Άσυλο Monaghan: Το Σοβιέτ του Ψυχιατρείου (1919)
Το άρθρο αυτό παρουσιάζει την ιστορία γύρω από τις εργατικές διεκδικήσεις στο Άσυλο Monaghan, ένα γνωστό ψυχιατρείο της Ιρλανδίας, το οποίο οι εργαζόμενοι, μαζί με τους τρόφιμους, κατέλαβαν στις 24/1/1919, εγκαθιδρύοντας ένα ιδιότυπο “Σοβιέτ”.
Στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα υπήρχε γενικευμένος αναβρασμός ανάμεσα στην εργατική τάξη της Ευρώπης. Η Γηραιά Ήπειρος έβγαινε από έναν Παγκόσμιο Πόλεμο με εκατομμύρια νεκρούς, ο οποίος, αν και πυροδοτήθηκε από τις ιμπεριαλιστικές πολιτικές και τα εθνικιστικά ιδεώδη, που κέρδιζαν έδαφος κατά τα πρώτα χρόνια του νέου αιώνα, ουσιαστικά έθρεψε με την τραγική του εξέλιξη τα αντιπολεμικά συναισθήματα που θα κυριαρχούσαν την επόμενη δεκαετία.
Κυρίως όμως, τα χρόνια προς τα τέλη του Μεγάλου Πολέμου, ήταν τα διεθνιστικά και επαναστατικά αισθήματα αυτά που κέρδισαν έδαφος στις καρδιές της Ευρωπαϊκής Εργατικής Τάξης. Με το υπαρκτό παράδειγμα της Οκτωβριανής Επανάστασης, που έβγαλε την Ρωσία από τον Πόλεμο και εγκαθίδρυσε αυτό που οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονταν ως την πρώτη απόπειρα για μια Εργατική Εξουσία, να ζεσταίνει τις καρδιές των καταπιεσμένων, η ήπειρος είδε μια σειρά εργατικών εξεγέρσεων και επαναστάσεων να λαμβάνουν χώρα την επόμενη πενταετία, όπως το ιταλικό Biennio Rosso και οι γερμανικές και ουγγρικές επαναστάσεις. Γενικότερα πάντως, ακόμη και στις χώρες στις οποίες δεν συνέβη κάποια γενικευμένη απόπειρα για κοινωνική επανάσταση, οι εργαζόμενοι είχαν αποκτήσει μια οξεία ταξική συνείδηση και τα εργατικά κινήματα γνώριζαν μια πρωτόγνωρη άνθηση, ενώ οι διεκδικήσεις τους λάμβαναν πολύ πιο ριζοσπαστικές μορφές από την απλή παθητική διαμαρτυρία ή τις διαπραγματεύσεις.
Στην Ιρλανδία οι σοσιαλιστικές ιδέες ήταν συνδεδεμένες με την μεγαλύτερη μερίδα του Ρεπουμπλικανικού Κινήματος, που πάλευε για την πλήρη ανεξαρτησία του Νησιού από την Μεγάλη Βρετανία και την Ένωση όλων των περιοχών του υπό ενιαία εθνική δημοκρατική διοίκηση. Οι ηγέτες του Ρεπουμπλικανικού Κινήματος ήταν πολύ συχνά και ηγετικές μορφές των εργατικών σωματείων και συνδικάτων. Ένας από αυτούς ήταν και ο Peadar O’Donnell, μουσικός, δάσκαλος, πολυτεχνίτης και μαχητικό στέλεχος του Ιρλανδικού Συνδικάτου Μεταφορών και Γενικών Εργαζομένων (ITGWU), ο οποίος την επόμενη δεκαετία έγινε μάλιστα και αντάρτης του IRA και πολέμησε στον Ιρλανδικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας.
Η Κατάληψη και το Σοβιέτ του Ασύλου Monaghan
Οι εργαζόμενοι στο Άσυλο Monaghan, ένα ψυχιατρικό κέντρο στην ομώνυμη πόλη της Ιρλανδίας, είχαν ξεκινήσει μαχητικές διεκδικήσεις ήδη από το 1918, πραγματοποιώντας απεργίες και εκδιώκοντας απεργοσπάστες με την βία, έχοντας απέναντί τους την Διοικητική Επιτροπή του Ασύλου. Τα αιτήματά τους αφορούσαν τα εξαντλητικά ωράρια εργασίας τους (93 ώρες την εβδομάδα) και τις εξαιρετικά χαμηλές απολαβές τους (μόλις 70 λίρες τον χρόνο). Επιπλέον, οι εργαζόμενοι ήταν αναγκασμένοι να παραμένουν στο Άσυλο ανάμεσα στις βάρδιές τους, εγκαταλείποντας το κτήριο μόνο κάθε περίπου 2 εβδομάδες!
