σαν την Εξέγερση του Πάσχα στην Ιρλανδία το 1916. Μπορούν, όμως, να οδηγήσουν και σε αναρχικές επαναστάσεις, όπως συνέβη στην Κορέα το 1929 (εθνικό απελευθερωτικό κίνημα, με σημαντική και καθοριστική δράση των αναρχικών, ενάντια στον ιαπωνικό ιμπεριαλισμό).
