Η πρώιμη χειραφετική σκέψη διώκεται | Η περίπτωση του Παναγιώτη Σοφιανόπουλου, του Νίκου Πελεκούδα

από | 11 Σεπ, 2020

Η πρώιμη χειραφετική σκέψη διώκεται | Η περίπτωση του Παναγιώτη Σοφιανόπουλου, του Νίκου Πελεκούδα

Από τις Μελέτες Χειραφέτησης/Ελλάδα 1830 – 1918

«Βασιλείς, Αυτοκράτορες, Ηγεμόνες, Πρόεδροι, Υπουργοί, Πατριάρχαι, Ράπται, Αρτοποιοί, ζευγολάται, σιδηρουργοί, αμπελουργοί, ποιμένες, πατέρες, διδάσκαλοι, δημοσιογράφοι, ιερείς, έμποροι, ναύται, υαλοποιοί, κτίσται, μεταπράται, στρατηγοί, ιατροί, μητέρες, δήμαρχοι, και εν ενί λόγω άπαντες, επί της Γης, είμεθα ΕΡΓΑΤΑΙ! Εν δε τω Ουρανώ Αυτός ο Δημιουργός των όντων έστιν Εργάτης Ουρανίων και Επιγείων, δι΄ ο έργα θεία ωνομάσθησαν τα Ποιήματά του».

Είναι ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία του άρθρου «Υπομνηματισμοί εις το Σύστημα των Σοσιαλιστών της Γαλλίας» που θα γράψει ο Παναγιώτης Σοφιανόπουλος το 1849 στην εφημερίδα «Νέος Κόσμος» της οποίας εκδότης ήταν ο ίδιος. Ο Σοφιανόπουλος όπως μας αναφέρει ο Νούτσος (Σοσιαλιστική Σκέψη στην Ελλάδα τόμος πρώτος) ήταν ένας από τους οπαδούς του Φουριέ και των εγχειρημάτων του, ένας από τους προδρομικούς στοχαστές των χειραφετητικών εγχειρημάτων στον ελληνικό χώρο, ο οποίος μάλιστα είχε συμμετάσχει και στην Επανάσταση του 1821 ως γραμματέας και σύμβουλος του οπλαρχηγού Γκούρα! Θα αντιταχθεί στη Μεγάλη Ιδέα, όρο που εισάγει στην ελληνική πολιτική ζωή ο Κωλέττης, με το κόμμα του οποίου και θα πολιτευτεί μία φορά.

Ο Σοφιανόπουλος θα ονειρευτεί μια προοδευμένη και βιομηχανική ελληνική κοινωνία, «όπου θα εκλείψει η αμάθεια των γυναικών» και θα πραγματοποιηθεί το τρίπτυχο ελευθερία, ισότητα, αυτονομία. Θα πολεμήσει τον κληρικό σκοταδισμό και μάλιστα η Ιερά Σύνοδος θα τον κατατάξει στους εχθρούς του Χριστιανισμού. Από τους συντηρητικούς κύκλους της εποχής θα χαρακτηριστεί «θηριάνθρωπος» και «εθνομίσητος».

Όμως όπως φαίνεται στο απόσπασμα που παρουσιάζουμε ο Σοφιανόπουλος θεωρεί εργάτη όποιον πράττει στην κοινωνία, εξουσιαστή ή εξουσιαζόμενο. Μάλιστα εργάτης χαρακτηρίζεται ο ίδιος ο Θεός! Που μπορεί να έγκειται αυτή η οργή των αντιπάλων του;

Η σκέψη του Σοφιανόπουλου μπορεί να χαρακτηριστεί ουτοπική, από την άποψη πως η πρότασή του, που είναι η εφαρμογή των εγχειρημάτων του Φουριέ στον ελληνικό χώρο, πιστεύει πως μπορεί να συνενώσει και να ειρηνεύσει τους ταξικούς διαχωρισμούς που είναι χαώδεις στην ελληνική κοινωνία των μέσων του 19ου αιώνα. Οικονομική διαφθορά, πολιτική εξάρτηση από τις μεγάλες δυνάμεις, πολεμικοί τυχοδιωκτισμοί μαζί ή και χωρίς αυτές είναι το εκρηκτικό τοπίο που ο Σοφιανόπουλος παρουσιάζει τις ιδέες του. Η ουτοπία λοιπόν έγκειται στο γεγονός της επιδίωξης αποφυγής, κλεισίματος των ταξικών διαφορών, και για αυτό το λόγο στην πρότασή του δεν υπάρχει κοινωνικό υποκείμενο που θα πραγματώσει το φουριερικό του όραμα.

Όμως υπάρχουν ουτοπικές σκέψεις που μπορούν να έχουν οπισθοδρομικό χαρακτήρα και άλλες που έχουν ένα προοδευτικό περιεχόμενο, αντιπαραθετικό με τους κυρίαρχους κύκλους και πολύ περισσότερο με το πολιτισμικό φορτίο που φέρουν βασικοί εξουσιαστικοί θεσμοί όπως η Εκκλησία, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στο ελληνικό κράτος.

O Παναγιώτης Σοφιανόπουλος προσπάθησε να εισάγει μια δική του κοσμοθεωρία βασισμένη στις απόψεις των Σαιν Σιμόν Φουριέ, με την προσθήκη κάποιων ιδεών του Πλάτωνα, του Σωκράτη, της Γαλλικής Επανάστασης και του ελληνικού διαφωτισμού, αλλά με βασικό πρόταγμα την αταξική κοινωνία. Πίστευε στη διαρκή εξέλιξη των πάντων, ήταν πολέμιος της στασιμότητας και υπέρ της διαρκούς μεταβολής της κοινωνίας και της φύσης, ενώ ήταν φανατικός πολέμιος του παλατιού, της μοναρχίας και των προνομίων. Ήταν ο πρώτος στον ελλαδικό χώρο που έθιξε την εξίσωση του ανδρικού και γυναικείου φύλου. Κατά τον Κορδάτο είναι ο πρώτος που θα εισάγει τον όρο Σοσιαλισμός στον ελληνικό χώρο.

Ο Σοφιανόπουλος στην πρότασή του, και παρόλη την ειρήνευση που ωθεί μέσα από τον «συμπρακτορικό βίο» όπως λέει, δεν ξεχνά να μας πει πως ενώ όλοι είναι εργάτες «Εργάζεται ο δέκατος έκτος να εξασφαλίζη τη Γαλλίαν, ο Ρουσώ να τη φωτίζη και ο υαλοποιός να διατηρή την ζωήν όλο το χειμώνα: και οι τρεις εργάζονται για το καλόν της Γαλλικής κοινωνίας, αλλά ο πρώτος καλοζή, ο δεύτερος βλαστοζή και ο τρίτος μόλις αναπνέη»! Σαφής ταξική καταγγελία για το ότι ενώ όλοι «εργάζονται» δεν ζουν όλοι αξιοπρεπώς. Η πρόταση κοινωνικής συναδέλφωσης του Σοφιανόπουλου ανοίγει ένα τεράστιο ταξικό χάσμα και παρά τη θέλησή του ίσως το οποίο αντιλαμβάνονται πολύ καλά οι κυρίαρχοι κύκλοι της εποχής.
Όπως έγινε με μια ολόκληρη σειρά στοχαστών αυτής της περιόδου, το έργο τους δε θα γίνει άμεσα όπλο από κοινωνικές ομάδες αλλά θα προσεχτεί ιδιαίτερα από τους κατεστημένους κύκλους οι οποίοι και θα τον πολεμήσουν, ενώ θα επηρεάσει και την προοδευτική σκέψη της εποχής. Θα είναι ένας από τους βασικούς συντελεστές της εισαγωγής χειραφετητικών στοχασμών από την Ευρώπη.

Όπως μας αναφέρει ο Κορδάτος, θα πεθάνει πάμφτωχος ξοδεύοντας όλη την περιουσία του στην προσπάθεια διάδοσης χειραφετητικών ιδεών.

Το alerta.gr αποτελεί μια πολιτική προσπάθεια διαρκούς παρουσίας και παρέμβασης, επιδιώκει να γίνει κόμβος στο πολύμορφο δικτυακό τοπίο για την διασπορά ριζοσπαστικών αντιλήψεων, δράσεων και σχεδίων στην κατεύθυνση της κοινωνικής απελευθέρωσης… Η συνεισφορά είναι ξεκάθαρα ένα δείγμα της κατανόησης της φύσης του μέσου και της ανάγκης που υπάρχει για να μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει και να μεγαλώνει. Για όποιον/α θέλει να συνδράμει ας κάνει κλικ εδώ

Αναρχική Επαναστατική Γεωπολιτική 2024- Peter Gelderloos

Αναρχική Επαναστατική Γεωπολιτική 2024- Peter Gelderloos. Παρακαλώ να έχετε υπόψη σας ότι οι γεωπολιτικές αναλύσεις απαιτούν ανάλυση των ενεργειών των μεγάλων κρατών και των καπιταλιστών από την οπτική γωνία των δικών τους συμφερόντων, κάτι που αποτελεί  αρκετά...

Παρουσίαση του έργου “Γλωσσικό Αντάρτικο” στη Rosa Nera – Εισήγηση

Παρουσίαση του έργου "Γλωσσικό Αντάρτικο" στη Rosa Nera - Εισήγηση. Το παρακάτω κείμενο είναι η απομαγνητοφωνημένη εισήγησή μου, με μια μικρή επιμέλεια, στη βιβλιοπαρουσίαση του έργου μου ‘Γλωσσικό Αντάρτικο’ που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Αντιφασιστικής...

Για τον πόλεμο “Χαμάς-Ισραήλ” | Σκέψεις του antirinfo με αφορμή εκδήλωση του Shades mag

Για τον πόλεμο "Χαμάς-Ισραήλ" | Σκέψεις του antirinfo με αφορμή εκδήλωση του Shades mag. Κείμενο της ομάδας του Antirinfo που παρήχθη με αφορμή τη συζήτηση με διοργανωτές το shades mag για το πόλεμο "Χαμάς-Ισραήλ" και ευκαιρίας να καταγράψουμε λίγες σκέψεις για ένα...

David Graeber / Η Ανθρωπολογία Των Ανθρώπινων Δυνατοτήτων- της δρ. Ayça Çubukçu (LSE)

David Graeber / Η Ανθρωπολογία Των Ανθρώπινων Δυνατοτήτων- της δρ. Ayça Çubukçu (LSE). Αναδημοσίευση από το Κενό Δίκτυο. Συνάντησα για πρώτη φορά τον David Graeber ένα ζεστό καλοκαίρι στη Νέα Υόρκη την γεμάτη γεγονότα χρονιά του 2001 στις συναντήσεις του Δικτύου...

Σχετικά με τις εξελίξεις για τους απολυμένους εργαζόμενους στο πρώην πρόγραμμα Philos του Ε.Ο.Δ.Υ. & την απαράδεκτη κατάσταση στα camps

Σχετικά με τις εξελίξεις για τους απολυμένους εργαζόμενους στο πρώην πρόγραμμα Philos του Ε.Ο.Δ.Υ. & την απαράδεκτη κατάσταση στα camps. Δελτίο τύπου του Σωματείου Εργαζομένων ΕΟΔΥ. 08 Ιουλίου 2024  Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και πρωτίστως το Υπουργείο...

Ανθούπολη Περιστερίου: Η εξέγερση του κάρβουνου…

Ανθούπολη Περιστερίου: Η εξέγερση του κάρβουνου… Από τη σελίδα "Περιστέρι συνείδηση και αληταρία”. Χρέος μας να θυμόμαστε αυτά που στιγμάτισαν την γειτονιά μας , αυτά που δημιούργησαν την κουλτούρα μας , αυτά που ανήκουν στο κομματι του πολιτισμού μας που πολλοί δεν...

Η μεταπολιτική είναι η ουσία της πολιτικής

Η μεταπολιτική είναι η ουσία της πολιτικής. Η σαρωτική επικράτηση ενός νεαρού youtuber στις πρόσφατες κυπριακές εκλογές, επανέφερε εντόνως τη συζήτηση περί του όρου «μεταπολιτική» που εισήγαγε στην εγχώρια δημόσια συζήτηση η αναπάντεχη (για κάποιους) εκλογή Κασσελάκη...

Δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι σε απεργία διαρκείας στην Samsung Electronics στη Νότια Κορέα

Δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι σε απεργία διαρκείας στην Samsung Electronics στη Νότια Κορέα. Της Σοφίας Σπυριδωνίδου από το Infolibre. Το συνδικάτο εργαζόμενων στη Samsung Electronics κήρυξαν απεργία διαρκείας την Τετάρτη, πιέζοντας τη μεγαλύτερη εταιρεία της Νότιας...

«Για σένα, Λούη». Ο Ζήσης Παπανικόλας γράφει για τον Λούη Τίκα

«Για σένα, Λούη». Ο Ζήσης Παπανικόλας γράφει για τον Λούη Τίκα. Yiorgos Anagnostou (Γιώργος Αναγνώστου)*. Αναδημοσίευση από το Ούτε Θεός - Ούτε Αφέντης. «Για σένα, Λούη», γράφει η αφιέρωση στο βιβλίο του Zeese Papanikolas «Buried Unsung: Louis Tikas and the Ludlow...

Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλη του 1933

Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλη του 1933. Αναδημοσίευση από Ούτε Θεός - Ούτε Αφέντης. Ο καπνατζής γνωρίζεται, απ’ την περπατησιά του τρίζουν τα παπουτσάκια του, τρίζει κι’ η φορεσιά του. Μάστορα καλέ μάστορα, για κύττα το ρωλόγι σ’ κι’ αν είν’ η ώρα...