Έτσι, το προσωπικό του Ασύλου Monaghan κάλεσε σε βοήθεια τον έμπειρο συνδικαλιστή Peadar O’Donnell, για να σταθεί ως επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με την Επιτροπή. Όταν οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν, εξαιτίας της αδιαλλαξίας της Διοικητικής Επιτροπής, οι εργαζόμενοι, μαζί με τον O’Donnell, εκδίωξαν την Επιτροπή και τους λακέδες της, ύψωσαν την Κόκκινη Σημαία πάνω από το Άσυλο Monaghan και με την συνεργασία μάλιστα των τροφίμων το ανακήρυξαν “Σοβιέτ”. Το Σοβιέτ του Ψυχιατρικού Ασύλου Monaghan ήταν το πρώτο στην χώρα, ενώ ο O’Donnell χρησιμοποίησε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ιρλανδίας τον όρο “κατάληψη”, αναφερόμενος σε έναν χώρο εργασίας. Το ημερολόγιο έγραφε 24/1/1924.
Ο O’Donnell ανακηρύχθηκε προσωρινός διευθυντής του Ασύλου και οι πρώτες του έγνοιες ήταν να συνάψει περαιτέρω φιλικές σχέσεις συνεργασίας και αρμονίας μεταξύ των τροφίμων και των εργαζομένων, να κηρύξει εργάσιμη εβδομάδα 48 ωρών (η μισή από την έως τότε ισχύουσα) και να “απομονώσει” αντιδραστικά στοιχεία του προσωπικού που λειτουργούσαν ως προς το συμφέρον της διοίκησης. Μάλιστα, προχώρησε σε μια μάλλον αμφιλεγόμενη κίνηση παραδειγματισμού, κλειδώνοντας έναν από αυτούς σε ένα ειδικό κελί με μαλακή επένδυση, που χρησιμοποιούταν για τροφίμους με τάσεις αυτο-τραυματισμού, μετά από κατηγορίες που του απαγγέλθηκαν για “ντεφετισμό” (προσπάθεια να ηττηθεί από μέσα ο αγώνας).
Απόπειρες καταστολής
Πολύ σύντομα έλαβαν χώρα οι πρώτες απόπειρες καταστολής του Σοβιέτ, όταν στάλθηκαν από τις τοπικές αρχές του Monaghan 125 ένοπλοι αστυνομικοί να περικυκλώσουν το κτήριο. Ως απάντηση, εργαζόμενοι και τρόφιμοι ταμπουρώθηκαν στο εσωτερικό του, φτιάχνοντας οδοφράγματα, ενώ οπλίστηκαν με αξίνες, φτυάρια και μαδέρια. Ενδεικτικό της συνεργασίας μεταξύ τροφίμων και εργαζομένων ήταν το γεγονός ότι άλλαξαν μεταξύ τους ρούχα, με σκοπό να μπερδέψουν την αστυνομία και να εξασφαλίσουν προμήθειες.
Η τοπική αστυνομία από την μεριά της δεν έδειξε και ιδιαίτερο ζήλο στο να καταστείλει το Σοβιέτ, το οποίο αντιμετώπιζε μάλλον με συμπάθεια, ενώ πηγές της εποχής αναφέρουν πως οι απεργοί εργαζόμενοι και οι τρόφιμοι του Ασύλου Monaghan διοργάνωναν μέχρι και χορούς και ποδοσφαιρικούς αγώνες με τους αστυνομικούς. Αυτό ανάγκασε τις αρχές να καλέσουν την στρατιωτική αστυνομία, κάτι που ριζοσπαστικοποίησε ακόμη περισσότερο τους απεργούς και ενδυνάμωσε τις προσπάθειες να προφυλαχθεί το Σοβιέτ, επαναφέροντας τα οδοφράγματα.
