Μεταρρύθμιση της εργασίας προς τα πίσω

Μεταρρύθμιση της εργασίας προς τα πίσω, του Δήμου Βοσινάκη

Έγινε μεγάλη κουβέντα, και δικαιολογημένα, τις τελευταίες μέρες για το νέο εργασιακό νομοσχέδιο που έφερε η κυβέρνηση της ΝΔ. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ναι φίλε αναγνώστη, η εποχή της εργασίας όπως την ήξεραν οι γονείς μας, έχει τελειώσει οριστικά. Να βρεις μια δουλειά στα 25-35 σου και να κάτσεις εκεί μέχρι να πάρεις σύνταξη στα 70-75 είναι όνειρο θερινής νυκτός για πολλούς και διάφορους λόγους που σχετίζονται με τις μετακινήσεις των πληθυσμών, τις νέες τεχνολογίες και τις εποχιακές τάσεις στην προσφορά και τη ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες. Γνωρίζουμε ότι τα τελευταία χρόνια γίνονται έρευνες για την εργασία σε πολλές χώρες. Όλες συμφωνούν σε ένα πράγμα: Η παραδοσιακή μορφή της εργασίας ανήκει στο παρελθόν. Μιλάω για το κλασικό 8ωρο, πέντε μέρες την εβδομάδα, συνήθως Δευτέρα με Παρασκευή, και δύο μέρες ανάπαυσης. Στον πραγματικό κόσμο βέβαια, και όχι στα χαρτιά, τα 8ωρα γίνονται εύκολα 10ωρα και 12ωρα και οι υπερωρίες δεν πληρώνονται πάντα. Όταν γράφω ότι το 8ωρο είναι ξεπερασμένο και πρέπει να γίνουν αλλαγές, εξυπακούεται ότι οι αλλαγές θα έχουν να κάνουν με τη μείωση της εργασίας γιατί σε σχέση με το 1918 έχουμε προχωρήσει 100 χρόνια και σαν ανθρωπότητα.

Έχει αποδειχθεί ότι οι πολλές ώρες εργασίας δεν συμφέρουν κανέναν, ούτε καν τους μεγαλύτερους καπιταλιστές. Η εργασία για πάνω από 10 ώρες τη μέρα όχι μόνο δεν βοηθά στην τόνωση της παραγωγικότητας, αλλά λειτουργεί εντελώς αντίστροφα και έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων. Επομένως, είναι λογικό και στην Ελλάδα να αλλάξουν τα πράγματα, οι νόμοι και οι σχετικές διατάξεις γιατί βιώνουμε μία διαφορετική εποχή. Ολόκληρη η ανθρωπότητα επιδιώκει μέσα από συνεχόμενες κουβέντες, ζυμώσεις και δοκιμές να βρει το ευέλικτο εργασιακό μοντέλο που θα μπορεί να ανταποκριθεί στο σήμερα. Όχι μόνο για τον εργοδότη και τον εργαζόμενο, αλλά και για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Και εδώ μπαίνει το κρίσιμο και μοιραία ταξικό ερώτημα: Να αλλάξουν τα πράγματα υπέρ του εργοδότη ή υπέρ του εργαζόμενου; Το νομοσχέδιο της ΝΔ αντιμετωπίζει τις δύο μεριές ισότιμα με την ατομική διαπραγμάτευση. Δηλαδή μπορεί ο καθένας και η καθεμιά να πάει στον εργοδότη του/της και να πει: «Δεν με ενδιαφέρει τι θα κάνεις, κόψε το λαιμό σου και άλλαξε το ωράριο γιατί δεν μπορώ να έρθω τις ώρες που θέλεις».

Και αυτό που; Στην Ελλάδα που τα χρόνια των μνημονίων καταργήθηκαν ή ξεχαρβαλώθηκαν οι συλλογικές συμβάσεις, έφυγαν στο εξωτερικό μισό εκατομμύριο άτομα, η ανεργία έφτασε στο 27%, χρειαζόταν βουλευτικό μέσο για να βρεις μία δουλειά part time σε σούπερ μάρκετ, οι μισθοί έπεσαν κάτω από 500 ευρώ και η αβεβαιότητα κυριαρχούσε παντού. Όταν λέμε «να επανεξετάσουμε τις συνθήκες εργασίας», σημαίνει να μιλήσουμε αναλυτικά και ρεαλιστικά για τους μισθούς, τις άδειες, τις ώρες και τις μέρες εργασίας, τις υπερωρίες, την αδήλωτη εργασία, τις κοινωνικές παροχές, τους κανόνες τηλεργασίας, την πιθανή χρήση της τεχνολογίας, τις νέες δεξιότητες και τον προσωπικό/ελεύθερο χρόνο. Να λες ότι θα πληρώνεσαι για τις επιπλέον ώρες εργασίας με ρεπό δεν είναι μεταρρύθμιση. Να εφαρμόζεις ποινικοποίηση της απεργίας στο 2021, όταν αυτή νομιμοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 1935, (National Labor Relations Act) δεν είναι αλλαγή, είναι κοροϊδία και έτσι δεν θα αλλάξει κανένα παρωχημένο μοντέλο εργασίας. Η παγκόσμια συζήτηση που έχει ανοίξει εδώ και χρόνια για την εργασία μιλάει για λιγότερες ώρες δουλειάς και ίδιους μισθούς. Όχι για περισσότερες ώρες δουλειάς και ίδιους μισθούς. Αυτό δεν είναι αριστερό, δεξιό, κεντρώο, νεοφιλελέ ή επαναστατικό τσιτάτο, είναι συμπέρασμα των ειδικών που σχετίζεται με τα σημερινά δεδομένα. Ποτέ ξανά η ανθρωπότητα δεν είχε τέτοια τεχνολογία, τέτοιες δυνατότητες και τέτοια παραγωγή πλούτου. Τι κάνουμε λάθος;

