Κατά τον 19ο αιώνα η επιρροή της συγκεντρωτικής κρατικής εξουσίας, βασικού εκμεταλλευτή των αγροτικών μαζών που αποτελούσαν την κοινωνική πλειοψηφία, διαπερνούσε συνολικά τη δομή της λαϊκής ζωής στη Ρωσία. Ο ρωσικός λαός που “παγιώθηκε” στην καλλιέργεια της γης μετατράπηκε γρήγορα από φορο-οφειλέτης σε δουλοπάροικος. Το 1861 ο τσάρος Αλέξανδρος Β’ κατάργησε τη δουλοπαροικία. Όμως το βιοτικό επίπεδο του λαού συνέχιζε να φθίνει. Ο τσάρος στην ουσία έδωσε στην αγροτιά ένα κομμάτι γης που ήταν μακράν μικρότερο από αυτό που αξίωνε η αγροτική εργατική δύναμη και επιβάρυνε μετά αυτό το ανεπαρκές κομμάτι με τόσο μεγάλες εισφορές και φόρους, που καταβρόχθιζαν ολόκληρο το ακαθάριστο εισόδημα του αγρότη, αφού σε πολλές περιοχές ξεπερνούσαν ακόμη και το 250% της απόδοσης της γης. Οι δαπάνες αυτές συνιστούσαν φορολογική καταλήστευση της εργατικής δύναμης, που ανερχόταν κατά κεφαλήν στα 40-50 ρούβλια ετησίως. Η συγκεντρωτική κρατική εξουσία δαπανούσε αυτά τα κολοσσιαία ποσά σχεδόν αποκλειστικά για τη διατήρηση της εξωτερικής ισχύος της αυτοκρατορίας, τη φροντίδα του στρατού και του στόλου και την εξόφληση των δανείων που αναλάμβανε για τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Τουναντίον ελάχιστα, αξιοθρήνητα ποσά ξοδεύονταν σε παραγωγικές παροχές, για πραγματικά επιτακτικές ανάγκες, όπως η λαϊκή επιμόρφωση κλπ. Η δεδομένη κατάσταση των πραγμάτων ανταποκρινόταν απόλυτα στην αρχή ότι ο λαός υπάρχει για το κράτος και όχι το κράτος για τον λαό. Μπροστά σε αυτήν την εκμετάλλευση του λαού από το κράτος ωχριούσε κάθε ιδιωτική εκμετάλλευση. Όμως, σαν να μην έφτανε αυτό, η κυβέρνηση στήριζε δυναμικά την ιδιωτική εκμετάλλευση με όλα τα μέσα. Στο παρελθόν η κρατική εξουσία έφερε στη ζωή την τάξη των ευγενών. Κατόπιν, προωθούσε τη δημιουργία της μπουρζουαζίας.
Στις 15 Αυγούστου 1879 συγκροτήθηκε η επαναστατική οργάνωση Ναρόντναγια Βόλια, με σκοπό την ανατροπή της απολυταρχίας στη Ρωσία μέσω της εκτέλεσης του τσάρου, ώστε να ανοίξει με αυτόν τον τρόπο ο δρόμος για τη λαϊκή κυριαρχία, την εξ ολοκλήρου διανομή των γαιών στους αγρότες και την οικοδόμηση ενός δημοκρατικού καθεστώτος που θα στοιχίζεται στις αξίες του σοσιαλισμού. Για την προώθηση των παραπάνω στόχων η Ναρόντναγια Βόλια δεν αρκέστηκε στην “κάθοδο στον λαό”, την αγκιτάτσια στις αγροτικές (κυρίως) και εργατικές μάζες, καθώς και στην ειρηνική σοσιαλιστική προπαγάνδα που ακολουθούσαν μέχρι τότε οι λαϊκιστές. Εισήγαγε, λοιπόν, ως κεντρικό άξονα της δράσης της την τακτική οδό του τερορισμού, κρίνοντας ότι οι εκτελέσεις στυλοβατών του απολυταρχικού καθεστώτος, αλλά και του ίδιου του τσάρου πρωτίστως, θα αποτελούσαν τον μοναδικό τρόπο για την κατοχύρωση των πολιτικών ελευθεριών και την οργάνωση μιας αγροτικής εξέγερσης στη ρωσική ύπαιθρο. Η πολιτική δράση των Ρώσων ναρόντνικων αποτελεί αδιαμφισβήτητα μια λαμπρή σελίδα στην ιστορία του διεθνούς επαναστατικού κινήματος, λειτουργώντας παράλληλα ως προπομπός των μεγάλων κοινωνικών επαναστάσεων του 1905 και του 1917 που συντάραξαν το ρωσικό και το παγκόσμιο καπιταλιστικό οικοδόμημα.
Στις 13 Μαρτίου 1881 (1 Μαρτίου κατά το παλαιό ημερολόγιο) η επαναστατική οργάνωση Ναρόντναγια Βόλια εκτελεί τον τσάρο Αλέξανδρο Β’ στην Πετρούπολη. Είχαν προηγηθεί ήδη 6 απόπειρες κατά της ζωής του τσάρου από τη Ναρόντναγια Βόλια. Στην τελευταία και φαρμακερή απόπειρα, η συμβολή της Σοφία Περόφσκαγια, μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ναρόνταγια Βόλια. αποδείχθηκε καθοριστική για την εξόντωση του τσάρου, καθώς η ίδια αναπροσάρμοσε -κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή- με δική της πρωτοβουλία το αρχικό πλάνο της πολιτικής εκτέλεσης του Αλέξανδρου Β’, ο οποίος εκείνη την ημέρα άλλαξε την προκαθορισμένη διαδρομή του προς τα χειμερινά ανάκτορα, χωρίς να περάσει από την οδό Μικρή Σαντοβάια, τμήμα της οποίας είχαν ναρκοθετήσει με δυναμίτη μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ναρόντναγια Βόλια.
Κοντά στις 14:00 συνέβησαν δύο τρομερές εκρήξεις κοντά στο κανάλι της Αικατερίνης. Η βόμβα του Νικολάι Ρισάκοφ κομμάτιασε την άμαξα του τσάρου και αυτή του Ιγκνάτι Γκρινεβίτσκι έπληξε τον ίδιο τον τσάρο. Λίγες ώρες μετά, τόσο ο τσάρος, όσο και ο Γκρινεβίτσκι, ήταν νεκροί.Οι επαναστάτες/τριες Αντρέι Ζελιάμποφ, Σοφία Περόφσκαγια, Νικολάι Κιμπάλτσιτς, Τιμοφέι Μιχαϊλοφ και Νικολάι Ρισάκοφ, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν ως τσαροκτόνοι/ες στις 15 Απριλίου 1881 στην Πλατεία Σεμιονόφσκι, στην Πετρούπολη. Από την αγχόνη γλίτωσε τελικά η Χέσια Χέλφμαν, η οποία καταδικάστηκε τελικώς σε 20 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας λόγω εγκυμοσύνης -κι αυτό χάρη σε διεθνιστική καμπάνια που οργανώθηκε υπέρ της από το σοσιαλιστικό κίνημα της εποχής-, αλλά πέθανε από περιτονίτιδα τον επόμενο χρόνο στη φυλακή του Πετροπαβλόφσκ. Νωρίτερα, στις 15 Μαρτίου 1881, ο Νικολάι Ζάμπλιν αυτοκτόνησε για να μη συλληφθεί από τις αρχές.
Η Βέρα Φίγκνερ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ναρόντναγια Βόλια, αναφέρει με γλαφυρό ύφος τα ακόλουθα λόγια στον 1ο από τους 3 τόμους της αυτοβιογραφίας της (βλ. Βέρα Φίγκνερ – “Ελευθερία ή Θάνατος, νύχτα πάνω από τη Ρωσία”, εκδόσεις Υπερσιβηρικός), επεξηγώντας περιληπτικά τους λόγους για τους οποίους στρατεύθηκε και η ίδια στην υπόθεση της επανάστασης:
” Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονιάς (1873) στη Ζυρίχη, πραγματοποιήθηκε, όπως συνέβη και σε πολλούς άλλους, μια μεγάλη ανατροπή στην κοσμοθεωρία μου. Ό,τι εμφανιζόταν νωρίτερα ως σκοπός είχε μετατραπεί τώρα σε μέσο. Η δραστηριότητα του γιατρού, του αγρονόμου, του μηχανικού έχασε το νόημά της ως τέτοιας στα μάτια μου, παρουσιαζόταν πια απλώς και μόνο ως μορφή αγαθοεργίας, ως απλό καταπραϋντικό. Δε θέλαμε να θεραπεύσουμε τα συμπτώματα της ασθένειας, αλλά να εξαλείψουμε τις αιτίες της. Ήμασταν της άποψης ότι αν συνεχίζαμε να χορηγούμε στον λαό φάρμακα, χάπια και σκευάσματα, το καλύτερο που είχαμε να περιμένουμε ήταν η προσωρινή βελτίωση. Οι αρρώστιες δε θα υποχωρούσαν, αφού το περιβάλλον, οι δυσχερείς συνθήκες διαβίωσης, διατροφής και ένδυσης, παρέμενε απαράλλαχτο. Ο επαγγελματικός στόχος που φάνταζε στο νου μας τόσο υψηλός και ευγενής είχε ευτελιστεί στα μάτια μας σε μια -και επιπλέον- ανώφελη χειροτεχνία.