Επιπλέον, έγινε μια προσπάθεια από την Διοικητική Επιτροπή να διασπαστεί το σώμα των απεργών, προσφέροντας μόνο στους άνδρες εργαζόμενους τους μισθούς που ζητούσαν, αλλά η απάντηση ήταν αρνητική. Οι απεργοί απαίτησαν ισότητα για τις γυναίκες συντρόφισσες και συναδέλφους τους, οι οποίες, σύμφωνα με μαρτυρίες, ήταν ακόμη πιο δυναμικές στον αγώνα του Σοβιέτ και μάλιστα αποτελούσαν και την πλειοψηφία.
Περίπου έναν μήνα μετά, στις 20 του Φλεβάρη 1919, το θέμα έφτασε στην Βουλή των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου. Μάλιστα, ο τοπικός Βουλευτής του Μπέλφαστ, Ιρλανδός Εθνικιστής Joe Devlin, σε επερώτηση του, όταν τέθηκε το θέμα της επικείμενης επίλυσης του ζητήματος, έκανε την εξής δήλωση, που απέκτησε μυθικό χαρακτήρα: «Έχει γνώση ο αξιότιμος κύριος (σ.σ. ο αρμόδιος γραμματέας) ότι τα μοναδικά ιδρύματα που λειτουργούν σωστά στην Ιρλανδία είναι τα ψυχιατρεία;», εννοώντας τον τρόπο λειτουργίας του Ασύλυ Monaghan την περίοδο εκείνη.
Η Νίκη του Σοβιέτ του Ασύλου Monaghan
Μετά από σχεδόν έναν μήνα κατάληψης και λειτουργίας του Ψυχιατρικού Ασύλου Monaghan ως Σοβιέτ, η υπόθεση έλαβε τέλος ειρηνικά, με μια μεγάλη νίκη των απεργών. Οι αρχές και οι εργαζόμενοι συμφώνησαν σε μια εργάσιμη εβδομάδα 56 ωρών, με ίση αύξηση απολαβών για τους άνδρες και τις γυναίκες εργαζόμενους. Μάλιστα, αν κάποιος/α από αυτούς/ες ήταν παντρεμένος/η, είχε το ελεύθερο να αποχωρήσει από το Άσυλο μετά το τέλος της βάρδιάς του/της.
Η νίκη αυτή γιορτάστηκε από τους εργαζόμενους, τους τροφίμους και πολλούς ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας, με μια μεγάλη γιορτή σε μια από τις μεγάλες τραπεζαρίες του Ασύλου, στην οποία έδωσαν το παρόν ακόμη και κάποιοι εκ των τοπικών αστυνομικών.
Η νίκη του Σοβιέτ του Ψυχιατρικού Ασύλου Monaghan ήταν μια ολοκληρωτική συνθηκολόγηση της Διοικητικής Επιτροπής, που άνοιξε τον δρόμο στην αναμόρφωση του κλάδου των Ψυχιατρικών Ιδρυμάτων υπέρ των εργαζομένων.
Φυσικά, η αναμόρφωση του συγκεκριμένου κλάδου δεν έμεινε εκεί, δηλαδή στους εργαζόμενους. Κατά την διάρκεια των επόμενων δεκαετιών, μέσα από έρευνες αλλά και αγώνες, έχει αλλάξει εντελώς ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και αντιμετωπίζουμε τους “ψυχικά ασθενείς”, ο στιγματισμός τους από την κοινωνία έχει υποχωρήσει σε μεγάλο βαθμό και δεν γίνονται πλέον αντιληπτοί ως “οι τρελοί του χωριού”, “οι παλαβοί” κλπ, αλλά ως άτομα που έχουν τα ίδια δικαιώματα στην ζωή και την καθημερινότητα με όλους μας.
Εννοείται πως υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος για την πλήρη κατανόηση αυτών των συνανθρώπων μας, την παύση της αντιμετώπισής τους ως “ασθενείς”, την ιδρυματοποίηση και την θυματοποίησή τους. Ωστόσο, ο αγώνας στο Σοβιέτ του Ασύλου Monaghan, κάτι παραπάνω από έναν αιώνα πριν και ιδίως η αντίληψη των εκεί εργαζομένων για τους τρόφιμους ως ίσους συμμετέχοντες στον αγώνα, μέσω της αρμονικής συνεργασίας τους, ίσως και να φύτεψε τους σπόρους της μελλοντικής προόδου. Τόσο αυτής που έχει ήδη επέλθει, όσο και αυτής που ακόμη οφείλουμε να φέρουμε στο μέλλον.
Πηγές:
