Μια από τις παλιότερες και φτηνότερες τεχνικές προπαγάνδας είναι η γενικευμένη προβολή. Λες για παράδειγμα ότι είσαι αλληλέγγυος στους μετανάστες και κάποιος σου απαντάει ότι θέλεις να έρθουν 100 εκατομμύρια κινέζοι στην Ελλάδα. Λες ότι δεν θέλεις να γίνει σταθμός Μετρό στην πλατεία Εξαρχείων ή η ανάπλαση του Μπακογιάννη στο λόφο του Στρέφη και κάποιος σου απαντάει για τα πλεονεκτήματα του Μετρό σαν λαϊκό μέσο μεταφοράς και σε ρωτάει αν θέλεις τον λόφο του Στρέφη εγκαταλειμμένο.
Αν και τέτοια επιχειρηματολογία ποτέ δεν εκφράζεται στα πλαίσια αληθινού διαλόγου παρά μόνο σαν προκατ πολεμική συντεταγμένων θέσεων, δεν συμβαίνει το ίδιο με την επιρροή της. Για την ώρα ένα μεγάλο κομμάτι της βάσης που παρακαλεί στην γειτονιά του να έρθει Μετρό δεν αντιλαμβάνεται τι γίνεται στα Εξάρχεια. Η καθεστωτική προπαγάνδα δίνει γη και ύδωρ για να διατηρήσει επικοινωνιακά την συγκεκριμένη σύγκρουση σε πλαστά επίδικα και με πλαστά υποκείμενα. Δεν είναι μόνο η προσπάθεια η διαφωνία να περιχαρακωθεί ανάμεσα σε “φίλους και εχθρούς του Μετρό” είναι ότι και οι πόλοι της σύγκρουσης είναι από την μία η “πρόοδος” και από την άλλη πολιτικά υποκείμενα που είναι “επαγγελματικά” αντίθετοι στα πάντα.
Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν μερικά πράγματα. Στα πλαίσια της καπιταλιστικής μητρόπολης τα μέσα μεταφοράς σταθερής τροχιάς είναι προφανώς η καλύτερη εναλλακτική. Είναι σίγουρα προτιμότερα από τα ιδιωτικά μέσα μετακίνησης και αναμφίβολα η εγκατάσταση του Μετρό στην πόλη της Αθήνας αν δεν βελτίωσε την ζωή των πολιτών σίγουρα απομείωσε την περεταίρω επιδείνωσή της τα τελευταία 20 χρόνια. Γι’ αυτό άλλωστε, από κανένα πολιτικό και κοινωνικό υποκείμενο δεν ξέσπασε κάποιος αγώνας ενάντια στο Μετρό, παρά μόνο τοπικοί αγώνες για συγκεκριμένους σταθμούς. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι η κατασπατάληση δημόσιων πόρων για το συγκεκριμένο έργο ήταν και είναι προκλητική, παρά το ότι ο σχεδιασμός του, από την ανάθεση και την χάραξη των γραμμών μέχρι την τοποθέτηση των σταθμών έγινε περισσότερο με κριτήρια διαφθοράς και εξυπηρέτησης συμφερόντων παρά προς εξυπηρέτηση των δυστυχών Αθηναίων.
Το πρόβλημα με το Μετρό στην πλατεία Εξαρχείων είναι ο σταθμός Μετρό στην πλατεία Εξαρχείων και τίποτα άλλο. Είναι κάτι που η τοπική κοινωνία ποτέ δεν ζήτησε γιατί απλά δεν το χρειάζεται. Τα Εξάρχεια έχουν άνετη πρόσβαση από παντού με ένα πυκνό δίκτυο συγκοινωνιών, ακριβώς γιατί τα Εξάρχεια βρίσκονται ανάμεσα σε κεντρικούς άξονες του Αθηναϊκού κέντρου, και έχουν τρεις σταθμούς του Μετρό περιμετρικά. Όποιος δει τον χάρτη θα καταλάβει.
Το πρόβλημα με τα Εξάρχεια ποτέ δεν ήταν πως να πας και πως να φύγεις από αυτά. Ήταν πως να κάτσεις σε αυτά. Δεν είναι παρά ένα κομμάτι της Αθηναϊκής μητρόπολης, όπως όλα τα γειτονικά. Άσχημο, χωρίς πεζοδρόμια, μέσα στο τσιμέντο και την άσφαλτο. Δύο είναι οι δημόσιοι χώροι της περιοχής που δίνουν στοιχειώδη διέξοδο σε όποιον θέλει να βγει μια βόλτα, να κάτσει κάτω από ένα δέντρο, να γλιτώσει τη ζέστη, να βγάλει βόλτα τα ζώα του, να “πρασινίσει το μάτι του” έστω.
Η πλατεία Εξαρχείων και ο λόφος του Στρέφη.
Αυτά τα δύο επιχειρείται σήμερα να καταστραφούν. Το κράτος και το κεφάλαιο, και πιο συγκεκριμένα, στην τωρινή συγκυρία, η κοτζαμπάσικη κλίκα που νέμεται κρατικούς μηχανισμούς και τοπική αυτοδιοίκηση, μαζί με τους μεγαλοεργολάβους και τα κοράκια του real estate (που ιστορικά αποτελούν καρδιά της εθνικής αστικής μας τάξης) απλώνουν το χέρι, καταλαμβάνουν τους δημόσιους χώρους μιας γειτονιάς και πετάνε έξω τους κατοίκους. Αυτό συμβαίνει.
Έχουν γραφτεί πολλά για την ολοφάνερη πολιτική σκοπιμότητα αυτής της επιλογής. Τα Εξάρχεια είναι καρφί στο μάτι του κράτους και τα σημερινά του σχέδια έχουν παρελθόν δεκαετιών σε διάφορες παραλλαγές. Από το σχέδιο “ανάπλασης των Εξαρχείων” στα μέσα της δεκαετίας του 80, μέχρι τις διάφορες παρεμβάσεις στην πλατεία, το παιχνίδι με την χρήση γης, τα σχέδια για την δημιουργία πάρκινγκ σε ελεύθερους χώρους, το gentrification. Κι επίσης έχουν γραφτεί πολλά για τις λιγότερο ιδεολογικές πλευρές όλων αυτών. Για ακίνητα πχ που κατέχουν στα Εξάρχεια, άμεσα ή μέσω funds πολιτικά στελέχη και μέλη της κυβερνώσας οικογένειας. Ακίνητα φιλέτα, που και μόνο η ανακοίνωση έναρξης του σταθμού Μετρό εκτοξεύει τις αξίες τους. Μάθαμε ή για μαγαζιά που πρόκειται να ανοίξουν στην θέση αυτών που σήμερα θα κλείσουν, μετά την περάτωση του έργου, αλυσίδες ιδιοκτησίας πρωτοκλασάτων της ελληνικής λούμπεν μεγαλοαστικής τάξης. Και φυσικά, μαζί με το μετρό είναι και τα παράλληλα έργα που περιλαμβάνουν την πεζοδρόμηση της Τοσίτσα. Όσοι αναρωτιούνται γιατί εξαρχής δεν έβαλαν εκεί το σταθμό του Μετρό, στα δεκάδες εκατομμύρια των υπόλοιπων “έργων” του Μπακογιάννη είναι η απάντηση…
Αυτό που δεν έχει γίνει αντιληπτό όμως είναι το εξής. Όλα αυτά, ο όποιος ρόλος του Μετρό ακόμα και στην επέκταση του gentrification δεν θα γίνουν τώρα. Θα γίνουν μετά από 5-10 χρόνια που το μετρό θα ολοκληρωθεί. Αυτό που θα γίνει τώρα, όσο ακόμα η αγορά ακινήτων παραμένει ψηλά, είναι μια πλαστή άνοδος των αξιών και γρήγορες αγοραπωλησίες μέχρι συνολικά η στεγαστική αγορά, αναπόφευκτο μέσα σε τέτοια απίθανη κρίση, να καταρρεύσει σε τρεις μήνες ή σε τρία χρόνια.
Κι αυτό είναι κάτι που δεν θέλει να καταλάβει ένα μικρό κομμάτι της αριστεράς και του προοδευτικού εναλλακτισμού που “θέλει να κάνει τη θετική διαφορά” και βγαίνει διαπρύσιο υπερ. του σταθμού.
Το μετρό είναι να γίνει “κάποτε”. Το μετρό είναι και οι συνέπειες του, συνέπειες ετών σε μία γειτονιά που δεν το έχει ανάγκη. Και όποιος έχει το προνόμιο ή την επιλογή να μην χρειάζεται μια κεντρική πλατεία για να εξασφαλίσει το ελάχιστο αυτού που λέμε «ποιότητα ζωής» ας το κρατήσει για τον εαυτό του. Άλλοι θα ζήσουν, ποιος ξέρει πόσα χρόνια, με ένα τεράστιο λάκκο εκεί που ήταν η καρδιά της γειτονιάς τους. Άλλων κόβουν τα τελευταία δέντρα. Άλλων παράλληλα τους στερούν και τον έτερο δημόσιο χώρο, το λόφο του Στρέφη.Η “υπεράνω” αριστερή θέαση βασισμένη σε φλυαρίες περί “λαϊκών ΜΜΜ” και “δίκτυο συγκοινωνιών στην Αθήνα”, αν και σίγουρα εντιμότερων προθέσεων, είναι τελικά ίδια με αυτή των 165 σελίδων οράματος του Μπακογιάννη για την πόλη. Θέαση από τα πάνω, αδιάφορη για οποιαδήποτε κοινότητα, αναθετική ως το μεδούλι, ελιτίστικη. Και αυτό είναι ένα πατημένο πολιτικό μονοπάτι, κατηφορικό, που για όποιον δεν προσέξει, οδηγεί ευθεία στο “μέτωπο λογικής” και την “αριστεία”. Το ζήσαμε με άλλους “σοβαρούς” αριστερούς αυτό στα μνημόνια.
Το Μετρό στην πλατεία θα σημάνει μια σοβαρή υποβάθμιση σε όλα τα επίπεδα για τους κατοίκους, τους εργαζόμενους και του θαμώνες των Εξαρχείων με ένα προσδοκώμενο “όφελος” παρατημένο στον χρόνο και πρακτικά ασήμαντο. Στο μεταξύ η ίδια η αρνητική συνθήκη για όλα αυτά τα χρόνια θα πετάξει έξω κι άλλο κόσμο από την περιοχή, θα προκαλέσει περισσότερη κίνηση, θόρυβο και μόλυνση. Ακίνητα θα πουληθούν μαζικά πάνω στη φούσκα και το πιθανότερο είναι πως δεν θα έρθουν καν νέοι κάτοικοι στην θέση των αποδιωγμένων ενοικιαστών, αλλά τα σπίτια θα χρησιμοποιηθούν σαν επενδυτικά asset και εξασφαλίσεις δανείων. Θα παραμείνουν κλειστά και κάποια ίσως καταλήξουν στο Airbnb. Το Μετρό όχι μόνο δεν θα βελτιώσει την ζωή κανενός αλλά θα πολλαπλασιάσει το πραγματικό πρόβλημα των Εξαρχείων που δεν είναι πως να μετακινηθείς προς και από αυτά, αλλά πως να ζήσεις εκεί.
Μέσα στην εξίσωση επίσης θα πρέπει να βάλουμε κι άλλον ένα παράγοντα.
Την πολιτική κρίση που έχει ξεσπάσει και την, από ότι φαίνεται, κυβερνητική επιλογή να επενδύσουν στην σύγκρουση με το κίνημα ως κεντρική αιχμή. Φαίνεται πως και οι επόμενες εκλογές θα έχουν πολλές υποσχέσεις “καθαρισμών”. Θα ήταν τύφλωση αν δεν βλέπαμε τον ιδιαίτερο ρόλο στις μικροκομματικές σκοπιμότητες που επιφυλάσσουν οι εκάστοτε νομείς του κράτους. Το πώς αυτές οι σκοπιμότητες επηρεάζουν τις επιλογές τους, αλλά και το βραχυπρόθεσμο των σχεδιασμών τους.
Όλα αυτά όμως, γίνονται στα πλαίσια μιας πολιτικής κυβερνητικής κρίσης. Παράλληλα με μερικές ακόμα πολύ ουσιαστικότερες κρίσεις που σοβούν και μάλλον θα χειροτερέψουν τον χειμώνα. Και με μια ιδιαίτερα ύποπτη σιγή νεκροταφείου από την κοινωνική βάση.
Ποια θα είναι η κατάσταση στα Εξάρχεια μετά από 6 μήνες; Ποια θα είναι η κατάσταση συνολικά στην κοινωνία μετά από 6 μήνες; Ποιες μπορεί να είναι οι κοινωνικές εντάσεις και αγώνες που θα επισκιάσουν και θα αθροιστούν στην συνεχιζόμενη πάλη ενάντια στον σταθμό του Μετρό και την καταστροφή του Στρέφη;
Για κάτι πάντως που το κράτος πρέπει να είναι σίγουρο είναι για την συνέχεια, το γιγάντωμα και την όξυνση αυτού του αγώνα και σε έξι μήνες και όσο χρειαστεί.
Τα Εξάρχεια γνωρίζουν από μαραθώνιους. Και όποιος δεν είναι έτοιμος για μαραθώνιο, πολύ μεγαλύτερο από 2-3μήνες, λάθος άθλημα διάλεξε, σε λάθος μέρος, λάθος στιγμή…
