Φωτορεπορτάζ και Κουλτούρα Βιασμού

Φωτορεπορτάζ και Κουλτούρα Βιασμού

Κείμενο που λάβαμε από το Σάβα Κοκκινίδι.

Θα έμοιαζε απλό, η πολιτική πράξη μιας φεμινιστικής καταγγελίας για σεξουαλική βία και κακοποίηση, με θύτη άνδρα με υλικά προνόμια και κοινωνικό κύρος, να απαντηθεί άμεσα με το ανάλογο κοινωνικό αντίκρισμα, ανυποχώρητη στήριξη και δήλωση αλληλεγγύης – τόσο από τους χώρους όπου στεγάζονται και δραστηριοποιούνται παραβιαστές που ξεμπροστιάζονται για τον κανόνα της εξουσιαστικότητάς τους, όσο και από τον εν γένει δημόσιο λόγο, τον ειδησεογραφικό, των πολιτικών χώρων αλλά και των πολιτών. Η σεξουαλική και έμφυλη βία αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο της συστημικής καταπίεσης που εξευτελίζει, δολοφονεί, απαξιώνει και εργαλειοποιεί τα ανθρώπινα όντα προς όφελος μιας καταστροφικής τάξης πραγμάτων, με αποκλειστικό της μέλημα την απόλαυση της καταστροφής τους, τη διαιώνιση και εντατικοποίηση της περιθωριοποίησης και υποταγής τους.

Αντ’ αυτού, η «ελληνική κοινωνία», το σύνολο των ανεγκέφαλων πατριαρχών κάθε είδους και τα σμήνη από τα αξιοθρήνητα τσιράκια τους, πυκνώνουν το σκοτάδι, τη βία, την καταδίκη, την επιβολή του πόνου.

Στις 4 Σεπτεμβρίου του 2026 δημοσιεύτηκε στον κινηματικό ιστότοπο του Indymedia ανώνυμη καταγγελία σεξουαλικής και έμφυλης βίας και κακοποίησης1, με θύτη ανώνυμο άνδρα, δραστηριοποιούμενο επαγγελματικά και πολιτικά στους ευρύτερους αριστερούς, αντιφασιστικούς και κινηματικούς χώρους. Η καταγγελία δεν ενέχει κατονομασμό ούτε του κατά συρροήν παραβιαστή, ούτε και του συγκεκριμένου κλάδου όπου δραστηριοποιείτο.

Εντός 24ώρων, στο φάσμα του δημόσιου λόγου και ιδίως εντός του περιβάλλοντος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το όνομα συγκεκριμένου, μακρόβιου φωτορεπόρτερ διακινείτο ως αυτό που η καταγγελία αφορούσε – με έναν εν πολλοίς οχετό μισογυνισμού, σεξιστικού και επανατραυματιστικού λόγου να ακολουθεί. Αυτό που η συγκεκριμένη –και όχι μονάχα η συγκεκριμένη– καταγγελία επίσης κατέδειξε είναι το τι νοείται και προωθείται ως σεξουαλική επαφή στην κοινή, σισετεροκανονική γνώμη – η σεξουαλική επαφή είναι η εγκαθίδρυση μιας διαπροσωπικής σεξουαλικής επιβολής, μιας εξουσιαστικής σχέσης όπου το βάρος και η ευθύνη των παραβιάσεων επιρρίπτεται αποκλειστικά στο παραβιασμένο, εξαναγκασμένο άτομο. Ο βιαστής σκοτώνει – κι αν δεν σε σκότωσε, φταις που σε βίασε.

Το παρόν κείμενο, καθώς και το υποφαινόμενο φωτογραφό, δεν θα σχολιάσουν μακρόθεν την «ανταπάντηση» στην καταγγελία είτε των αστικών, θεσμικών μέσων, είτε της αυταρχικής, πυροβολημένης «αριστεράς». Τα ίδια ελεεινά τούβλα προδίδουν κάθε υποτιθέμενη αξία τους σε κάθε σκίρτημα τυραννίας και συγκεντρωτισμού που ευαγγελίζονται και δεν υπάρχει κανένας λόγος να περιμένουμε ποτέ να δράσουν απελευθερωτικά στην ανθρώπινη ανάγκη, επιθυμία και αντίσταση.

