Η Emma Goldman δεν καταδίκασε τον Leon Czolgosz
Στις 6 του Σεπτέμβρη του 1901, στο Buffalo των ΗΠΑ, στα πλαίσια της Παν-Αμερικανικής Έκθεσης, ο Πολωνο-Αμερικάνος αναρχικός εργάτης Leon Czolgosz πυροβόλησε τον πρόεδρο της χώρας William McKinley από απόσταση αναπνοής, ρίχνοντάς του δύο σφαίρες στο στομάχι. Η μια εξοστρακίστηκε σε ένα κουμπί του σακακιού του Προέδρου, αλλά η άλλη βρήκε στόχο. Ο McKinley επέζησε αρχικά, αλλά πέθανε λίγες μέρες αργότερα, εξαιτίας μιας μόλυνσης που προκλήθηκε από το τραύμα. Ο Czolgosz συνελήφθη επί τόπου και του αποδόθηκε η θανατική ποινή. Εκτελέστηκε με συνοπτικές διαδικασίες την 29η του επόμενου μήνα.
Ο Czolgosz ήταν συρματουργός και είχε χάσει την δουλειά του κατά την μεγάλη ύφεση του 1893. Μετά από αυτό, ριζοσπαστικοποιήθηκε γρήγορα και προσέγγισε τον σοσιαλισμό, από τον οποίο όμως απογοητεύθηκε, λόγω των ρεφορμιστικών πρακτικών του. Αργότερα, γνώρισε την Emma Goldman σε κάποια από τις πύρινες διαλέξεις της, η οποία τον εισήγαγε στον αναρχισμό, που ήταν πολύ δημοφιλής ανάμεσα στους εργάτες των ΗΠΑ την εποχή εκείνη.
Ο Czolgosz μισούσε την ανισότητα και την αδικία της Αμερικανικής κοινωνίας και την εξαθλίωση στην οποία βρισκόταν μεγάλο κομμάτι των αδερφών του της εργατικής τάξης. Είχε πρόσφατα πληροφορηθεί από τους Ιταλούς αναρχικούς μετανάστες στις ΗΠΑ για την εκτέλεση, λίγο καιρό πριν, του Βασιλιά Ουμβέρτου Ι της Ιταλίας, από τον επίσης αναρχικό Gaetano Bresci. Θεωρούσε τον πρόεδρο McKinley ως την προσωποποίηση της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης, για αυτό τον λόγο και αποφάσισε να τον εκτελέσει. Αργότερα στην ομολογία του δήλωσε πως εκτέλεσε τον Αμερικανό Πρόεδρο επειδή τον θεωρούσε “εχθρό των καλών εργαζομένων ανθρώπων”.
Την εκτέλεση ακολούθησε ακόμη ένα αντί-αναρχικό πογκρόμ από τις αρχές, αλλά το κυριότερο, εξίσου ακολούθησε η αποδοκιμασία και η καταδίκη της πράξης του Czolgosz, ακόμη και από το ίδιο το αναρχικό κίνημα. Διάφοροι γνωστοί αναρχικοί έγραψαν άρθρα και έβγαλαν λόγους ενάντια στην πράξη του Czolgosz, ενώ υπονοήθηκε πως ίσως ήταν προβοκάτορας. Πίστεψαν όλοι και όλες αυτοί και αυτές, πως διαχωρίζοντας τον εαυτό τους, θα γλύτωναν την καταστολή…
Μια από αυτούς που αρνήθηκαν να καταδικάσουν τον Czolgosz ήταν -ποια άλλη; – η Emma Goldman. Η Κόκκινη Εmma, αν και είχε μετατοπιστεί πολύ στις απόψεις της σε σχέση με το παρελθόν και δεν στήριζε πλέον τέτοιου είδους ατομικές κινήσεις με την ίδια θερμή, δεν βιάστηκε ωστόσο να κάνει δηλώσεις νομιμοφροσύνης απέναντι στο κρατικό – καπιταλιστικό σύστημα των ΗΠΑ. Ένα σύστημα που είχε κυνηγήσει, βασανίσει και φυλακίσει την ίδια και τους συντρόφους της για δεκαετίες, που είχε πετάξει το πολυεθνικό αμερικανικό προλεταριάτο στο περιθώριο, καταδικάζοντάς το στην εξαθλίωση.