Το πρόβλημα είναι ότι η φύση του οικονομικοκοινωνικού συστήματος που ονομάζεται καπιταλισμός δεν χορταίνει ποτέ. Η λέξη «αρκετά» δεν υπάρχει στο λεξιλόγιο του. Τα «αρκετά» πρέπει με κάθε τρόπο να γίνουν «πολλά» και μετά να γίνουν «περισσότερα». Και όσοι κατέχουν τα περισσότερα, έχουν βρει ένα μαγικό τρόπο να γίνονται συνεχώς πλουσιότεροι. Πώς; Αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να νομοθετούν υπέρ τους. Θυμίζω ότι ακόμα και την περίοδο της καραντίνας εξαιτίας του covid-19, μερικοί ήταν πιο ίσοι από τους άλλους. Το μαγαζάκι της γειτονιάς που πουλούσε ρούχα και παπούτσια ήταν κλειστό με κρατική απόφαση και οι μεγιστάνες του διαδικτύου έπαιρναν και τα τελευταία ψίχουλα της οικονομικής πίτας πουλώντας τα πάντα μέσω ίντερνετ. Αυτό μερικοί το λένε προσαρμοστικότητα, εξυπνάδα και καινοτομία, εγώ θα το έλεγα αθέμιτο ανταγωνισμό. Η λογική της ποσοτικά λιγότερης εργασίας βασίζεται στο γεγονός ότι ο επιπλέον ελεύθερος χρόνος θα χαροποιήσει τον εργαζόμενο που θα ασχοληθεί με τις δραστηριότητες που θέλει και όταν επιστρέψει στη δουλειά θα είναι πιο συγκεντρωμένος.

Μιλάμε σήμερα για λιγότερες ώρες εργασίας και αγναντεύουμε ήδη το αύριο. Οραματιζόμαστε με αισιοδοξία την εποχή της μετα-εργασίας. Οικονομολόγοι, επιστήμονες, κοινωνιολόγοι και ακαδημαϊκοί έχουν βάλει ήδη στο τραπέζι της δημόσιας κουβέντας το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, ένα ποσό που θα δίνει το κράτος στους πάντες για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους και μετά να έχουν το χρόνο για να ασχοληθούν με τα χόμπι, τις τέχνες, τις ασχολίες και τα αθλήματα που επιθυμούν. Αυτό δεν θα προκύψει απαραίτητα από κάποια επανάσταση ή μια ριζική πολιτική ανατροπή της υπάρχουσας κατάστασης, αλλά από τις απεριόριστες δυνατότητες που μας προσφέρει η τεχνολογία. Έχω γράψει δεκάδες φορές ότι αρκετά από τα επαγγέλματα που ξέρουμε σήμερα θα καταργηθούν και ίσως στη θέση τους δεν προκύψουν κάποια άλλα. Εκατομμύρια άνθρωποι θα βρεθούν στο περιθώριο χωρίς να φταίνε. Αυτοί οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν τα βασικά και να βρουν τρόπους να γεμίσουν τον ελεύθερο χρόνο τους. Ίσως, οι επόμενες γενιές να μην έχουν να αντιμετωπίσουν την επιβίωση και την κοινωνική εξέλιξη μέσα από την εργασία.

Ας συμφωνήσουμε όλοι ότι η αγορά εργασίας χρειάζεται αλλαγές και ας συζητήσουμε πως θα φτάσουμε στην ευημερία για όλους τους πολίτες, με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον. Ας το κάνουμε σήμερα, γνωρίζοντας πόσο σημαντική είναι η ποιοτική, δημόσια και δωρεάν Υγεία και Παιδεία. Ας χτυπήσουμε αυτούς που είναι στην κορυφή της πυραμίδας για να μειώσουμε τις χαοτικές ανισότητες, ας ξορκίσουμε το μύθο που έλεγε ότι θα υπάρξει αυτόματα ανάπτυξη αν οι πλούσιοι γίνουν πλουσιότεροι και ας το πούμε καθαρά. Μετά από ολόκληρες δεκαετίες άμυνας, ήρθε η ώρα να περάσουν οι εργαζόμενοι στην επίθεση..