Η αναρχία, χώρος όπου κατά βάση βγήκε και στηρίχθηκε, με κάθε δυνατό μέσο, η αλληλεγγύη στην καταγγέλουσα, συλλογικοποίησε εν μέρει την οργή και τον αλληλέγγυο λόγο και δράση με την αντανακλαστική δημιουργία της Ανοιχτής Συνέλευσης Αλληλεγγύης στην Επιζώσα – και εν μέρει έμεινε επίσης σιωπηλή. Τη εξαιρέσει αντιεξουσιαστικών φεμινιστικών συλλογικοτήτων και ατομικοτήτων, του αντιθεσμικού τρανς κινήματος και κουήρ υποκειμένων, αντιρατσιστικών ομάδων και ευάριθμων συνελεύσεων κοινωνικών καταλήψεων, το μεγαλύτερο μέρος του αναρχικού κινήματος αντέδρασε στην καλύτερη των περιπτώσεων μερικά και στη χειρότερη με επικίνδυνη αδιαφορία.

Τις ίδιες εκείνες μέρες, άρχισε να διακινείται η πληροφορία πως καλείτο «ανοιχτή συζήτηση» για τις 9 Σεπτεμβρίου από την «Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης στον Μ.» (το γράμμα που χρησιμοποιήθηκε στην ανώνυμη καταγγελία για να προσδιορίζει τον βιαστή), με το κάλεσμα να εμπεριέχει έναν γελοίο αχταρμά στερεοτυπικού κομμουνιστικού, αναρχικού και προοδευτικού λεξιλογίου2 – κι ως εκ τούτου να πρόκειται κατά πάσα πιθανότητα για απόπειρα αντιαναρχικής και αντιαριστερής παραπληροφόρησης από χαφιέδες νοικοκυραίους, πεταμένους δεξιούς, κοινώς απολειφάδια. Παραταύτα, η πληροφορία στάθηκε αφορμή για την άμεση συγκρότηση αντανακλαστικής παρέμβασης στην «ανοιχτή συζήτηση», με τα συντρόφια να διαμορφώνουν επί τόπου, αφότου η «συζήτηση» της «Πρωτοβουλίας στον Μ.» φαίνεται να μη διεξήγετο, την Ανοιχτή Συνέλευση Αλληλεγγύης στην Επιζώσα3.

Η αντίδραση του επαγγελματικού και πολιτικού κλάδου όπου το δημόσιο βλέμμα στράφηκε για ηθική βεβαίωση, για τη διασφάλιση των ανθρωπιστικών, αντισεξιστικών παραμέτρων της υπόστασης και λειτουργίας του, ο κλάδος των φωτορεπόρτερ, ήταν και παρέμεινε η πλήρης συγκάλυψη – το ξέπλυμα του φαινομένου της έμφυλης και σεξουαλικής βίας διά της απόλυτης σιωπής και αποσιώπησης. Όχι μόνον δεν αντέδρασε με οποιαδήποτε δήλωση προάσπισης επιζώντων ούτε ένας επίσημος και θεσμικός φορέας φωτορεπορτάζ και ειδησεογραφίας, αλλά δύο βδομάδες σχεδόν μετά τη δημοσίευση της καταγγελίας, «αριστερή» εγκληματολόγος, έχουσα διατελέσει στο παρελθόν νομική σύμβουλος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδος, δημοσίευσε στον προσωπικό της λογαριασμό στο Facebook ένα από τα πιο κατάπτυστα, αήθη κείμενα ενοχοποίησης επιζώντων και αναίρεσης βιώματος που θα μπορούσαν ποτέ να γραφτούν4.

Με δύο εξαιρέσεις (τον Φωτογραφικό Τομέα Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου5 στις 27/9 και την Πρωτοβουλία Ανεξάρτητης Οπτικοακουστικής Πληροφόρησης6 στις 25/10), κανένα τμήμα της ανεξάρτητης φωτογραφικής κοινότητας επίσης δεν ανέλαβε δράση επί του θέματος. Έχοντας εγώ το ίδιο υπάρξει ενεργό μέλος της ευρύτερης ανεξάρτητης φωτογραφικής κοινότητας στην Αθήνα επί δύο σχεδόν έτη, έχοντας έρθει σε ευθεία σύγκρουση τόσο με τα αμετανόητα κακοποιητά που ασκούν την ίδια ακριβώς βία εντός των χώρων που υπάρχουν, όσο και με τους συγκαλυπτές και τις συγκαλύπτριές τους, η δημοσίευση της καταγγελίας και η επακόλουθη απάθεια και ξεφτιλισμένη σιγή του χώρου με έσμπρωξε ξανά στα όριά μου.

Τον Γενάρη του ’26, γνωστός, θεσμικός άνδρας φωτορεπόρτερ, από το κυρίαρχο σινάφι των ανθρώπων που δεν θα μπορούσαν να τραβήξουν μισή φωτογραφία ακόμη κι αν είχαν έξι χέρια, απάντησε σε κριτικές μου ειδησεογραφικών φωτογραφιών που είχαν δημοσιευτεί στο Instagram απειλώντας με με «την επόμενη φορά που θα κατέβεις δίπλα μας στον δρόμο θα πρέπει να γνωρίζεις από τώρα πως δεν θα υπάρξει κανενός είδους προστασία, διαπραγμάτευση και διευκόλυνση καθώς αυτόματα έθεσες τον εαυτό σου (και το υπόλοιπο τιμ σου), εκτός»7. Έχοντας έρθει, όπως όλα μας, υποχρεωτικά αντιμέτωπο με πλήθος από όρθιες κουράδες, τα συγκεκριμένα πανυβλακώδη και ανήθικα μηνύματα τα αντιμετώπισα με σχετική ψυχραιμία μέχρι και την αναφορά του «υπόλοιπου τιμ» – δεν περιτριγυριζόμουν ποτέ από κανένα «τιμ» αφενός, αφετέρου ο συγκεκριμένος άνθρωπος, γνωρίζοντας ότι σε περίπτωση που προσπαθούσε να εκφοβίσει μόνον εμένα θα έπαιρνε την τραβελόπουτσή μου πακέτο για το κέρασμα, αποφάσισε, εντελώς μαφιόζικα, να θέσει σε κίνδυνο οικεία μου άτομα βάσει τοποθετήσεων που προερχόντουσαν, γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν αποκλειστικά από εμένα. Ίσως δεν περιττεύει επίσης να σημειώσω πως κανένα σημείο αυτής της «κουβέντας» δεν ήταν έγκυρο – ποτέ μου δεν «κατέβηκα δίπλα στον δρόμο» με αυτούς τους ανθρώπους, ποτέ μου δεν τους απευθύνθηκα οπουδήποτε και με οποιαδήποτε αφορμή – είχα αποκλειστικά ανεχτεί τις ελάχιστες εκ μέρους τους γελοίες προσεγγίσεις και οχλήσεις στον δρόμο, χωρίς καμία σχέση, ενδιαφέρον και πολιτική και επαγγελματική συνάφεια με τις πρακτικές, λεγόμενα και εργασία τους.

Λίγες μέρες έπειτα από τις απειλές του συγκεκριμένου ανθρώπου, αφότου του έκοψα μονομιάς κάθε περαιτέρω επαφή και συνέχεια της βιαιοπραγίας του, μου μεταφέρθηκε από ξεχωριστές πηγές ότι το άνωθεν σινάφι άχρηστων νταήδων με χαρακτήριζε προς άλλα φωτογραφά και συναδελφά στον δρόμο ως ψυχικά διαταραγμένο άτομο, με την επισήμανση ότι τίποτα από όσα λέω δεν θα έπρεπε να γίνεται πιστευτό – έχοντας στήριξη σε αυτά τους τα λεγόμενά τους και από νεαρούς μαθητές και μαθήτριές τους, εκ των οποίων ουκ ολίγα άτομα τύχαινε να με γνωρίζουν και προσωπικά· όμως οι σόλες των αφεντικών και συνεργατών τους ήταν σημαντικότερες και γευστικότερες από την ψυχιατρικοποίηση και καταστολή ενός τρανς, κουήρ ατόμου που δέχεται τη στιγμή εκείνη τη συστημική βία και περιθωριοποίηση μιας εξουσιαστικής δομής βίαιων πατριαρχών.

Κι εκείνη ήταν η τελευταία φορά που ασχολήθηκα ενεργά με το φαινόμενο, μέχρι ωσότου δημοσιευτεί η καταγγελία και να συμπράξω στις αλληλέγγυες κινητοποιήσεις που ακολούθησαν.

Στις 10 Σεπτεμβρίου, γνωστός, μακρόβιος φωτορεπόρτερ, πρώην πρόεδρος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδος, ανήρτησε νομική δήλωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπου έθεσε ως «μοναδικό τρόπο αντιμετώπισης όσων συνέπραξαν και εξακολουθούν να συμπράττουν στην ανήθικη προσπάθεια καταρράκωσης της προσωπικότητάς» του τη «νόμιμη δικαστική οδό»· προς «όποια σκοπιμότητα υποκρύπτεται στην ανώνυμη καταγγελία και σε κάθε επακόλουθη αναπαραγόμενη λασπολογία»8. Δίχως, ούτε και αυτή τη φορά, την παραμικρή τοποθέτηση στήριξης, αλληλεγγύης και αντισεξιστικής δεοντολογίας προς κανένα επιζών έμφυλης και σεξουαλικής βίας.

Η Ανοιχτή Συνέλευση Αλληλεγγύης στην Επιζώσα συνέχισε να συνδιαμορφώνει με εβδομαδιαίους συντονισμούς τις αντανακλαστικές9 και ολικές της δράσεις βάσει των τεκταινομένων, των κοινωνικών και κινηματικών αντιδράσεων, προς τη στήριξη, ενδυνάμωση και κινηματική πλαισίωση του βιώματος και πολιτικής πράξης της καταγγέλουσας τον βιασμό, τον βιαστή και την κακοποίησή της – με τις ολικές δράσεις να μετρούν το συνδιαμορφωμένο συλλογικό κείμενο αλληλεγγύης1010 στις 13/10 και την ισχυρή τρανσφεμινιστική Πορεία Αλληλεγγύης στην Καταγγέλουσα1111 στις 24/10 στα Εξάρχεια.

Αγνοώ το πώς πραγματικά να καταλήξω ένα τεκμηριωτικό άρθρο για μία τόσο ανοιχτή πληγή. Οι συνεχείς βιασμοί και παρενοχλήσεις, οι γυναικοκτονίες και τρανσφοβικές επιθέσεις, η πορνοφοβική και ρατσιστική περιθωριοποίηση και διωγμοί διατρέχουν κάθε άξονα των συλλογικών μας στάσεων, αντιλήψεων και πράξεων σε επίπεδο ριζοσπαστικό όσο και, με ξεχωριστή ένταση, σε συστημικό και θεσμικό. Η ανατροπή των αυταπατών της εξουσίας, η καταστροφή της αστικής τάξης και του κράτους όπου επιβάλλεται, η αποτροπή και καταγγελία κάθε εξουσιαστικής και παραβιαστικής συμπεριφοράς που αρνείται να οριοθετηθεί και απαιτεί να επιδεινώνεται αποτελούν βασικό, αναφαίρετο και μόνιμο θεμέλιο αγωνιστικής πράξης για τη συλλογικοποίηση των αναγκών, των επιθυμιών και των ανυποχώρητων δυνάμεων της ελευθερίας μας.

«Ο φόβος άλλαξε μεριά», στον δρόμο, στη δουλεία και μες στο κίνημα θα παραμένει, για όλους τους λόγους του κόσμου και μέχρι τέλους, στη μεριά εκείνη και μόνο.

Σάβα Κοκκινίδι (το/του)