Μικρή εισαγωγή στην έννοια του ευρωναζισμού
“Είναι σημαντικό να δηλώσουμε ότι η οικονομική ισχύς και το σχέδιο της Ευρώπης για επανεξοπλισμό, είναι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Οι δυνατότητες της Ευρώπης για καινοτομία και οικονομική ανάπτυξη αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα για την ασφάλεια της, αλλά και αντίστροφα, βλέπουμε ότι οι προσπάθειες της Ευρώπης στον τομέα της άμυνας, μπορούν να δώσουν μαζική ώθηση στη δημιουργία μιας πιο ανταγωνιστικής ενιαίας αγοράς, στο άμεσο μέλλον, αλλά και μακροπρόθεσμα”.
Ursula Von der Leyeni
Ο όρος του ευρωναζισμού παρείσφρησε στο πολιτικό ιδίωμα των Ευρωπαίων από-τα-έξω. Αρχικά, έκανε την εμφάνιση του στα γραπτά ιδεολογικής πολεμικής των ρώσων διανοουμένων που υποστήριξαν την εισβολή των στρατευμάτων της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ωστόσο, η γενεαλογία του όρου πάει ακόμη πιο πίσω. Στις απαρχές της εξέγερσης του Μαϊντάν και στο περίεργο κράμα μιας κοσμοπολίτικης ελίτ ευρωατλαντιστών πολιτικών και της εμπροσθοφυλακής των νεοναζιστικών οργανώσεων μαχητών του δρόμου που το 2014, ένωσαν τις δυνάμεις τους για να ανατρέψουν τον ολόκληρο το πολιτικό σύστημα της Ουκρανίας. Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί από τους κινηματικούς διανοουμένους στα καθημάς εξακολουθούν να τηρούν επιφυλακτική στάση απέναντι στην έννοια. Υποδεικνύουν τις διαφορές που υπάρχουν στις κοσμοθεωρίες των προταγμάτων του ναζισμού και του φιλελευθερισμού, τα ασύμβατα εξωτερικά-οργανωτικά τους γνωρίσματα, ή τέλος την συγκρουσιακή σχέση τους μέσα στην πολιτική ιστορία της ευρωπαϊκής νεοτερικότητας, για να απορρίψουν τελικά την όποια αναλυτική αξία μπορεί να έχει ο όρος για την ταξική θεωρία των ημερών μας.
Έχω την εντύπωση ότι δεν έχει νόημα να απαριθμεί κανείς τις ιστορικές διαφορές ανάμεσα στον ναζισμό και τον φιλευθερισμό , διότι εδώ μιλάμε για μια νέα οργανική σύνθεση, η οποία παράγεται αντικειμενικά από τις δομικές αλλαγές που έχουν επέλθει στο σύστημα του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Στον τρόπο που αυτό αναπαράγεται στο υπερεθνικό πεδίο, αλλά και στο εσωτερικό του εκάστοτε κοινωνικού σχηματισμού. Στον νέο αυτό “ψυχρό πόλεμο”, που κινδυνεύει να μετατραπεί σε θερμός με κάθε νέο ολίσθημα στο οποίο υποπίπτουν τα ανθρωπάκια που παριστάνουν τους ηγέτες της ΕΕ, νομίζω ότι είναι πιο φανερή από ποτέ η αλληλεξάρτηση ανάμεσα στην ταξική πάλη και τους ανταγωνισμούς που εκδηλώνονται στο πεδίο της γεωπολιτικής. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας όρος που σε πρώτη φάση χρησιμοποιήθηκε προκειμένου να υποδηλώσει την αντιδραστική ταξική συμμαχία πίσω απ’ το κίνημα του Μαϊντάν, αργότερα βρήκε πρόσφορο έδαφος για να περιγράψει την πλήρη υποταγή της εσωτερικής πολιτικής της ΕΕ στην εξωτερική της πολιτική. Μιλάμε φυσικά για την φιλοπόλεμη στροφή που έχει επιβάλει το διευθυντήριο της ΕΕ, που συνοδεύτηκε από το ιδεολογικό ξέπλυμα του ναζισμού και την σταδιακή νομιμοποίηση του στη συνείδηση του μέσου ευρωπαίου. Μια διαδικασία που πάει χέρι, χέρι με την συστηματική υποδαύλιση της ρωσοφοβίας, η οποία σταδιακά μετατρέπεται στο νέο ευρωπαϊκό raison d’ etat. Τον νέο λόγο ύπαρξης της ευρωπαϊκής άρχουσας τάξης, με τον οποίο περιβάλλει ιδεολογικά και δικαιολογεί την κυριαρχία της.ii Από αυτή την άποψη, οι διανοούμενοι που ακόμα επικαλούνται τη διαφορά μεταξύ του πρωτόγονου κολλεκτιβισμού των ναζιστών και του ακραίου ατομικισμού των φιλελεύθερων προκειμένου να εξορκίσουν την έννοια του ευρωναζισμού, θυμίζουν τον άνθρωπο που αρνείται να υποβληθεί σε προληπτικές ιατρικές εξετάσεις, μην τυχόν και ανακαλύψει ότι στο σώμα του κυοφορείται μια νόσος κι ως εκ τούτου θα πρέπει να κάνει κάτι γι’ αυτό.
Η κίνηση προς μια όσμωση ανάμεσα στις φαντασιακές σημασίες των δύο παραδόσεων της ετερονομίας, διαγράφεται ξεκάθαρα στον ιστορικό αναθεωρητισμό του εξαρτημένου από την ΕΕ ακαδημαϊκού κατεστημένου, που εξισώνει τον κομμουνισμό με τον ναζισμό και υποβαθμίζει τη σημασία της τιτάνιας σύγκρουσης ανάμεσα σε αυτά τα δύο ριζικά αντίθετα κινήματα, κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αναθεωρητική αυτή αντίληψη αποτελεί την ραχοκοκαλιά του δόγματος της “δημοκρατίας σε άμυνα”. Δηλαδή, της αντιπροσωπευτικής “δημοκρατίας” ως ενός συστήματος διακυβέρνησης που κινδυνεύει απ’ τους ίδιους τους πολίτες του. Ωστόσο, το σιωπηρό συμπέρασμα πίσω από αυτή την εκφρασμένη ιστορική θέση είναι ότι ο ναζισμός αποτέλεσε την ιστορική δύναμη που αντιστάθηκε στις αυτοκρατορικές βλέψεις του σοβιετικού ιμπεριαλισμού. Αν οι κομμουνιστές αξιώνουν την πολιτική και ηθική αναγνώριση του καθοριστικού ρόλου που έπαιξε η ΕΣΣΔ στην οριστική συντριβή της ναζιστικής θηριωδίας, κι ως εκ τούτου στη διάσωση των αστικών δημοκρατιών, τότε και οι επίγονοι των ναζί έχουν δικαίωμα να αναδείξουν τη συνεισφορά των προγόνων τους για την προστασία της καπιταλιστικής Ευρώπης από την κομμουνιστική λαίλαπα.
Όσοι δεν παραδέχονται τον ευρωναζισμό, επισημαίνουν ότι ακόμα βρισκόμαστε σε μια φάση ουσιαστικής ματαίωσης των προσδοκιών του νεοφιλελεύθερου υποκειμένου, κάτι που είναι φυσικό επακόλουθο της καπιταλιστικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας. Η συστημική αναδιάρθρωση που συντέλεστηκε από το 2008 μέχρι το 2015, εξασφάλισε τη βιωσιμότητα της διεθνοποιημένης καπιταλιστικής οικονομίας, δημιουργώντας τις αντικειμενικές συνθήκες για μια νέα πρωταρχική συσσώρευση σε παγκόσμια κλίμακα.iii Η προβλέψιμη συνέπεια αυτής της διαδικασίας ήταν η προλεταριοποίηση ενός ολοένα και μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού στις ΗΠΑ και την ΕΕ, μαζί με την απαλλοτρίωση κοινωνικών αγαθών ζωτικής σημασίας και της ανελέητης αγοραιοποίησης τους απ’ το κεφάλαιο. Είναι μια διαδικασία που ο Fukuyama με τρόμο προειδοποιούσε ότι σταδιακά θα κατέληγε στην εξαφάνιση της μεσαίας τάξης, με ότι αυτό μπορούσε να συνεπάγεται για τις τύχες του φιλελευθερισμού και της αντιπροσωπευτικής “δημοκρατίας”.iv Η μετα-δημοκρατία και τα μοντέλα της αυταρχικής ή αντιφιλελεύθερης κυβερνησιμότητας που ξεφυτρώνουν εδώ κι εκεί, δεν είναι παρά η αρνητική ιστορική έκφανση, η αρνητική υλική αποτύπωση