Η Καρμελίτα Τόρες, τα μπάνια με βενζίνη και οι ταραχές του 1917 στα σύνορα Μεξικού-ΗΠΑ
Ήταν 28 του Γενάρη του 1917 όταν η 17χρονη κοκκινομάλλα Μεξικανή εργάτρια Καρμελίτα Τόρες αψήφησε τις εντολές των συνοριοφυλάκων και των αρχών των ΗΠΑ και αρνήθηκε να λουστεί με βενζίνη, προκειμένου να περάσει τα σύνορα για να εργαστεί. Η άρνησή της αυτή προκάλεσε τις λεγόμενες “Ταραχές των Μπάνιων” (Bath Riots), κατά τις οποίες χιλιάδες μετανάστες εργάτες από το Μεξικό αναμετρήθηκαν με την αστυνομία και τον στρατό των ΗΠΑ, αλλά και της χώρας τους. Γιατί όμως έπρεπε η Καρμελίτα Τόρες να λουστεί με βενζίνη προκειμένου να περάσει τα σύνορα; Ας πάρουμε τα πράγματα από τη αρχή.
Ο εξευτελισμός των Μεξικανών μεταναστ(ρι)ών εργατών και τα μπάνια με βενζίνη
Μπορεί κάποιοι να αρνούνται σήμερα να εμβολιαστούν κατά της θανατηφόρας μεταδοτικής ασθένειας του Covid-19 και να θεωρούν τους εαυτούς τους “αποκλεισμένους” και “διαχωρισμένους” από το κοινωνικό σύνολο (ενώ είναι αποκλειστικά δική τους επιλογή, κατά το 99% των περιπτώσεων), τα πράγματα όμως δεν ήταν πάντα τόσο απλά όσο ένας εμβολιασμός, ώστε να τηρηθούν τα “υγειονομικά πρωτόκολλα” που επέβαλαν τα κράτη στους καταπιεσμένους. Έναν αιώνα πριν, οι φτωχοί εργάτες -και δη οι μετανάστες- και τα υπόλοιπα εκμεταλλευόμενα κοινωνικά στρώματα, θεωρούνταν “βρώμικοι” και πιο επιρρεπείς σε μεταδοτικές ασθένειες, εξαιτίας των συνθηκών διαβίωσής τους. Το καπιταλιστικό σύστημα λοιπόν, κατά την προσφιλή του συνήθεια, αντί να αντιμετωπίσει τις εκάστοτε κοινωνικές και οικονομικέ συνθήκες που προκαλούσαν την εξαθλίωση και την φτώχεια -και άρα τις απαίσιες συνθήκες διαβίωσης- επέλεγε να αντιμετωπίζει το ζήτημα αποσπασματικά, κατά το οικονομικό του συμφέρον, χωρίς κανέναν σεβασμό στην αξιοπρέπεια των ανθρώπων αυτών.
Το 1917 ήταν η χρονιά που το Μεξικό έβγαινε από τις εμφύλιες συρράξεις που ακολούθησαν την Μεξικανική Επανάσταση, με την υπογραφή του Νέου Συντάγματος, ενώ είχε υπογράψει συνθήκη ειρήνης με τις ΗΠΑ λίγα χρόνια πριν. Τα τελευταία αυτά χρόνια είχε ξεσπάσει μια επιδημία τύφου και τυφοειδούς πυρετού στις περιοχές κοντά στα σύνορα των δυο χωρών, κυρίως από την πλευρά των μεξικανικών συνόρων, στις επαρχίες Βερακρούζ και Χαλίσκο. Μιας λοιπόν και τα σύνορα ήταν ακόμη εκείνη την εποχή πλημμελώς φυλασσόμενα, πολλές συμμορίες αλλά και εναπομείναντα σώματα πρώην επαναστατών, πηγαινοέρχονταν στις δυο μεριές τους. Επιπλέον, πολλοί εργάτες διέσχιζαν τα σύνορα κάθε μέρα, ως φτηνό εργατικό δυναμικό για τους πλούσιους Αμερικανούς της βόρειας πλευράς. Έτσι, ο νέος, τότε, δήμαρχος του Ελ Πάσο του Τέξας, Τόμας Κάλοουεϊ Λι Τζρ. (Thomas Calloway Lea Jr) θορυβήθηκε και ισχυρίστηκε ότι “αυτοί οι βρωμεροί Μεξικανοί” θα σπείρουν τον τύφο και στην άλλη πλευρά των συνόρων και θέλησε να επιβάλει γενικευμένη καραντίνα. Αν και η Κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν είδε κάποιον σοβαρό κίνδυνο σε αυτή την επιδημία και απέρριψε το αίτημα, ωστόσο επέτρεψε στον Λι και τις τοπικές αρχές να εγκαταστήσουν στρατόπεδα αποπαρασίτωσης στα σύνορα, από τα οποία ήταν αναγκασμένοι να περνούν κάθε μέρα χιλιάδες μετανάστες εργάτες, άνδρες γυναίκες και παιδιά, σε μια άκρως εξευτελιστική συνθήκη. Φυσικά, δεν χρειάζεται να αναφέρουμε πως αυτό αφορούσε μόνο τους φτωχούς, τους “βρώμικους” Μεξικανούς και όχι τους πλούσιους και “καθαρούς”.
Η διαδικασία ήταν λίγο πολύ η εξής: Οι μετανάστες εργάτες που διέσχιζαν τα σύνορα από το Μεξικό προς τις ΗΠΑ και το Ελ Πάσο (και αργότερα αυτή η συνθήκη εξαπλώθηκε σε όλο το μήκος των συνόρων) χωρίζονταν σε άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Στην συνέχεια ξεγυμνώνονταν και τα ρούχα τους καθαρίζονταν με ατμό, ενώ όσα από αυτά ήταν πιο ευαίσθητα σε πιθανή καταστροφή από τον ατμό, τα εξέθεταν σε δικυάνιο, ένα τοξικό χημικό! Έπειτα πραγματοποιούταν ενδελεχής έλεγχος στα σώματα των μεταναστ(ρι)ών για ψείρες, οι οποίες ήταν υπεύθυνες για την μετάδοση του τύφου. Αν ένας άνδρας βρισκόταν να έχει ψείρες στα μαλλιά του, τον κούρευαν γουλί και έκαιγαν τις τρίχες. Αν το ίδιο συνέβαινε σε μια γυναίκα, την ανάγκαζαν να φορέσει στο κεφάλι της για μισή ώρα μια πετσέτα ποτισμένη σε ξύδι και κηροζίνη! Αν και πάλι, μετά την μισή ώρα, ανακαλύπτονταν ψείρες, η διαδικασία επαναλαμβανόταν! Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, μετά την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας ξεψειρίσματος, όλοι οι μετανάστες ήταν αναγκασμένοι να υποστούν ένα “μπάνιο”, ένα λούσιμο με βενζίνη για επιπλέον…καθάρισμα!
Αυτή η τελευταία διαδικασία του όλου εξευτελισμού των μεταναστών εργατών είχε και μια επιπλέον παράμετρο: Τον κίνδυνο. Το 1916, 28 κρατούμενοι στην φυλακή του Ελ Πάσο, μετά τον ψεκασμό τους με βενζίνη, άρπαξαν φωτιά και βρήκαν φριχτό θάνατο εξαιτίας ενός αναμμένου τσιγάρου! Όταν αυτό το γεγονός γνωστοποιήθηκε, προκάλεσε ανησυχία ανάμεσα στους εργάτες που διέσχιζαν τα σύνορα σε τακτική βάση και υφίσταντο τα “λουσίματα”.
Επιπλέον, φήμες που ήθελαν τους υγειονομικούς, τους συνοριοφύλακες και τους αστυνομικούς να φωτογραφίζουν τις γυμνές νεαρές Μεξικανές και να κυκλοφορούν τις φωτογραφίες τους στα μπαρ, επιβεβαιώθηκαν και εξόργισαν ακόμη περισσότερο τον γυναικείο πληθυσμό των διερχομένων τα σύνορα. Έτσι, το πρωί της 28ης Ιανουαρίου του 1917, έπεσε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.
Η άρνηση της Καρμελίτα Τόρες και οι “Ταραχές των Μπάνιων”
Η 17χρονη Καρμελίτα Τόρες, η οποία εργαζόταν ως οικιακή βοηθός σε σπίτι στις ΗΠΑ και περνούσε συχνά τα σύνορα για να επιστρέψει σπίτι της, θεώρησε πως αυτή και οι εργάτριες αδελφές της είχαν υποστεί αρκετό εξευτελισμό, ενώ φοβόταν και για την υγεία της. Έτσι, όταν οι αρχές σταμάτησαν το τρόλεϊ στο οποίο επέβαιναν αυτή και άλλες εργάτριες για να τις παραπέμψουν στην “αποπαρασίτωση”, αρνήθηκε την όλη διαδικασία και ζήτησε να περάσει τα σύνορα χωρίς το λούσιμο με βενζίνη. Όταν της το αρνήθηκαν, πολύ απλά ζήτησε να της επιστρέψουν τα ναύλα του ταξιδιού και να γυρίσει πίσω, αλλά και πάλι συνάντησε την απροθυμία των αρχών. Τότε λοιπόν, η Καρμελίτα στράφηκε προς τις υπόλοιπες εργάτριες που βρίσκονταν στο ίδιο βαγόνι, οι οποίες εξεγέρθηκαν και ξεκίνησαν να φωνάζουν και να πετάνε πέτρες στους αστυνομικούς, στους στρατιώτες και στους υπαλλήλους του Υπουργείου Υγείας που βρίσκονταν στο σημείο. Σύντομα, ένα μεγάλο πλήθος χιλιάδων ατόμων τις ακολούθησε και έτσι ξεκίνησαν οι “Ταραχές του Μπάνιου” (Bath Riots) -όπως έγιναν γνωστές, επειδή είχαν ως αφορμή το μπάνιο, το λούσιμο με βενζίνη που έπρεπε να υποστούν οι μετανάστες εργάτες.
Οι εξεγερμένοι έβαλαν κατά πάντων, από τους αξιωματικούς του στρατού των ΗΠΑ και του Μεξικού μέχρι και τους χειριστές των τρόλεϊ για να σταματήσουν τις διαδρομές, ενώ την επόμενη μέρα ήταν πια προφανές ότι οι συνεχιζόμενες ταραχές (στις οποίες πλέον πρωτοστατούσαν άντρες και όχι γυναίκες όπως την πρώτη μέρα) είχαν μετατραπεί σε πολιτική διαμαρτυρία υπέρ του παλαιού ήρωα της Επανάστασης Πάντσο Βίγια και κατά του καθεστώτος του πλούσιου γαιοκτήμονα Καράνσα. Οι μετακινήσεις των τρόλεϊ και άλλων μέσων από την μια μεριά των συνόρων στην άλλη σαμποταρίστηκαν, ενώ οι αρχές και των δυο χωρών, ιδίως το καθεστώς Καράνσα που είχε να διαχειριστεί μια εν δυνάμει τεράστια κρίση στο εσωτερικό του, κατέβαλαν αγωνιώδεις προσπάθειες να καταστείλουν τις ταραχές. Ως εκ θαύματος δεν υπήρξαν θύματα, αν και οι φήμες για νεκρό από πυρά των μεξικανικών αρχών φούντωσαν κατά την 29η Ιανουαρίου. Οι αρχές της μεξικανικής συνοριακής πόλης Χουαρές διέταξαν την αστυνομία να συλλάβει όλους τους εμπλεκόμενους και συγκρούσεις ξέσπασαν στο πέρασμα ανάμεσα στα σύνορα, όπου υπήρχε και μια γέφυρα, την οποία είχαν καταλάβει οι εξεγερμένοι. Λίγες συλλήψεις έγιναν εν τέλει, κυρίως από την Αμερικανική πλευρά της γέφυρας, για επιθέσεις σε συνοριακούς και στρατιώτες, αλλά μέχρι τις 30 Ιανουαρίου είχε επέλθει μια σχετική ειρήνη, καθώς, εν τέλει, η λύση δόθηκε διπλωματικά.
Η διπλωματία φέρνει την κοινωνική ειρήνη
Οι πλούσιοι Αμερικανοί γαιοκτήμονες, ανήσυχοι για την έλλειψη προμήθειας Μεξικανών εργατών -αφού οι τελευταίοι αρνούνταν να επιστρέψουν στις δουλειές τους- ζήτησαν από το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ να διευθετήσει το θέμα. Το ημίμετρο που προτάθηκε ήταν πως, όσοι εργάτες δεν ήταν μολυσμένοι από τύφο και δεν είχαν ψείρες, μπορούσαν να περάσουν τα σύνορα χωρίς το επικίνδυνο λούσιμο με βενζίνη, ενώ τα “πιστοποιητικά υγείας” τους διαρκούσαν μια εβδομάδα. Επίσης, οι υγειονομικές αρχές του Μεξικού διασφάλιζαν ότι οι έλεγχοι πραγματοποιούνταν με σεβασμό και υπό σχετικά καλύτερες συνθήκες. Επιπλέον, διασφαλίστηκε ότι οι αμερικανικές αρχές θα αποδέχονταν τα πιστοποιητικά που εξέδιδαν οι αντίστοιχες μεξικανικές και το αντίστροφο. Ωστόσο, για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα χρειάστηκε η σταθερή παρουσία δυνάμεων της αστυνομίας του Χουαρές ώστε να αποφευχθούν περαιτέρω εντάσεις.
Αν και η κίνηση της Καρμελίτα Τόρες, γυναίκας, μετανάστριας, μόλις 17 ετών, να αψηφήσει τους ελέγχους και να εξεγερθεί ενάντια στον εξευτελισμό προκάλεσαν τις “Ταραχές του Μπάνιου” και της εξασφάλισαν μετέπειτα και ετεροχρονισμένα το προσωνύμιο “Μεξικανή Ρόζα Πάρκς“, εν τέλει λίγοι την θυμούνται σήμερα, κυρίως επειδή οι ίδιες οι Ταραχές δεν οδήγησαν εν τέλει πουθενά: Μέσα στην ίδια χρονιά, το 1917, οι ΗΠΑ ψήφισαν έναν νέο μεταναστευτικό νόμο, που επέβαλε σκληρούς όρους στην διαδικασία μετανάστευσης των Μεξικανών εργατών. Επιπλέον, οι ίδιοι οι “ψεκασμοί” και τα “μπάνια” συνεχίστηκαν στο μέλλον, μέχρι τουλάχιστον την δεκαετία του ’50. Οι αρχές των ΗΠΑ επιστράτευσαν ουσίες όπως το DDT και άλλα τοξικά παρασιτοκτόνα, ενώ για ένα διάστημα χρησιμοποιήθηκε ακόμη και η ουσία Zyklon B, η ίδια αυτή χημική σύσταση με την οποία οι Ναζί εξολόθρευαν του Εβραίους και τους υπόλοιπους κρατούμενους στους θαλάμους αερίου στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο!
Ωστόσο, ακόμη κι αν η “επίσημη” ιστορία, αυτή των νικητών του κοινωνικού και ταξικού πολέμου, την ξεχάσει, εμείς θα πρέπει να θυμόμαστε για πάντα την Καρμελίτα Τόρες, την περήφανη μετανάστρια εργάτρια, που τα έβαλε με ένα ολόκληρο θεσμό και αντιστάθηκε στον στρατό και την αστυνομία δυο χωρών, καταφέροντας να ξεσηκώσει χιλιάδες ανθρώπους-και ιδιαίτερα γυναίκες εργάτριες. Οι πράξεις της, αν και δεν κατάφεραν να επιφέρουν μια σημαντική αλλαγή στις υλικές συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων της τάξης της στην εποχή της, ανήκουν, παρ’ όλα αυτά, σε εκείνη την κατηγορία των αντιστάσεων που θα μπολιάζουν για πάντα τις συνειδήσεις των καταπιεσμένων με τον ιό της ανταρσίας, της εξέγερσης απέναντι στο άδικο, ακόμη και όταν οι πιθανότητες νίκης μοιάζουν μηδαμινές και ο εχθρός φαντάζει παντοδύναμος.
