Πάνε οι αναρχικοί στον πόλεμο;
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα των αμερικανών συντρόφων Crimethinc, ένα κομμάτι των αναρχικών της Ουκρανίας που βρίσκονται στο πολιορκημένο Κίεβο, πήραν την απόφαση να συμμετάσχουν στην παλλαϊκή αντίσταση ενάντια στην ρωσική εισβολή, δημιουργώντας τις δικές τους μονάδες αυτοάμυνας.i Δεν έχω φυσικά καμιά πρόθεση να προβώ σε κρίσεις και αποφάνσεις από την ασφάλεια του γραφείου μου, αναφορικά με το αν αυτή η απόφαση συμβαδίζει με τις αντιλήψεις και τις αξίες που θεωρούμε ως αναπόσπαστο τμήμα του αναρχισμού. Περισσότερο, θέλω να εκθέσω εδώ κάποιους προβληματισμούς , μιας και είναι σε τέτοια σημεία καμπής της ιστορίας που η πολιτική θεωρία ενός ζωντανού κινήματος πρέπει να δοκιμάζεται.
Καταρχήν, πρέπει να πω ότι θαυμάζω το θάρρος και το κουράγιο των ουκρανών συντρόφων. Όσο κι αν θεωρώ απερίσκεπτη την ενέργεια των αρχών της Ουκρανίας να μοιράσουν όπλα στους αυτοσχέδιους σχηματισμούς των πολιτών, εφόσον έτσι εκθέτουν τους αμάχους σε ανυπολόγιστο κίνδυνο δίνοντας το πρόσχημα στον ρωσικό στρατό να χτυπήσει αδιακρίτως, μόνο σεβασμό μπορεί να έχει κανείς για τη διάθεση ενός λαού που αντιμετωπίζει την θηριώδη ισχύ μιας από τις πιο σύγχρονες πολεμικές μηχανές του κόσμου, να πολεμήσει με όποιο μέσο έχει στη διάθεση του και να νικήσει. Στην ιστορία της Ουκρανίας άλλωστε, οι φασίστες του Μπαντέρα δεν ήταν οι μοναδικοί πολιτικοί εκφραστές της επιθυμίας των Ουκρανών να ζήσουν ανεξάρτητα από επικυρίαρχους. Η μεγάλη αγροτική εξέγερση του Μαχνοβίτικου κινήματος , πάλεψε σκληρά για να εξασφαλίσει την αυτοδιάθεση των ουκρανών αγροτών και προλετάριων, πρώτα εναντίον των Γερμανών κι έπειτα ενάντια στους μπολσεβίκους, που ήθελαν να συγκεντρώσουν όλες τις εξουσίες στα χέρια τους. Όπως γράφει ο Φαν Ντερ Βαλτ, η μεγάλη επιρροή που είχαν οι αναρχικές ιδέες στα ουκρανικά αγροτικά στρώματα ευθύνεται εν μέρει για το γεγονός ότι χρειάστηκαν αρκετά χρόνια προτού το δηλητήριο του εθνικισμού ριζώσει στην Ουκρανία και αποκρυσταλλωθεί στο αίτημα για ένα ανεξάρτητο ουκρανικό έθνος-κράτος.ii Πέρα λοιπόν από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και τη στοιχειώδη ανάγκη να υπερασπιστούν τις γειτονιές, τις οικογένειες και τους συντρόφους τους, η απόφαση να ενταχτούν σε έναν εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο έχει στέρεες ιστορικές και ιδεολογικές καταβολές για τους ουκρανούς αναρχικούς.
Αν όμως το ένα μάτι βρίσκεται στο παρελθόν, το άλλο πρέπει να βρίσκεται στο μέλλον , στις πολιτικές συνέπειες μιας δράσης και στις συνθήκες που θα αναδυθούν στην ουκρανική κοινωνία μόλις καταλαγιάσουν οι φλόγες του πολέμου. Κατά την ταπεινή μου άποψη, ούτε εδώ είναι εσφαλμένη η τοποθέτηση των ουκρανών συντρόφων, εφόσον δεν είναι δυνατό οι αναρχικοί, που θέλουν να είναι οι πιο άμεσοι εκφραστές της επιθυμίας των προλετάριων για την ταξική απελευθέρωση τους, να τους γυρίσουν την πλάτη τη στιγμή που βρίσκονται ενώπιον μιας βάρβαρης επιδρομής. Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι δεν υπάρχουν πολλές πιθανότητες για μια μακροχρόνια παραμονή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εκτός βέβαια από τα φιλικά διακείμενα εδάφη των ρωσόφωνων στα Ανατολικά, όπου σίγουρα οι Ρώσοι σκοπεύουν να εδραιώσουν μια μόνιμη και ισχυρή στρατιωτική παρουσία. Ωστόσο, τις στιγμές που γράφεται αυτό το κείμενο η Ουκρανία δεν έχει υποκύψει στην τεράστια πίεση που ασκεί με όλα τα μέσα ο ρωσικός στρατός. Ενώ οι δυνάμεις εισβολής επιτίθενται από τέσσερις διαφορετικές κατευθύνσεις κι έχουν καταφέρει να προελάσουν αρκετά χιλιόμετρα μέσα στο ουκρανικό έδαφος, μέχρι σήμερα δεν έχουν μπορέσει να καταλάβουν κανένα σημαντικό αστικό κέντρο, με εξαίρεση το Μπερντιάνσκ στα ανατολικά. Όσο οι μέρες περνούν, το ενδεχόμενο μιας ρωσικής ήττας, ή τουλάχιστον μιας ταπεινωτικής υποχώρησης, έχει αρχίσει να γίνεται ορατό μιας κι όπως έγραψε ένας σχολιαστής, “το μπλίτσκριγκ του Πούτιν αγκομαχάει”.iii
Όπως και να ‘χει, η διαφαινόμενη απώθηση του κατακτητή, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια δυσάρεστη εξέλιξη που πρέπει όλους να μας προβληματίσει. Αναφέρομαι στο γεγονός ότι , όπως εκτυλίσσονται τα πράγματα, το ουκρανικό ζήτημα τείνει να εξελιχθεί στον μεγαλύτερο θρίαμβο του ναζισμού από τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Οι ολέθριες αντιλήψεις περί πέμπτης φάλαγγας στο Ντονμπάς που πρέπει να εξολοθρευτεί στο όνομα της “εθνικής καθαρότητας” της Ουκρανίας, έγιναν του συρμού στη χώρα κι έθεσαν τον τόνο του θεσμικού πολιτικού διαλόγου απ’ το Μαϊντάν κι έπειτα. Αυτές οι αντιλήψεις υπάρχει ο κίνδυνος να επιβραβευτούν στην περίπτωση που η Ουκρανία κατορθώσει να αποκρούσει την ρωσική επίθεση. Οι νεοναζί του Τάγματος Αζόφ και του Δεξιού Τομέα, αντί για εγκληματίες που έσυραν τον λαό τους σε έναν αχρειάστο πόλεμο, θα στεφθούν τότε με τις δάφνες των “ηρώων” (όπως λέει και το σύνθημα τους). Των πρωτεργατών ενός ανεπανάληπτου “εθνικού θριάμβου”. Και σίγουρα θα βρουν μιμητές και στην υπόλοιπη Ευρώπη, όπως έγινε με την “καταξίωση” με την οποία περιβλήθηκε η Χρυσή Αυγή σε όλη την Ευρώπη, όταν πέτυχε για πρώτη φορά να μπει στο κοινοβούλιο. Χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι η Ρωσία ειναι μια προοδευτική δύναμη, ή ότι δεν είναι και η ίδια εθνικιστική. Πώς όμως θα μπορούσε να ειναι διαφορετικά; Οι εθνικισμοί τροφοδοτούν και υποδαυλίζουν ο ένας τον άλλο μέχρι τίποτα να μην μείνει όρθιο.
Σε αυτές τις συνθήκες αποχαλίνωσης του νεοναζισμού – γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσε να εκληφθεί ένας νικηφόρος πόλεμος κατά της μισητής Ρωσίας με μπροστάρηδες τους επιγόνους των μαύρων ταγμάτων; – η συμμετοχή των αναρχικών στον πόλεμο έχει μεγάλη σημασία. Κι ας μην διαθέτουν την οργάνωση, τους αριθμούς και τις διασυνδέσεις που έχουν τα ναζιστικά τάγματα με τις δυνάμεις ασφαλείας και το βαθύ κράτος της Ουκρανίας. Η σημασία είναι πρωτίστως πολιτική , διότι θα στερήσει από τους φασίστες το μονοπώλιο τους ως οι φαντασιακοί προστάτες και συμπαραστάτες του ουκρανικού λαού σε αυτή τη δύσκολη στιγμή του. Και θα δυναμώσει τους δεσμούς των αναρχικών με τις κοινότητες μέσα στις οποίες θα έχουν δράσει. Αυτή η εξέλιξη από μόνη της, είναι ένα αντίδοτο που θα ανακόψει, τουλάχιστον κατά τόπους, την ιδεολογική έξαρση του υπερεθνικισμού στην ουκρανική κοινωνία.
i https://crimethinc.com/2022/02/24/russia-and-ukraine-grassroots-resistance-to-putins-invasion.
ii L. Van der Walt, Black Flame (AK Press), σελ. 317.