της στροφής του καπιταλισμού προς μια νέα, απολυταρχική κρατική μορφή. Για την ώρα, υποδηλώνουν περισσότερο μια άρνηση, την αντίθεση σε αυτό που προϋπάρχει, παρά μια κατάφαση, δηλαδή την ανάδειξη της νέας πολιτικής μορφής που φέρουν μέσα τους. Από την άλλη, έχει ήδη συντελεστεί η έμπρακτη αποκαθήλωση της άλλοτε πυρηνικής φαντασιακής σημασίας της “λαϊκής κυριαρχίας”, που δέσποζε στο προηγούμενο στάδιο της μαζικής δημοκρατίας, όταν οι ταξικές ανισότητες είχαν αμβλυνθεί και λειτουργούσε ικανοποιητικά ο μηχανισμός της κοινωνικής κινητικότητας.v
Η μετα-δημοκρατία δεν προσβλέπει πια στις μάζες για την πηγή της ιδεολογικής νομιμοποίησης των θεσμών της. Αντίθετα, θωρακίζεται και κοιτάζει ολοένα και περισσότερο να εξεύρει τρόπους ώστε να προστατευτεί από τη δυσαρέσκεια και την αγανάκτηση τους. Από τον έμφυτο πολιτικό ριζοσπαστισμό τους και την έφεση που έχουν να γίνονται άβουλα υποχείρια στα χέρια “δημαγωγών” και “λαϊκιστών”. Αυτή η συντηρητική μετάλλαξη επιτείνεται απο τις επαναλαμβανόμενες βίαιες εξεγέρσεις των πληβείων και προσλαμβάνει ξεκάθρα αντι-εξεγερτικά χαρακτηριστικά. Η στροφή μακριά απ’ τις μάζες μεταβάλλεται σταδιακά σε ένα δόγμα για την ασφάλεια του Κράτους που αναγνωρίζει στα ετεροκαθοριζόμενα στρώματα τον βασικό έχθρο του. Η διστακτική και αδέξια στην αρχή απομάκρυνση της μαζικής “δημοκρατίας” από τις καταστατικές αρχές της, τις θεμελιακές έννοιες της ισότητας και της συμμετοχής, μετατρέπεται σε μια ενθουσιώδη επαναφορά στο ηγεμονικο κοινωνικό φαντασιακό της κοινωνικής ανισότητας ως αναγκαίου κακού και του ταξικού προνομίου ως αναγνωρισμένου κοινωνικού κανόνα. Φυσικά, αυτή η αναχρονιστική οπισθοδρόμηση της μαζικής δημοκρατίας στην προηγούμενη, ελιτίστικη εκδοχή του κλασσικού φιλελευθερισμού, όπου η ταξική ολιγαρχία των κατόχων του πλούτου μονοπωλούσε τα κρατικά αξιώματα, δεν συντελείται μέσα σε ένα ιστορικό ή κοινωνικό κενό. Εδώ μιλάμε για την πραγματική κίνηση της ιστορίας και όχι για μια αυθαίρετη νοητική κατασκευή. Ως εκ τούτου, το νέο πρόσωπο της ολιγαρχίας, η νέα πολιτική μορφή της ετερονομίας που παράγεται από την ανάγκη για μετωπική σύγκρουση με τους προλετάριους, εύλογα συγκροτείται πολιτικά και αναδύεται στην περιφέρεια του διεθνοποιημένου καπιταλισμού. Εκεί που η ταξική καταπίεση λαμβάνει την πιο ακραία μορφή και το σύστημα υποχρεώνεται να άρει τις δικαιϊκές διαμεσολαβήσεις του, προσφεύγοντας στην ωμή βία, τη δύναμη των όπλων.
Δεν είναι παράξενο λοιπόν που η εμπόλεμη Ουκρανία είναι ο τόπος όπου αυτή η ιδεολογική ζύμωση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Στην νέα, υπερεθνικιστική Ουκρανία, ένα κράτος που μετά το Μαϊντάν απαρνήθηκε την πολυεθνική και πολυπολιτισμική του φύση και προσπάθησε να επιβάλλει μια μονολιθική “εθνική” πολιτισμική ταυτότητα σε όλες τις ομάδες του πληθυσμού, ο ναζισμός έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και πλατιά απήχηση στα λαϊκά στρώματα. Όπως συμβαίνει και στα κράτη της Βαλτικής, ο ναζισμός στην Ουκρανία φέρει το “φωτοστέφανο” του αγώνα για εθνική ανεξαρτησία ενάντια στην “ασιατική” σοβιετική ορδή, κατά την προσφιλή ορολογία του ναζιστών. Οι ντόπιοι εθελοντές που κατατάχτηκαν στα εγχώρια τάγματα των SS στην Λετονία, την Εσθονία και την Ουκρανία, ήταν εκείνοι οι θαρραλέοι “πατριώτες” που είχαν το σθένος να ορθώσουν το ανάστημα τους ενάντια στην “ξενόφερτη” τυραννία του κομμουνιστικού αθεϊσμού. Βλέπουμε εδώ πώς η εθνική ανεξαρτησία διαπλέκεται σε μια σχεδόν συμβιωτική σχέση με τον πιο ακραίο αντικομμουνισμό. Δηλαδή, με την ολόψυχη υπεράσπιση των θεσμοποιημένων προνομίων των ανώτερων τάξεων και την ιεροποίηση τους μέσω της παράδοσης. Άλλωστε, κόντρα στην επικρατούσα άποψη του ακαδημαϊκού κατεστημένου, η πεμπτουσία του ναζισμού δεν εξαντλείται μονάχα στον φρενιασμένο αντισημιτισμό του. Θα λέγαμε ότι οι Εβραίοι έγιναν το κύριο αντικείμενο των ναζιστικών διώξεων, επειδή στην πολιτική μυθολογία του εθνικοσοσιαλισμού τους είχε αποδοθεί η ιδιότητα του φορέα και αναμεταδότη των “μολυσματικών” θεωριών για την πάλη των τάξεων, την αυτονομία του ατόμου και την ισότητα ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες. Η διανόηση που είχε υποκύψει στην διαβρωτική επιρροή του κοσμοπολίτικου εβραϊσμού, ήταν εκείνη που είχε ενσταλλάξει στις συνειδήσεις των κατά τα άλλα φιλήσυχων ευρωπαίων εργατών και αγροτών, το μίασμα της αμφιβολίας. Την ικανότητα να σκέφτονται κριτικά, η οποία είχε δυναμιτίσει τα θεμέλια της “πολιτισμένης” ευρωπαϊκής κοινωνίας.vi
Έτσι, καταλαβαίνουμε ότι ο πυρήνας της κοσμοθεωρίας του ναζισμού βρίσκεται στη δαιμονοποίηση των αδύναμων και την φυσικοποίηση της ταξικής ανισότητας. Οι Εβραίοι βρέθηκαν στο στόχαστρο διότι κάποτε αμφισβήτησαν από την προνομιακή κοινωνική αφετηρία τους των “απάτριδων”, τις θεσμισμένες ιεραρχίες αυτού του κοινωνικού συστήματος. Στην εθνοδημοκρατία που αναδύθηκε στην Ουκρανία μετά το Μαϊντάν, η Ρωσία καθώς και οι ρωσόφωνοι των ανατολικών περιοχών, έφτασαν να συμβολίζουν στο ηγεμονικό κοινωνικό φαντασιακό οτιδήποτε μπορούσε να θεωρηθεί υπανάπτυκτο, πρωτόγονο και διεφθαρμένο. Αν υπήρχε κάτι που παρακώλυε την ανάπτυξη της καπιταλιστικής ευημερίας στην Ουκρανία, αυτό ήταν η άξεστη και τεμπέλικη εργατική τάξη στην Ανατολή, που υπήρχε μονάχα για να εισπράττει επιδόματα απ’ την πρόνοια και να επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Αν ο “εκδημοκρατισμός” της χώρας είχε μείνει ημιτελής, αυτό οφειλόταν στους “μούλους του Ντονέτσκ”, όπως είχε πει κάποτε ο ουκρανός πρωθυπουργός Γιάτσενιουκ, που προτιμούσαν την ασφάλεια που τους πρόσφερε το “κράτος-πατερούλης”.vii Είχαν παραμείνει αιώνια καθηλωμένοι στον παρωχημένο κολλεκτιβισμό της σοβιετικής εποχής, αντί να προσχωρήσουν με ενθουσιασμό στα νεοφιλελεύθερα κηρύγματα της νέας εποχής. Την δοξολογία του “κυρίαρχου” ατόμου, που απεκδύεται τα κοινωνικά δεσμά για να μεγαλουργήσει.