Σε άρθρον της με τίτλο “Η Τραγωδία στο Buffalo”, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβρη του 1901 εν αναμονή της εκτέλεσης του Czolgosz στην εφημερίδα “Free Society”, η Γκόλντμαν έκανε ξεκάθαρο πως ο McKinley ήταν ένας “σύγχρονος Καίσαρας”, για τον οποίο η ιστορία δεν θα καταγράψει στο μέλλον κάποια σπουδαία διανόηση, καλοσύνη ή ενσυναίσθηση προς όσους υποφέρουν. Πως αυτός, ίσως περισσότερο από κάθε άλλον πρόεδρο, είχε προδώσει τον λαό και είχε προσκολληθεί στο Κεφάλαιο. Εξαπέλυσε επίσης φλογέρες κατηγορίες απέναντι στη “μικρή συμμορία παρασίτων” που για δεκαετίες καταπατούσε τα δικαιώματα του λαού, αλλά και τις βασικές αρχές που, κατά την ίδια, θέσπισαν οι “πατέρες της χώρας”. Δικαιώματα και αρχές στα οποία είχαν δικαίωμα όλοι και όλες ανεξαιρέτως: “Ζωή, ελευθερία και το κυνήγι της ευτυχίας”.
Επιτέθηκε όμως και σε όλους αυτούς ανάμεσα στον απλό λαό που είχαν εμποτιστεί από το αίσθημα του πατριωτισμού και είχαν ξεγελαστεί από τα ψεύδη περί “ίσων ευκαιριών”, στο σύστημα στο οποίο δήθεν ο καθένας μπορεί να γίνει εκατομμυριούχος. Όλους όσους δικαιολογούσαν τους Ρώσους, Ιταλούς κλπ καταπιεσμένους, όταν αυτοί στρέφονταν ενάντια στους δυνάστες τους, αλλά καταδίκαζαν έναν φτωχό και καταπιεσμένο Αμερικανό πολίτη που έκανε το ίδιο, επειδή, σε αντίθεση με την τυραννία, στην δημοκρατία δήθεν “ο καθένας έχει την δυνατότητα να εκλεγεί Πρόεδρος” και άρα δεν υπάρχει λόγος να κάνει κάποιος μια τέτοια βίαιη πράξη.
Η Emma Goldman ξεκαθάρισε πως η αντίσταση στην καταπίεση και την βία είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Ακριβώς όπως μάχεται το Καλοκαίρι ενάντια στον Χειμώνα. Όπως ένας κυκλώνας και μια καταιγίδα είναι κομμάτι της φύσης, όπως είναι κάθε φυσικό φαινόμενο του οποίου ακόμα δεν έχουμε καταφέρει να εξηγήσουμε την χρησιμότητα. Έτσι και ο άνθρωπος, ως κομμάτι της φύσης, αντιστέκεται στην επιβολή, πολλές φορές βίαια. Γιατί η βία θα συνεχίσει να αποτελεί παράγοντα, όσο η σκλαβιά, η καταπίεση, η εκμετάλλευση, ο πόλεμος, θα προσπαθούν να σκοτώσουν ό,τι είναι θετικό στην ανθρώπινη φύση, λέει η Goldman. Και συνεχίζει, βάζοντας τον υποκειμενικό παράγοντα στην εξίσωση:
“Το ότι η βία δεν είναι αποτέλεσμα μόνο των συνθηκών, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από την εσωτερική φύση του ανθρώπου, αποδεικνύεται καλύτερα από το γεγονός ότι, ενώ χιλιάδες απεχθάνονται την τυραννία, ένας μόνο θα σκοτώσει έναν τύραννο. Τι τον ωθεί να διαπράξει αυτή την ενέργεια, ενώ άλλοι προσπερνούν σιωπηλά; Είναι επειδή αυτός ο ένας έχει τόσο ευαίσθητη φύση, που θα νιώσει το κάθε λάθος πιο έντονα και με μεγαλύτερη ένταση από τους άλλους.
Δεν είναι, επομένως, η σκληρότητα, ή η δίψα για αίμα, ή οποιαδήποτε άλλη εγκληματική τάση, που ωθεί έναν τέτοιο άνθρωπο να καταφέρει ένα χτύπημα στην οργανωμένη εξουσία. Αντίθετα, η πράξη αυτή οφείλεται κυρίως σε ένα ισχυρό κοινωνικό ένστικτο, λόγω της αφθονίας της αγάπης και μιας υπερβολικής ενσυναίσθησης για τον πόνο και τη θλίψη γύρω μας, μιας αγάπης που αναζητά καταφύγιο στην αγκαλιά της ανθρωπότητας, μιας αγάπης τόσο δυνατής που δεν συρρικνώνεται μπροστά σε καμία συνέπεια, μιας αγάπης τόσο πλατιάς που δεν μπορεί ποτέ να γίνει απλά το περιτύλιγμα σε ένα αντικείμενο, την ίδια ώρα που χιλιάδες άνθρωποι χάνονται, μιας αγάπης τόσο απορροφητικής που δεν μπορεί καν να υπολογίσει, να συλλογιστεί, να ερευνήσει, αλλά μόνο να τολμήσει με κάθε κόστος”.
Όσον αφορά τον ίδιο τον Czolgosz, η Goldman αναφέρει πως δεν τον γνωρίζει προσωπικά, δεν ξέρει αν είναι αναρχικός ή όχι όπως λέει ο ίδιος. Προειδοποιεί όμως τιυς αναγνώστες να μην πιστεύουν τα ψέματα του Τύπου – ακόμη και της εφημερίδας στην οποία δημοσιεύεται το κείμενο αυτό- και αναφέρει τα εξής:
“Νιώθω ότι ήταν μια ψυχή που πονούσε, μια ψυχή που δεν μπορούσε να βρει καταφύγιο σε αυτόν τον σκληρό κόσμο μας, μια ψυχή «μη πρακτική», άσκοπη, χωρίς σύνεση (σύμφωνα με το ρητό των σοφών)· αλλά τολμηρή παρόλα αυτά, και δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ με ευλαβική σιωπή μπροστά στη δύναμη μιας τέτοιας ψυχής, που έχει σπάσει τα στενά τείχη της φυλακής της και έχει κάνει ένα τολμηρό άλμα στο άγνωστο”.
Η Goldman αναφέρει πως η βία θα εξαφανιστεί μόνο όταν ο άνθρωπος θα καταλάβει πως κάθε μονάδα έχει την δική της θέση στο σύμπαν, που, αν και στενά συνδεδεμένη με τς άλλες, πρέπει να έχει τον χώρο να αναπτυχθεί.
Κατηγορεί όλους αυτούς που καταδικάζουν την πράξη του Czolgosz ως ανόητη, που τάχα θα σταματήσει την εξέλιξη της προόδου, λέγοντας πως κανείς δεν ξέρει πως μπορεί να εξελιχθεί η κατάσταση και πως η πρόοδος των ιδεών δεν δύναται να καθυστερήσει μέσα από τα δεσμά. Αναρωτιέται μάλιστα η βετεράνος των αγώνων, σε τι θα πειράξει άραγε λίγη καταστολή ακόμη, από αυτή που έχουν ήδη γνωρίσει.
Η Goldman τελειώνει το κείμενο της με τα εξής λόγια:
“Καθώς τα γράφω αυτά, οι σκέψεις μου περιπλανώνται στο κελί θανάτου στο Όμπερν, στον νεαρό άνδρα με το κοριτσίστικο πρόσωπο, που πρόκειται να θανατωθεί από τα άξεστα, βάναυσα χέρια του νόμου, που περπατά πάνω κάτω στο στενό κελί, με κρύα, σκληρά μάτια να τον ακολουθούν,
Που τον παρακολουθούν όταν προσπαθεί να κλάψει,
Και όταν προσπαθεί να προσευχηθεί·
Που τον παρακολουθούν για να μην κλέψει ο ίδιος από την φυλακή το θήραμά της.
Και η καρδιά μου είναι μαζί του με βαθιά συμπάθεια, και με όλα τα θύματα ενός συστήματος ανισότητας, και τους πολλούς που θα πεθάνουν, τους προδρόμους μιας καλύτερης, ευγενέστερης, μεγαλοπρεπέστερης ζωής.”
Η Goldman, με αυτό το υποδειγματικό κείμενο, δίδαξε σε όλο το αναρχικό κίνημα, τόσο της εποχής της αλλά και διαχρονικά, πως να αντιμετωπίζει την καταστολή με αξιοπρέπεια, πως να μην σκύβει το κεφάλι στις πιέσεις του Κράτους και πως να μην υπογράφει δηλώσεις αποκήρυξης και μετανοίας.
Γιατί, όσες διαφωνίες και αν έχει κανείς με την δράση ενός άλλου υποκειμένου που επιτίθεται στην εξουσία, ακόμη κι αν θεωρεί τις τακτικές του επιλογές και τις πρακτικές του λανθασμένες, αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για την πολιτική καταδίκη του μπροστά στα μάτια της κυριαρχίας, των καταπιεστών και των εκμεταλλευτών μας, ιδιαίτερα την στιγμή της επίθεσής τους εναντίον του υποκειμένου αυτού.
Όποιος νομίζει πως η εξουσία διαχωρίζει τους αντιπάλους της σε “καλούς” και “κακούς”, “φρόνιμους” και “άτακτους”, και επιτίθεται μόνο στους δεύτερους, είτε δεν έχει καταλάβει καλά πως λειτουργεί η εξουσία, είτε δεν θέλει πραγματικά να της επιτεθεί.
Σύνδεσμοι:
