Οι τακτικές της κακοποίησης και η απάντηση των θυμάτων
Με αφορμή το κείμενο καταγγελίας (link) αποφάσισα να γράψω αυτή την ανάλυση, με σκοπό να βοηθήσω κι άλλες γυναίκες που βίωσαν ή βιώνουν μια παρόμοια κατάσταση. Ένα από τα πιο δύσκολα στάδια της κακοποίησης, είναι ότι δεν μπορούμε να βάλουμε σε λέξεις αυτό που μας συμβαίνει. Η ερώτηση «γιατί δεν έφυγε;» ή «γιατί ξαναγύρισε;» είναι η πιο συχνή και, δυστυχώς ,η πιο άδικη ερώτηση που αντιμετωπίζουν τα θύματα κακοποίησης. Φυσικά και το κείμενο αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός απαντήσεων προς όλους αυτούς που αμφισβητούν τα θύματα αλλά δεν γράφτηκε μόνο γι’ αυτό. Έχει μεγάλη σημασία να αναγνωρίσουν κι άλλες γυναίκες αυτές τις συμπεριφορές, να τις ονοματίσουν και να μη φοβηθούν να τις καταγγείλουν. Η συγκεκριμένη καταγγελία περιγράφει με τρομακτική ακρίβεια τους κλασικούς μηχανισμούς που χρησιμοποιεί ένας συστηματικός θύτης (serial predator) για να παγιδεύει, να χειραγωγήσει και να κρατήσει το θύμα του δεμένο στον κύκλο της κακοποίησης.
Γιατί ένα θύμα κακοποίησης επιστρέφει στο κακοποιητή του;
Τι είναι ο τραυματικός δεσμός; Γιατί είναι δύσκολο να σπάσει και γιατί η παραμονή ή η επιστροφή του θύματος δεν είναι προϊόν ελεύθερης επιλογής, αλλά το αποτέλεσμα ενός συστηματικού ψυχολογικού ακρωτηριασμού;
–Στρατηγική επιλογή και στόχευση. The Targeting
Ο θύτης δεν έδρασε τυχαία. Οι δράστες αυτού του τύπου έχουν την ικανότητα να οσμίζονται την ευαλωτότητα.
Εκμετάλλευση της ανάγκης.
Γνώριζε ότι η γυναίκα βρισκόταν σε μια ευάλωτη φάση (ανάγκη για αλλαγή καριέρας, μονογονεϊκότητα, πρόσφατη κατάθλιψη).
Το προσωπείο του «Σωτήρα».
Εμφανίστηκε ως πρόθυμος, ανιδιοτελής και υποστηρικτικός. Αυτό είναι ένα κλασικό προπέτασμα καπνού για να καμφθούν οι άμυνες και να δημιουργηθεί ένα αίσθημα υποχρέωσης και εμπιστοσύνης.
– Σταδιακή παραβίαση ορίων. Boundary Testing.
Οι δράστες σπάνια επιτίθενται αμέσως· πρώτα «δοκιμάζουν» τα όρια του θύματος για να δουν μέχρι πού μπορούν να φτάσουν.
Η δημιουργία συνθήκης εξάρτησης (Το ατύχημα).
Ζητώντας βοήθεια για τις σκάλες, αντέστρεψε τους ρόλους. Έβαλε τη γυναίκα σε θέση φροντιστή, μειώνοντας την υποψία της και την έφερε σε άμεση σωματική εγγύτητα.
Τα υπονοούμενα στον καφέ: Ήταν η πρώτη λεκτική δοκιμή των ορίων της. Όταν είδε ότι δεν υπήρξε έντονη αντίδραση, θεώρησε ότι έχει το ‘πράσινο φως’.
–Χειραγώγηση και κατασκευή ενοχής. Gaslighting/Blame–shifting.
Το γεγονός ότι η γυναίκα σκέφτηκε μήπως «ήμουν εγώ πιο φιλική» δείχνει πόσο καλά λειτουργεί η ψυχολογική χειραγώγηση αυτών των ατόμων. Ο δράστης χρησιμοποιεί το κύρος του και την αναγνωρισιμότητά του ως ασπίδα, κάνοντας το θύμα να αμφιβάλλει για το δικό του ένστικτο. Όπως η ίδια λέει, «χτύπησε αλέρτ αλλά το αγνόησα».
Στη συνέχεια ακολουθεί ο βιασμός της γυναίκας απο τον θύτη και βλέπουμε χαρακτηριστικά όπως:
-Μηδενική ενσυναίσθηση. Η άρνησή του να χρησιμοποιήσει προφυλακτικό δείχνει απόλυτη αδιαφορία για τη δική της υγεία, επιθυμία ή συναίνεση.