Ο ταξικός και ο φυλετικός εχθρός συνυπάρχουν εδώ σε μια αρμονική ευρωναζιστική σύνθεση και συμπυκνώνονται στην κοινωνική φιγούρα του ρωσόφωνου λούμπεν προλετάριου.viii Έτσι, λίγους μήνες προτού τον “αποναζιστικοποιήσει” ο ρωσικός στρατός στις μάχες γύρω απ’ το Κίεβο, ο ιστορικός Mykola Kravchenko, επικεφαλής του τμήματος προπαγάνδας κι ένας εκ των βασικών θεωρητικών του Τάγματος Αζόφ, είχε παρουσιάσει σε μια πολιτική εκδήλωση της οργάνωσης την θεωρία του για την διπλή υπηκόοτητα. Πιο συγκεκριμένα, σε μια ομιλία του τον Ιανουάριο του ’21, διατύπωσε την έννοια της “υπηκοότητας πολλών βαθμίδων”, που θα πρέπει να αποτελέσει το υπόδειγμα για την πολιτειακή συγκρότηση της Ουκρανίας, μετά την νίκη της στον πόλεμο. Σύμφωνα με αυτό το προσχέδιο, πλήρη πολιτικά δικαιώματα θα πρέπει να έχει μόνο ο αμιγής ουκρανικός πληθυσμός ταξινομημένος με βιολογικά κριτήρια, ο οποίος θα μπορεί να ψηφίζει στις εθνικές εκλογές. Ως προς τις μειονότητες , το καθεστώς πολιτικής εκπροσώπησης τους θα έχει διαβαθμίσεις, ανάλογα με την “νομιμοφροσύνη” τους και τον βαθμό αφοσίωσης που επιδεικνύουν απέναντι στο ουκρανικό κράτος.ix Παράλληλα, το τρομερό παιδί του ουκρανικού νεοναζισμού, η φιλόσοφος Olena Semenyaka, επεξεργάστηκε τη θεωρία της ευρωπαϊκής “reconquista”. Ένα μιλιταριστικό πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή ενοποίηση, που έχει σαν βασικό άξονα την γεωπολιτική σύγκρουση με την Ρωσία και περιστρέφεται γύρω από την ανάγκη στρατιωτικοποίησης των “πλαδαρών” και υλιστικών ευρωπαϊκών κοινωνιών, με το Αζόφ να λειτουργεί φυσικά ως καταλύτης σε αυτή την μακροϊστορική διαδικασία.x
Έχει ενδιαφέρον εδώ να παρατηρήσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με έναν αναθεωρητικό ναζισμό, που υποχρεώθηκε απ’ τις ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύχθηκε, να συμφιλιωθεί με τους θεσμούς της πολιτικής αντιπροσώπευσης, αλλά και με την πραγματικότητα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τον επαρχιώτικο και ξενοφοβικό σοβινισμό της OUN και του Δεξιού Τομέα. Άλλωστε, η Ουκρανία εδώ και χρόνια είναι μια χώρα υπό επιτήρηση, με τους πολιτικούς και οικονομικούς της θεσμούς να τελούν σε καθεστώς διεθνούς επιτροπείας στο όνομα της καταπολέμησης της διαφθοράς.xi Μια ρήξη με την ΕΕ σε αυτή τη φάση, δεν θα συνεπαγόταν τίποτε λιγότερο από τον οριστικό πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό αφανισμό της Ουκρανίας. Από την άλλη, στη θέση της υποτάξης των ρωσόφωνων της Ουκρανίας, μπορεί να βρεθούν όλα τα υποτελή κοινωνικά στρώματα, των οποίων η φυσική επιβίωση και οι προϋποθέσεις για την κοινωνική αναπαραγωγή τους, θέτουν ένα αντικειμενικό όριο για την εκμετάλλευση της εργασίας τους από το κεφάλαιο. Αυτό εννοούσαμε προηγουμένως με την παρατήρηση μας γύρω απ’ την πεμπτουσία του εθνικοσοσιαλισμού, δηλαδή την δαιμονοποίηση του αδύναμου, και την πλαστικότητα που διακρίνει τις αναλυτικές κατηγορίες της ναζιστικής ιδεολογίας ως προς αυτό το σημείο.