Πού να στρέψουμε το βλέμμα μας, πού να προσανατολίσουμε τις δυνάμεις μας; Τι να πράξει ένας άνθρωπος που θέλει να ικανοποιήσει την ανάγκη του για δράση σε κοινωνικό επίπεδο; Όλο το κακό -μας έλεγαν οι νέες απόψεις μας- βρίσκεται ριζωμένο στις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες.
Ποιες είναι αυτές οι συνθήκες; Μια ελάχιστη μειοψηφία κατέχει δια του δικαιώματος της ιδιωτικής ιδιοκτησία όλα τα μέσα παραγωγής. Οι υπόλοιποι άνθρωποι αντίθετα, η τεράστια πλειοψηφία, κατέχουν απλώς και μόνο την εργατική τους δύναμη. Εξωθημένοι από την πείνα, πουλάνε την εργατική δύναμή τους στη μειοψηφία, λαμβάνοντας ωστόσο ως συνέπεια αμοιβαίας μειοδοσίας μόνο μικρό μέρος αυτού που παράγουν με την εργασία τους: μόνο εκείνο το μέρος των προϊόντων που είναι απολύτως αναγκαίο για τη διατήρηση της ζωής και της αναπαραγωγής των εργαζομένων. Με τη σειρά του ο ενδοκαπιταλιστικός ανταγωνισμός καταστρέφει σταδιακά την οκνηρή μεσαία τάξη, την τσακίζει και οδηγεί σε ολοένα μεγαλύτερη συγκέντρωση των κεφαλαίων. Ταυτόχρονα διογκώνονται συνεχώς οι γραμμές των λεηλατημένων. Την ίδια στιγμή που στην κορυφή μια ισχνή μειοψηφία ευνοημένων απολαμβάνει κατ’ αποκλειστικότητα όλα όσα παρέχει ο πολιτισμός σε πολυτέλεια, στη βάση εκατομμύρια άνθρωποι σύρονται στη φτώχεια, στην άγνοια, στο έγκλημα και στα δεινά, καταδικασμένοι σε σωματικό, πνευματικό και ηθικό εκφυλισμό.
Για να αποκατασταθεί αυτή η αποκρουστική τάξη των πραγμάτων, είναι αναγκαίο το εξής: να αποκλειστεί η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και να αποδοθεί ως συλλογική ιδιοκτησία σε όλους τους εργαζόμενους. Η ανατροπή αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω του αγώνα, αφού η τάξη που βρίσκεται σε αυτές τις προνονομιούχες συνθήκες δε θα τις εγκαταλείψει ποτέ οικειοθελώς. Σε αυτόν τον αγώνα πρέπει να οργανωθεί η τάξη που έχει το μεγαλύτερο συμφέρον από την έκβασή του, δηλαδή η εργατική, ο λαός.
Οι άνθρωποι, λοιπόν, που έχουν αναγνωρίσει τα συμφέροντα της εργατικής τάξης ως συμφέροντα ολόκληρης της ανθρωπότητας πρέπει να καταλάβουν όλες τις δυνάμεις τους για να μεταφέρουν τις σοσιαλιστικές ιδέες στον λαό και να τον οργανώσουν στην πάλη για αυτές τις ιδέες. “
Ευριπίδης Καλτσάς