-Η ανάγκη για εξουσία: Ο βιασμός και η κακοποίηση δεν αφορούν το σεξ, αλλά την εξουσία και τον έλεγχο. Η βίαιη στάση και η αδιαφορία για τον πόνο του θύματος δείχνουν ότι άντλησε ικανοποίηση από την επιβολή του αλλά και τον πόνο που προκάλεσε.
Πως ο Θύτης κανονικοποιεί τον βιασμό;
Η Τακτική του “Love Bombing“.
Αμέσως μετά την επίθεση, ο θύτης άλλαξε στρατηγική. Αντί για σωματική βία, χρησιμοποίησε υπερβολική λεκτική επιβεβαίωση («είσαι θεά», «δεν μπορώ να σε βγάλω από το μυαλό μου»).Στόχος του ήταν να θολώσει τα νερά. Μετατρέποντας τον βιασμό σε «παθιασμένο έρωτα», ανάγκασε το θύμα να επαναπροσδιορίσει αυτό που έζησε, οδηγώντας το στη στρεβλή «συναίνεση εκ των υστέρων».
Νευροβιολογικός εθισμός-Intermittent Reinforcement.
Η παγίδα της ντοπαμίνης: Όταν η ανταμοιβή -η στοργή- είναι απρόβλεπτη, ο εγκέφαλος εκκρίνει τεράστιες ποσότητες ντοπαμίνης. Το θύμα μπαίνει σε κατάσταση βιολογικού εθισμού, παρόμοιου με αυτό των τυχερών παιχνιδιών ή και των ναρκωτικών. Η γυναίκα δεν επιστρέφει για να φάει ξύλο· επιστρέφει επειδή ο εγκέφαλός της αναζητά απεγνωσμένα την επόμενη φάση «στοργής» για να ανακουφιστεί από το οξύ στρες που της προκάλεσε ο ίδιος ο θύτης.
Ο τραυματικός δεσμός –Traumatic Bonding.
Σε συνθήκες παρατεταμένου φόβου, αναπτύσσεται ένας ασυνείδητος μηχανισμός επιβίωσης. Το θύμα προσκολλάται στον θύτη για να προστατευτεί.
Η ψευδαίσθηση της ασφάλειας.
Ο θύτης την τρομοκρατούσε και το νευρικό της σύστημα κατέρρεε. Όταν ο ίδιος άνθρωπος μετά την αγκάλιαζε ή της έστελνε μηνύματα, λειτουργούσε ως η «πηγή ανακούφισης». Αυτό δημιουργεί έναν βαθύ, οριακά πρωτόγονο ψυχικό δεσμό. Η γυναίκα νιώθει ότι ο μόνος που μπορεί να σταματήσει τον πόνο της είναι αυτός που τον προκάλεσε.
Τι είναι η γνωστική ασυμφωνία και γιατί είναι τόσο σημαντική στην ανάλυση μας;
Η γνωστική ασυμφωνία –cognitive dissonance.
Είναι η ψυχολογική κατάσταση κατά την οποία ένας άνθρωπος βιώνει έντονη εσωτερική σύγκρουση επειδή κρατά ταυτόχρονα δύο αντίθετες πεποιθήσεις, ιδέες ή αξίες. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν αντέχει αυτή την ασυμφωνία και αναζητά απεγνωσμένα έναν τρόπο να τη γεφυρώσει, συχνά παραμορφώνοντας την πραγματικότητα.
Στην περίπτωση της συγκεκριμένης καταγγελίας, η γνωστική ασυμφωνία ήταν ένα από τα κυριότερα ψυχολογικά εργαλεία που χρησιμοποίησε ο θύτης για να την κρατήσει παγιδευμένη.
Η σύγκρουση που προκαλείται στο θύμα:
«Καλός Άνθρωπος» vs «Βίαιος Κακοποιητής»
Πεποίθηση Α: Είναι ένας διάσημος άνθρωπος, χαίρει εκτίμησης, είναι προοδευτικός και μου έδειξε ότι θέλει να με βοηθήσει.
Πεποίθηση Β: Αυτός ο άνθρωπος μόλις με παραβίασε, με χτύπησε, με έβρισε χυδαία και με βίασε.
Αυτές οι δύο πραγματικότητες είναι αδύνατον να συνυπάρξουν ομαλά στο μυαλό ενός ανθρώπου. Το θύμα δεν μπορεί να αποδεχτεί εύκολα ότι ένας «σπουδαίος άνθρωπος» είναι στην πραγματικότητα ένα κτήνος. Για να μειώσει ο εγκέφαλος αυτό το αφόρητο άγχος, επιλέγει να αλλάξει και να απαλύνει την πεποίθηση Β
Η Λύση της Ασυμφωνίας: «Εγώ Φταίω» (Internalized Guilt).
Αν ο κακοποιητής είναι «καλός, χαίρει εκτίμησης, είναι προοδευτικός», τότε το λάθος πρέπει να βρίσκεται στο θύμα. Αυτό περιγράφεται πεντακάθαρα στη συγκεκριμένη καταγγελία αλλά και σε παμπολλες περιπτώσεις κακοποιήσεων. Ο εγκέφαλος του θύματος σκέφτεται ασυνείδητα: Αν φταίω εγώ επειδή ήμουν πολύ φιλική ή επειδή δεν αντιστάθηκα σθεναρά, τότε ο κόσμος παραμένει ασφαλής και ο βιαστής παραμένει ένας καλός άνθρωπος. Αυτή η διαστρέβλωση, όσο επίπονη κι αν είναι, προσφέρει μια ψευδαίσθηση ελέγχου. Αν φταίει το θύμα, σημαίνει ότι στο μέλλον μπορεί να αλλάξει συμπεριφορά για να μην ξαναπεράσει κακοποιηση. Αν όμως αποδεχτεί ότι ο θύτης είναι ένας απρόβλεπτος, σαδιστής βιαστής, τότε το θύμα πρέπει να αντιμετωπίσει τον απόλυτο τρόμο.
Η κατασκευή «συναίνεσης εκ των υστέρων».
Η γνωστική ασυμφωνία οδήγησε τη γυναίκα στο να προσπαθήσει να «διορθώσει» το παρελθόν μέσα στο μυαλό της. Μετά τον βιασμό, ο κακοποιητής την βομβαρδίζει με μηνύματα αγάπης. Το θύμα, για να δικαιολογήσει γιατί συνεχίζει να μιλάει μαζί του ή γιατί μπαίνει στο αυτοκίνητό του, πείθει τον εαυτό του: Αφού τον βλέπω και του απαντάω, άρα έχουμε σχέση. Και αφού έχουμε σχέση, αυτό που έγινε δεν ήταν βιασμός, γιατί οι βιαστές, βιάζουν και τρέχουν και κρύβονται, δε στέλνουν μηνύματα αγάπης. Μάλλον απλώς εκείνος, είναι ιδιότροπος στο σεξ. Αυτό είναι το λεγόμενο rationalization – ορθολογικοποίηση. Το θύμα δίνει εκ των υστέρων στον εαυτό της μια στρεβλή συναίνεση για να μην τρελαθεί από τη συνειδητοποίηση ότι υπέστη βιασμό.
Η Σύγκρουση των Αξιών της Ίδιας της Γυναίκας.
Η γνωστική ασυμφωνία γίνεται ακόμα πιο επώδυνη όταν έρχεται σε σύγκρουση με τις πολιτικές ή κοινωνικές πεποιθήσεις του ίδιου του θύματος. Η γυναίκα αναφέρει ότι φώναζε στον δρόμο το σύνθημα «οι βιαστές έχουν τα κλειδιά του σπιτιού μας». Πώς γίνεται μια γυναίκα που γνωρίζει τι είναι η πατριαρχία και ο βιασμός, να μην μπορεί να το αναγνωρίσει όταν συμβαίνει στην ίδια της τη ζωή; Αυτή η εσωτερική αντίφαση γεννά μια βαθιά ντροπή και αυτοαπεχθεία («σιχαινόμουν τον εαυτό μου»). Το θύμα νιώθει υποκρίτρια, γεγονός που την κάνει να κλείνεται ακόμα περισσότερο στο καβούκι της και να μην μιλάει σε κανέναν. Και είναι πολύ δύσκολο να σπάσει αυτός ο κύκλος γιατί όταν η αυτοπεποίθηση χτυπιέται κατά τέτοιον τρόπο , είναι μια συγκινητική πράξη θάρρους να αγκαλιάσεις τον εαυτό σου και να πεις, «Δε φταίω». Οι κακοποιητές που δρουν σε προοδευτικούς πολιτικοποιημένους κύκλους στοχεύουν συχνά γυναίκες με φεμινιστικές θέσεις, καθώς για εκείνους, είναι ένα έξτρα humiliation ritual (τελετή ταπείνωσης) το να ισοπεδώνουν φεμινίστριες, έχουν ένα υπόγειο βαθύ μίσος για το φεμινισμό και την ανεξαρτησία των γυναικών στη ψυχή και το σώμα τους.
Γιατί όμως δεν είναι απλα «ερωτικες ιδιαιτερότητες» όλο αυτό;
Και γιατί ο δράστης δεν είναι απλά ιδιότροπος στο σεξ? Γιατί δεν είναι απλά ένα πιο βίαιο kink ή ένα role play;
Η δικαιολογία ότι αυτά είναι «βίτσια» ή ιδιαιτερότητες στο σεξ είναι η πιο συνηθισμένη γραμμή άμυνας των κακοποιητών. Ωστόσο υπάρχει μια ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή ανάμεσα στα βίτσια (συναινετικό BDSM/φετιχισμό) και την εγκληματική κακοποίηση / βιασμό.
Η συμπεριφορά του κακοποιητή δεν ήταν «βίτσιο», αλλά συστηματική εγκληματική βία.
Η απόλυτη απουσία συναίνεσης (Consent)
Στα σεξουαλικά παιχνίδια ρόλων (BDSM),η βάση είναι το SSC (Safe, Sane, Consensual-Ασφαλές, Λογικό, Συναινετικό).Υπάρχει ρητή, εκ των προτέρων συμφωνία,η οποία επαναδιαπραγματευεται κάθε φορά,πρέπει να υπάρχει απόλυτος σεβασμός στα όρια καθώς και η λεγόμενη λέξη ασφαλείας (safe word) που σταματά τα πάντα ακαριαία.
Στην περίπτωση που εξετάζουμε, δεν υπήρξε ποτέ συναίνεση. Η καταγγέλουσα αναφέρει ρητά: «Δε με είχε ρωτήσει ποτέ αν μου αρέσει κάτι πριν το κάνει», ενώ υπήρχαν στιγμές που το θύμα είπε ξεκάθαρα «όχι, δεν έχω διάθεση» και εκείνος την αγνόησε και τη βίασε.
Η ύπαρξη πραγματικού τρόμου και σωματικού κινδύνου.
Στα σεξουαλικά παιχνίδια, ο στόχος είναι η αμοιβαία ηδονή μέσα από έναν ελεγχόμενο ρόλο. Τα άτομα νιώθουν ασφάλεια με τον/την σύντροφό τους.
Εδώ, το θύμα ένιωθε πραγματικό τρόμο για τη ζωή και τη σωματική του ακεραιότητα
(«κόπηκαν τα γόνατά μου, πνιγόμουν κι ήθελα να κάνω εμετό, με κυρίευσε πανικός»).
Ο φόβος δεν ήταν μέρος ενός παιχνιδιού, ήταν η βιολογική αντίδραση ενός ανθρώπου που δεχόταν επίθεση.
Η επέκταση της βίας σε εξωτερικούς χώρους.
Τα σεξουαλικά παιχνίδια ξεκινούν και τελειώνουν ανάμεσα σε δύο ισότιμους συντρόφους, μέσα στα πλαίσια και στα όρια που έχουν και οι δυο βάλει.
Ο θύτης κακοποιούσε, υποτιμούσε και χτυπούσε το θύμα στην καθημερινή ζωή. Τα δημόσια χαστούκια, το φτύσιμο στο στόμα σε δημόσιο χώρο ;oπως τα φεστιβάλ, η οικονομική απάτη με τα χρήματα και η εργαλειοποίηση της καταγγέλλουσας ακόμη και ως δωρεάν σοφέρ, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με σεξουαλικά παιχνίδια ορισμένων ρόλων από ισότιμους συντρόφους. Ήταν συμπεριφορές κοινωνικής και ψυχολογικής εξόντωσης.
Η δυναμική της εξουσίας και της χειραγώγησης.
Τα kink και τα σεξουαλικά παιχνίδια δεν περιλαμβάνουν love bombing, gaslighting, απειλές επαγγελματικού αποκλεισμού ή εκμετάλλευση της κατάθλιψης ενός ευάλωτου ανθρώπου.
Ο θύτης δεν έψαχνε σύντροφο για ιδιαίτερο σεξ, έψαχνε ένα θύμα με μειωμένες αντιστάσεις για να εκτονώσει τις σαδιστικές του τάσεις και την ανάγκη του για απόλυτη εξουσία.
Το kink και το σεξουαλικό παιχνίδι αλλά και τα role play προϋποθέτουν ότι και οι δύο πλευρές περνάνε καλά και είναι ελεύθερες να φύγουν ανά πάσα στιγμή. Όταν ο ένας πονάει, κλαίει, πνίγεται, αρνείται, υποτάσσεται από τρόμο, καταστρέφεται ψυχικά και δέχεται επιθέσεις στον δρόμο, αυτό δεν ονομάζεται kink. Αυτό ονομάζεται κατά συρροή βιασμός, σωματική βλάβη και ψυχολογική τρομοκρατία.
Σωματική βία ως εργαλείο ελέγχου.
Οι σφαλιάρες, το κλείδωμα των χεριών και το τράβηγμα των μαλλιών χρησιμοποιήθηκαν για να εκμηδενίσουν κάθε δυνατότητα αντίστασης.
Λεκτικός εκφυλισμός.
Οι ύβρεις («πουτάνα») και η απαίτηση να επαναλάβει το θύμα αυτούς τους χαρακτηρισμούς αποτελούν κλασική προσπάθεια αποανθρωποποίησης (dehumanization). Ήθελε να καταστρέψει την αξιοπρέπεια της γυναίκας, αναγκάζοντάς την να αποδεχτεί τον ρόλο του αντικειμένου.
Εξαναγκασμός σε πράξεις αηδίας.
Οι διαταγές να κάνει σεξουαλικές πράξεις που την αηδίαζαν ήταν μια επίδειξη απόλυτης εξουσίας. Ήθελε να αποδείξει στον εαυτό του ότι μπορεί να την αναγκάσει να κάνει τα πάντα.
Η στρατηγική του βασίζεται στο να εναλλάσσει τη βαναυσότητα με την ψεύτικη στοργή, ώστε να κρατά το θύμα σε μια διαρκή κατάσταση σύγχυσης, ενοχής και υποταγής.
Grooming για ομαδικό βιασμό
Η συζήτηση για την παρτούζα και η ξαφνική εμφάνιση του άλλου άντρα στο απομονωμένο μέρος δεν ήταν τυχαίες. Η συζήτηση λειτούργησε ως προετοιμασία (grooming). Ήθελε να μετρήσει τις αντιστάσεις της. Ο τρόμος που ένιωσε η γυναίκα (κόπηκαν τα γόνατά μου) δείχνει ότι το ένστικτο επιβίωσης, αναγνώρισε τον κίνδυνο. Οι σαδιστές θύτες συχνά επιδιώκουν να μοιραστούν την «κυριαρχία» τους με άλλους άνδρες για να επιβεβαιώσουν την ανδρική τους ισχύ ή για να δεσμεύσουν συνεργούς. Το γεγονός ότι την κέρασε για πρώτη φορά δείχνει τη χειριστική προσπάθεια να αγοράσει τη χαλάρωσή της πριν από μια πιθανή παγίδα.
Τι συμβαίνει όταν το θύμα αρχίσει να συνειδητοποιεί την πραγματικότητα της κακοποίησης;
Η εκδίκηση της απόρριψης (Narcissistic Injury & Rage)
Όταν η γυναίκα άρχισε να βάζει όρια, να αρνείται τις μεταφορές και η επικοινωνία αραίωσε, ο δράστης υπέστη αυτό που η ψυχολογία ονομάζει ναρκισσιστικό πλήγμα. Για έναν θύτη, το να χάνει τον έλεγχο πάνω στο αντικείμενό του είναι κάτι μη αποδεκτό. Η απάντησή του σε αυτό φυσικά και ήταν η τιμωρία. Ο δράστης επέλεξε τον δημόσιο εξευτελισμό ως εργαλείο. Το συγκεκριμένο περιστατικό στο φεστιβάλ, μια εκδήλωση με χιλιάδες κόσμο, είναι το πιο αποκαλυπτικό για την ψυχοπαθολογία του. Επέλεξε ένα περιβάλλον γεμάτο κόσμο, όπου ο ίδιος πιθανότατα ένιωθε ασφαλής λόγω του προοδευτικού του προφίλ. Η κίνηση χάδι-χαστούκι, αυτή η ακαριαία εναλλαγή από τη στοργή στη βία είναι η επιτομή του ψυχικού βασανισμού. Σοκάρει το θύμα, παγώνει το νευρικό του σύστημα και εκμηδενίζει την αντίδραση.
Το φτύσιμο στο στόμα (Αποανθρωποποίηση): Η πράξη του αυτή αποτελεί μια από τις πιο ακραίες μορφές δημόσιου εξευτελισμού, θέλησε να της δείξει ότι την ορίζει ολοκληρωτικά.
Η αντίδραση επιβίωσης (Fawn/Submit):
Το γεγονός ότι η γυναίκα έχωσε το πρόσωπό της πάνω του για να αποφύγει κι άλλο ξύλο είναι μια κλασική αντίδραση του ενστίκτου επιβίωσης (fawning). Ήταν ο μόνος τρόπος που βρήκε εκείνη τη στιγμή ο εγκέφαλός της για να σταματήσει η βία.
Το ότι ο κακοποιητής την πλησίασε ξανά σε άλλη χρονική στιγμή, φιλώντας την στο κεφάλι μπροστά στον σύντροφό της, ενώ εκείνη προσπάθησε να τον αποφύγει δείχνει ότι τη θεωρούσε κτήμα του. Ήταν μια ξεκάθαρη κίνηση κυριαρχίας και εδαφικής και οριακής διεκδίκησης. Ήθελε να στείλει το μήνυμα: «Μπορεί να είσαι μαζί του, αλλά εγώ σε ορίζω και μπορώ να σε αγγίξω όποτε θέλω».
Το αποτύπωμα του τραύματος
Οι σκέψεις δεν αξίζω να ζω και η ντροπή απέναντι στο παιδί της δείχνουν πώς η κακοποίηση μετακινήθηκε από το σώμα στην ψυχή. Ο δράστης κατάφερε να μεταφέρει όλη την ντροπή των δικών του εγκληματικών πράξεων πάνω στο θύμα. Η ενοχή για την κακή επιλογή είναι το πιο δύσκολο κομμάτι που αντιμετωπίζουν τα θύματα, μέχρι να συνειδητοποιήσουν ότι όταν βρίσκεσαι σε καθεστώς εξαναγκασμού και τρόμου δεν υπάρχει επιλογή.
Το μετατραυματικό στρες (PTSD) και η εσωτερική μάχη, οι εφιάλτες, ο κρύος ιδρώτας, οι κρίσεις πανικού και οι σκέψεις αυτοκτονίας είναι κλασικά συμπτώματα. Το τραύμα της κακοποίησης δεν σταματά όταν σταματά η σωματική επαφή, συνεχίζει να ζει μέσα στο νευρικό σύστημα.
Η ενοχή είναι το τελευταίο οχυρό του τραύματος. Η καταγγέλλουσα χρειάστηκε χρόνια για να καταλάβει ότι η υποταγή της δεν ήταν αδυναμία χαρακτήρα, αλλά αντίδραση επιβίωσης σε μια κατάσταση διαρκούς τρόμου. Χρειάστηκαν τρία χρόνια και βαθιά ψυχοθεραπεία για να μπορέσει η γυναίκα να σπάσει τη νοητική φυλακή που της έχτισε, να ονομάσει τις πράξεις ως βιασμούς και να αποτινάξει την ενοχή. Η καταγγέλουσα δεν είχε ποτέ και σε καμία φάση δώσει συναίνεση, καθώς η συναίνεση υπό το κράτος τρόμου, χειραγώγησης και ψυχολογικού εκβιασμού δεν υπάρχει.
Η καταγγελία αυτή είναι μια ακτινογραφία συστηματικής έμφυλης βίας. Ο δράστης περιγράφεται ως ένας επικίνδυνος, εμμονικός και σαδιστής άντρας, ο οποίος χρησιμοποίησε κάθε όπλο (κοινωνικό κύρος, love bombing, σωματική βία, οικονομική εκμετάλλευση, δημόσιο εξευτελισμό και stalking) για να καταστρέψει μια γυναίκα.
Η καταγγελία αυτή δεν είναι απλώς μια εξιστόρηση γεγονότων, είναι μια πράξη δικαιοσύνης και θεραπείας. Το θύμα κατάφερε να μετατρέψει το προσωπικό της μαρτύριο σε μια συλλογική φωνή για όλες τις γυναίκες που βιώνουν την ίδια σιωπηλή κόλαση, αποδεικνύοντας ότι ο κύκλος της κακοποίησης μπορεί να σπάσει, όσο βαθύς κι αν είναι.
Η γραμμή άμυνας των κακοποιητών
Οι προσωπικότητες αυτού του τύπου (ναρκισσιστικές με σαδιστικά και κοινωνιοπαθητικά στοιχεία), όταν έρχονται αντιμέτωποι με δημόσιες καταγγελίες ακολουθούν ένα πολύ συγκεκριμένο και προβλέψιμο ψυχολογικό μοντέλο άμυνας και επίθεσης.
Το μοντέλο που ακολουθούν λέγεται “DARVO”
Το DARVO σημαίνει Deny (Αρνούμαι),Attack (Επιτίθεμαι),Reverse Victim and Offender (Αντιστρέφω τους ρόλους Θύματος και Θύτη)
Άρνηση (Deny).
Λόγω και της θέσης που κατέχει, η πρώτη αντίδραση θα είναι μια ψυχρή οριακά νομικίστικη δήλωση, για παράδειγμα, «Πρόκειται για ανυπόστατες συκοφαντίες που στερούνται κάθε σοβαρότητας»
Επίθεση στο Θύμα (Attack).
Θα προσπαθήσει να πλήξει την αξιοπιστία της γυναίκας. Θα χρησιμοποιήσει το παρελθόν της (πχ, ότι είχε κατάθλιψη) για να την παρουσιάσει ως ψυχικά ασταθή, εμμονική ή εκδικητική επειδή δεν προχώρησε η επαγγελματική τους συνεργασία.
Αντιστροφή των Ρόλων (Reverse).
Θα παρουσιάσει τον εαυτό του ως το πραγματικό θύμα. Θα ισχυριστεί ότι δέχεται ανθρωποφαγία, δολοφονία χαρακτήρα και ότι πλήττεται η καριέρα του αναίτια. Στη συνέχεια θα εργαλειοποίησει την εξουσία και τον κύκλο του.
Η επιστράτευση της Αυλής (Flying Monkeys).
Ο κύκλος των ανθρώπων που εμφανίζονται μαζί του δημόσια θα λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας. Είτε από τυφλή πίστη, είτε από συμφέρον (για να μη συμπαρασυρθούν), οι συνεργάτες του θα βγουν δημόσια να τον υπερασπιστούν με φράσεις όπως: Τον ξέρω χρόνια, είναι κύριος, αποκλείεται να έκανε κάτι τέτοιο.
Η τακτική της γκρίζας ζώνης και της συναίνεσης.
Η δικαιολογία της τοξικής σχέσης: Θα προσπαθήσει να υποβαθμίσει τους βιασμούς σε μια περίπλοκη, παθιασμένη και τοξική σχέση, όπου και οι δύο είχαν ευθύνες.
Κατασκευή εκ των υστέρων συναίνεσης:
Θα χρησιμοποιήσει τα μηνύματα που του έστελνε η γυναίκα (τα οποία,όπως εξήγησε η ίδια,τα έστελνε από φόβο) ως αποδείξεις ότι εκείνη ανταποκρινόταν και ότι όλα γίνονταν συναινετικά.
Η λογική της ανωνυμίας στις καταγγελίες.
Γιατί μια γυναίκα επιλέγει την ανώνυμη καταγγελία;
Ο θύτης περιγράφεται ως ένα πρόσωπο με κοινωνικό εκτόπισμα, αναγνωρισιμότητα και προσβάσεις ,γεγονός που του δίνει τη δυνατότητα να καταστρέψει τη ζωή του θύματος αν εκείνη εμφανιστεί επώνυμα. Η ανωνυμία δεν είναι δείγμα δειλίας, αλλά μια ορθολογική κίνηση αυτοπροστασίας απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο.
Μια γυναίκα που παλεύει ακόμα με εφιάλτες, κρίσεις πανικού και ενοχές ίσως να στερείται του ψυχικού σθένους που απαιτείται για να διαχειριστεί τη δημόσια έκθεση, την κριτική και την πίεση. Η ανωνυμία προστατεύει την εύθραυστη ψυχική της υγεία κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης. Επίσης στη συγκεκριμένη περίπτωση, η καταγγέλουσα αναφέρει ρητά τον φόβο και την ντροπή απέναντι στο παιδί της. Η απόκρυψη των ονομάτων λειτουργεί ως προστατευτικό δίχτυ για να μην στοχοποιηθούν και συμπαρασυρθούν, μέλη της οικογένειάς της.
Η ανωνυμία βοηθάει το σπάσιμο της σιωπής με ασφάλεια. Ο πρωταρχικός στόχος είναι να βγει η αλήθεια στο φως και να ονομαστεί το έγκλημα (βιασμός, κακοποίηση).
Η δημιουργία κοινωνικού alert:
Δίνοντας το αρχικό και το ακριβές μοτίβο της συμπεριφοράς του, το κείμενο λειτουργεί ως προειδοποίηση. Επιτρέπει στο περιβάλλον που γνωρίζει τον θύτη να αναγνωρίσει τα κακοποιητικά μοτίβα, αφαιρώντας του τη δυνατότητα να δρα ανενόχλητος πίσω από τη βιτρίνα που έχτισε για τον εαυτό του. Η καταγραφή των γεγονότων σε ένα κείμενο βοηθά το θύμα να οργανώσει τις σκέψεις του, να αποτινάξει την ενοχή και να δημιουργήσει μια βάση, ώστε να προετοιμαστεί ψυχικά για τυχόν μελλοντικές ενέργειες, όταν και αν η ίδια νιώσει έτοιμη.
Η ιστορική αξία των ανώνυμων καταγγελιών.
Η ανώνυμη καταγγελία είναι εξαιρετικά συχνό φαινόμενο και αποτελεί τον κανόνα, όχι την εξαίρεση, στις περισσότερες μεγάλες και ιστορικές υποθέσεις κακοποίησης παγκοσμίως, αλλά και στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα, η ανώνυμη καταγγελία ή η χρήση ψευδωνύμου/αρχικών είναι το πιο ισχυρό και αποτελεσματικό εργαλείο για να ανοίξουν οι κλειστές πόρτες της συστηματικής κακοποίησης. Ιστορικά, κοινωνιολογικά και νομικά, σχεδόν όλες οι μεγάλες υποθέσεις ξεκινούν έτσι.
Αν κοιτάξουμε τις μεγαλύτερες υποθέσεις κακοποίησης που συγκλόνισαν τον κόσμο τα τελευταία χρόνια (από το Χόλυγουντ μέχρι τον αθλητισμό και το θέατρο στην Ελλάδα),σχεδόν καμία δεν ξεκίνησε με μια γυναίκα να πηγαίνει μόνη της, επώνυμα, από την πρώτη μέρα στα δικαστήρια.
Οι υποθέσεις αυτές ξεκίνησαν από δημοσιογραφικές έρευνες ή ανώνυμες/φωτογραφικές αναρτήσεις, όπου τα θύματα μιλούσαν με αρχικά ή ως ‘πηγή’. Αυτή η πρώτη ανώνυμη φωνή έδωσε το θάρρος και το πάτημα στις επόμενες να καταλάβουν ότι δεν είναι μόνες. Υπάρχουν πλέον διεθνή πρωτόκολλα, όπως οι πλατφόρμες για whistleblowers ή οι γραμμές υποστήριξης κακοποίησης, που έχουν φτιαχτεί αποκλειστικά για να δέχονται ανώνυμες καταγγελίες.
Όλες οι μεγάλες αλλαγές, όλα τα μεγάλα σκάνδαλα κακοποίησης αλλά και οι μεγαλύτερες καταδίκες συστηματικών θυτών ξεκίνησαν από μια ανώνυμη φωνή που βρήκε το θάρρος να σπάσει τη σιωπή της.
Απαντώντας στα «επιχειρήματα» των flying monkeys.
Το περιβάλλον του δράστη, οι διάφοροι υποστηρικτές του και οι επαγγελματίες σκεπτικιστες για κάθε καταγγελία κακοποίησης που βγαίνει στο φως χρησιμοποιούν μια σταθερή σειρά επιχειρημάτων και σοφιστειών. Όλα αυτά πρέπει να απαντιούνται και οι απαντήσεις πρέπει να είναι ψυχρές, λογικές και εστιασμένες στην ουσία.
«Αυτό είναι διαδικτυακό δικαστήριο και ανθρωποφαγία χωρίς στοιχεία».
Απάντηση:
Ανθρωποφαγία είναι να παραβιάζεται το σώμα και η ψυχή μιας γυναίκας με τη βία.Η δημοσιοποίηση μιας τραυματικής εμπειρίας δεν είναι λιντσάρισμα,είναι η κραυγή αγωνίας ενός ανθρώπου που δεν διαθέτει την κοινωνική ισχύ και τους μηχανισμούς του θύτη για να ακουστεί με άλλον τρόπο.Το κείμενο καταθέτει μια βιωματική αλήθεια.
«Αφού λέει την αλήθεια, γιατί δεν πάει επώνυμα στον εισαγγελέα;»
Απάντηση:
Η απάντηση είναι: Το να ζητάς από ένα θύμα άγριας κακοποίησης να βγει επώνυμα στο προσκήνιο, σημαίνει ότι αγνοείς πώς λειτουργεί το τραύμα αλλά και ο φόβος των αντιποίνων. Η επωνυμία στην Ελλάδα συχνά οδηγεί στο να δικάζεται το θύμα αντί για τον θύτη (victim blaming).Η ανωνυμία είναι δικαίωμα στην προστασία και δεν ακυρώνει την αλήθεια των γεγονότων.
«Είναι παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας, και λιντσάρισμα».
Απάντηση:
Κανείς δεν αμφισβητεί την ιδέα του τεκμήριου αθωότητας η επίκληση του όμως σε μια τέτοια καταγγελία είναι υποκριτική. Πρώτον γιατί δεν πρόκειται για «δίκη» ή «επιβολή ποινής». Πρόκειται για συλλογικοποίηση μιας τραυματική συνθήκης, και πάνω από όλα για ενημέρωση δημόσιου κινδύνου και φροντίδα προς υποψήφια μελλοντικά θύματα. Αλλά και προτροπή προς παλιότερα θύματα, του ίδιου καταγγελόμενου ή άλλων, να πάψουν να φοβούνται. Όσοι ταυτίζουν την καταγγελία με την δίκη αρνούνται την έννοια της κοινότητας και βάζουν ταφόπλακα σε κάθε δημόσιο διάλογο ακόμα και στην δημοσιογραφία.
Και δεύτερον, το τεκμήριο αθωότητας είναι ιερό όταν η δικαιοσύνη είναι ιερή, δηλαδή ανεπηρέαστη από συμφέροντα, στερεότυπα, προκαταλήψεις, ταξικούς, φυλετικούς ή έμφυλους διαχωρισμούς. Αν η όποια δικαιοσύνη δεν είναι ανεπηρέαστη από όλα αυτά τότε η «αυστηρή εφαρμογή» του τεκμηρίου αθωότητας συνιστά ένα διαρκές, θεσμοθετημένο λιντσάρισμα για τους «ριγμένους» και τις «ριγμένες» του κόσμου που ζούμε.
Επίλογος
Επίλογος δεν υπάρχει. Γιατι τίποτα δεν τελείωσε. Κι όσο κάποιοι, κυρίως άντρες, ιδιαίτερα μέσα στους προοδευτικούς κύκλους, τυφλωμένοι απο το προνόμιο της πατριαρχίας, συνειδητά αμόρφωτοι για το ζήτημα, υποβαθμίζουν τη σημασία του φεμινισμού, των έμφυλων κακοποιήσεων και των καταγγελιών τους, ως κατι δευτερεύων, ως κάτι που θα ασχοληθούν μετά την επανάσταση, -τόσο οι κακοποιητές θα αλωνίζουν μέσα στους κύκλους μας.
Εγώ αδερφή μου σε πιστεύω.
Κι είμαι εδώ για να παλέψουμε μαζί.
Αθηνά Φάσσα
13/9/2026