Κι αν ο ευρωναζισμός επιδεικνύει αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα στη θεωρία, στην πράξη εφαρμόζει με πιστότητα την μεθοδολογία και τις πρακτικές του ναζισμού της “κλασσικής” εποχής. Στις σχέσεις με τα άλλα κράτη, πρεσβεύει την στρατιωτικοποίηση, τον επανεξοπλισμό και τον πόλεμο. Πιστοποιώντας την ριζική ρήξη του κομισαριάτου της ΕΕ με τις προαιώνιες παραδόσεις του φιλελεύθερου οικουμενισμού, που αποτέλεσαν την ιδεολογική έμπνευση πίσω απ’ το όραμα της οικοδόμησης της ενωμένης Ευρώπης, η Von der Lyen υιοθέτησε πρόσφατα δημόσια την θέση ότι ο πόλεμος είναι ωφέλιμος για τις business.xii Από την άλλη, ως προς τους καταπιεσμένους, το πρόγραμμα του ευρωναζισμού είναι η ανελέητη καταστολή, ο μαζικός εγκλεισμός και τελικά, η φυσική εξόντωση, όπως είδαμε πρόσφατα στην Γάζα και τώρα στην Συρία. Η φυγή προς τα εμπρός, με την περαιτέρω αυτοματοποίηση και ψηφιοποίηση της παραγωγής, ή εναλλακτικά, η οπισθοδρόμηση σε προκαπιταλιστικές μορφές εκμετάλλευσης, με την διάλυση των εργατικών δικαιωμάτων ή ακόμα και την αναβίωση του δουλεμπορίου, είναι οι δύο λύσεις που έχει μπροστά του το κεφάλαιο για να απαλλαγεί από τους περιορισμούς που επιβάλλει η ζωντανή εργασία στην κερδοφορία του. Αμφότερες οι αλλαγές του μοντέλου της παραγωγής, πρόκειται να επιφέρουν την έκλειψη της μορφής της “ελεύθερου εργάτη”, με τον τρόπο που γινόταν αυτή κατανοητή στην κλασσική μαρξική θεωρία. Η ανάγκη του κεφαλαίου να απαλλαγεί από αυτή την μάζα των “φτωχών χωρίς ρόλο”, δεν αποκλείεται δυνητικά να οδηγήσει σε νέες γενοκτονίες.xiii Η ανάγκη για την εξασφάλιση της πρόσβασης σε φτηνή ενέργεια χωρίς διακυμάνσεις και περιορισμούς, βρίσκεται στην καρδιά της φιλοπόλεμης στάσης απέναντι στην Ρωσία και μπορεί να μας οδηγήσει σε έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
Η εικόνα στην αρχή του κειμένου:
Paul Porfiroff, The Zaporizhian Cossacks Writing a Reply to the Turkish Sultan (1928).
i Press remarks by the President: first 100 days.
ii V.A. Gutorov, Russophobia Concept in Modern Political Discourse.
iii W. Bonefeld, The Permanence of Primitve Accumulation.
iv F. Fukuyama, Can Liberal Democracy Survive the Decline of the Middle Class, Foreign Affairs, January/February 2012.
v Π. Κονδύλης, Η Παρακμή του Αστικού Πολιτισμού (Θεμέλιο).
vi E. Traverso, Οι Ρίζες της Ναζιστικής Βίας (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).
viii Bydlomania, Events in Ukraine.
ix Ol. Kuzmenko, Far-right Group Made its Home in Ukraine’s Major Western Military Base,
x Η νέα ταυτότητα του ναζισμού στην Ουκρανία, Alerta.gr.
xi The new nobility, Events in Ukraine.
xii Press remarks by the President: first 100 days.
xiii Ζ. Μπάουμαν, Η Εργασία, ο Καταναλωτισμός και οι Νεόπτωχοι (Μεταίχμιο).
